به مناسبت روز جهانی سلامت/
پوشش همگانی گامی در راستای تحقق عدالت در سلامت
گروه سلامت ــ «پوشش برای سلامت همگانی» که شعار امسال سازمان بهداشت جهانی برای روز جهانی سلامت تعیین شده است با این مفهوم که پوشش همگانی بخشی از حق دسترسی برای همگان است را میتوان ذیل عدالت در سلامت تعریف کرد.
روزجهانی سلامت در حالی با شعار «پوشش همگانی سلامت» فرا میرسد که چند سالی است در ایران موضوع عدالت برای سلامت سر تیتر سخنان مدیران نظام سلامت در ایران است این امر با آغاز طرح تحول سلامت موضوع عدالت در سلامت و حق دسترسی به تمامی خدمات بهداشتی و درمانی برای تمامی شهروندان را یکی از اهداف خود در نظر گرفت. از سوی دیگر امسال از سوی رهبر معظم انقلاب، سال حمایت از کالای ایرانی عنوان شد، در همین راستا میتوان ارتباطی بین این هدف و شعار و روز جهانی سلامت در نظر گرفت. اگر پوشش همگانی برای سلامت را یکی از اهداف عدالت در سلامت در نظر بگیریم میتوان با ساماندهی تقاضا و پیشگیری از تقاضاهای القایی این کار را انجام داد.
برخی از پزشکان یا متخصصان پاراکلینیک به دلیل سودجویی و هماهنگی با برخی شرکتهای وارد کننده دارو و کالاهای تجهیزات پزشکی که قیمت گرانی نسبت به کالاهای مشابه داخلی دارند، به تجویز این داروها، کالا یا خدماتی اقدام میکنند که اصولا بیمار نیازی به آن نداشته و یا قدرت خرید این خدمت را ندارد. این کار هم حمایت از کالای ایرانی را خدشه دار میکند و هم اینکه اصل عدالت در سلامت و در ذیل آن پوشش همگانی برای همه را نقض میکند.
یکی از وجوه عدالت در سلامت توزیع مناسب امکانات بهداشتی و درمانی در مناطق جمعیتی کشور برای پوشش سلامت این جمعیت است، اگر چه پس از انقلاب اسلامی تلاشهای بسیاری از سوی دولتمردان مختلف برای دسترسی تمامی مناطق مختلف ایران به امکانات بهداشتی و درمانی انجام گرفت، اما با نقطه مطلوب فاصله بسیار زیادی وجود دارد چرا که هنوز بسیاری از نقاط کشور از وجود چنین امکاناتی بی بهره بوده و عملا خارج از آن پوشش مورد نظر هستند.
اگر نگاهی به بیمارستانهای دولتی در کلانشهرها به ویژه شهرهایی مانند تهران داشته باشیم مشاهده میکنیم که بسیاری از بیماران و متقاضیان آنها از شهرستانها و روستاهای مختلف کشور به این بیمارستانها آمده تا خدمت و یا درمانی از این مراکز دریافت کنند که این امر هم هزینه زیادی بر بیماران تحمیل میکند و هم اینکه شاید نتوانند به دلیل ازدحام جمعیت در این مراکز خدمت مناسب را دریافت کنند.
از سوی دیگر اگر به جنبهای دیگر از این ازدحام جمعیتی و روی آوردن به مراکز درمانی شهری نظر افکنیم میبینیم چنانچه این بیماران در مرحله پیش از بروز بیماری به امکاناتی برای پیشگیری و یا کنترل اولیه بیماری دسترسی داشتند شاید هرگز به این مراکز برای درمان مراجعه نمیکردند. اگرچه شبکههای بهداشتی و طرح خانههای بهداشت روستایی به عنوان یکی از بینظیرترین طرحهای بهداشتی سالها قبل از سوی وزارت بهداشت ایران انجام شد و در سالهای پس از طرح تحول با ساخت مراکز جامع سلامت در مناطق روستایی و حاشیه شهری گام مهمی در پیشگیری از بیماری و دسترسی به خدمات اولیه بهداشتی برای عموم فراهم کرد، اما هنوز بیشترین بار بیماری در ایران بیماریهای غیر واگیر است که بخشی از آن علاوه بر نبود آموزش و تغییر سبک زندگی به پوشش نامناسب برای غربالگری این بیماریها باز میگردد.
بر همین اساس با توجه به ازدیاد مرگ و میر ناشی از بیماریهای غیر واگیر مانند بیماریهای قلبی یا دیابت و فشار خون میطلبد در نحوه توزیع مراکز بهداشتی برای غربالگری و پیشگیری از بروز این بیماریهای دسترسی همگانی به اطلاعات و مراکز کنترل بیماریها افزایش پیدا کند تا هم عدالت در سلامت محقق شود و هم اینکه این بار سنگین کاهش پیدا کند.
از سوی دیگر پوشش سلامت همگانی برای عموم مردم زمانی میتواند به یک نقطه مناسب برسد که علاوه بر امکانات سخت افزاری، منابع انسانی مناسبی نیز در اختیار نظام سلامت باشد، اما آنچه مشاهده میشود هنوز چنین اتفاقی رخ نداده و عملا بسیاری از بیمارستانها و مراکز بهداشتی و درمانی از کمبود نیرو رنج میبرند به همین دلیل یک متخصص روزانه وقت بسیاری کمتری از زمان استاندارد برای هر بیمار میگذارد، یا یک پرستار باید ساعات بیشتری را در بیمارستان سر کند، این مسأله هم دقت در ویزیت را کاهش داده و هم اینکه پرسنل را دچار خستگی و فرسودگی ناشی از کار زیاد میکند این امر هم حق بیمار را در دسترسی مناسب تضییع میکند و هم اینکه با افزایش خطاهای پزشکی اصول اخلاقی را دچار چالش میکند.
بسیاری از مدیران مراکز درمانی مانند اورژانس یا صنوفی مانند نظام پرستاری، از کمبود نیرو شکوه دارند جا دارد که امسال با توجه به شعار سازمان جهانی بهداشت به این مسأله نیز توجه کرده و سازمانهایی نظیر امور اداری و استخدامی یا برنامه و بودجه فرصت مناسبی را در اختیار نهادهایی مانند وزارت بهداشت برای تأمین نیروی مورد نیاز قرار دهد. تا مردم بیشتری در زیر چتر سلامت قرار گرفته و بر این اساس به توزیع عدالت در سراسر کشور در این حوزه نزدیک شویم و هم اینکه حقوق دست اندرکاران نظام سلامت و کادرهای بهداشتی و درمانی رعایت شود.
به قلم یاسر مختاری
برخی از پزشکان یا متخصصان پاراکلینیک به دلیل سودجویی و هماهنگی با برخی شرکتهای وارد کننده دارو و کالاهای تجهیزات پزشکی که قیمت گرانی نسبت به کالاهای مشابه داخلی دارند، به تجویز این داروها، کالا یا خدماتی اقدام میکنند که اصولا بیمار نیازی به آن نداشته و یا قدرت خرید این خدمت را ندارد. این کار هم حمایت از کالای ایرانی را خدشه دار میکند و هم اینکه اصل عدالت در سلامت و در ذیل آن پوشش همگانی برای همه را نقض میکند.
یکی از وجوه عدالت در سلامت توزیع مناسب امکانات بهداشتی و درمانی در مناطق جمعیتی کشور برای پوشش سلامت این جمعیت است، اگر چه پس از انقلاب اسلامی تلاشهای بسیاری از سوی دولتمردان مختلف برای دسترسی تمامی مناطق مختلف ایران به امکانات بهداشتی و درمانی انجام گرفت، اما با نقطه مطلوب فاصله بسیار زیادی وجود دارد چرا که هنوز بسیاری از نقاط کشور از وجود چنین امکاناتی بی بهره بوده و عملا خارج از آن پوشش مورد نظر هستند.
اگر نگاهی به بیمارستانهای دولتی در کلانشهرها به ویژه شهرهایی مانند تهران داشته باشیم مشاهده میکنیم که بسیاری از بیماران و متقاضیان آنها از شهرستانها و روستاهای مختلف کشور به این بیمارستانها آمده تا خدمت و یا درمانی از این مراکز دریافت کنند که این امر هم هزینه زیادی بر بیماران تحمیل میکند و هم اینکه شاید نتوانند به دلیل ازدحام جمعیت در این مراکز خدمت مناسب را دریافت کنند.
از سوی دیگر اگر به جنبهای دیگر از این ازدحام جمعیتی و روی آوردن به مراکز درمانی شهری نظر افکنیم میبینیم چنانچه این بیماران در مرحله پیش از بروز بیماری به امکاناتی برای پیشگیری و یا کنترل اولیه بیماری دسترسی داشتند شاید هرگز به این مراکز برای درمان مراجعه نمیکردند. اگرچه شبکههای بهداشتی و طرح خانههای بهداشت روستایی به عنوان یکی از بینظیرترین طرحهای بهداشتی سالها قبل از سوی وزارت بهداشت ایران انجام شد و در سالهای پس از طرح تحول با ساخت مراکز جامع سلامت در مناطق روستایی و حاشیه شهری گام مهمی در پیشگیری از بیماری و دسترسی به خدمات اولیه بهداشتی برای عموم فراهم کرد، اما هنوز بیشترین بار بیماری در ایران بیماریهای غیر واگیر است که بخشی از آن علاوه بر نبود آموزش و تغییر سبک زندگی به پوشش نامناسب برای غربالگری این بیماریها باز میگردد.
بر همین اساس با توجه به ازدیاد مرگ و میر ناشی از بیماریهای غیر واگیر مانند بیماریهای قلبی یا دیابت و فشار خون میطلبد در نحوه توزیع مراکز بهداشتی برای غربالگری و پیشگیری از بروز این بیماریهای دسترسی همگانی به اطلاعات و مراکز کنترل بیماریها افزایش پیدا کند تا هم عدالت در سلامت محقق شود و هم اینکه این بار سنگین کاهش پیدا کند.
از سوی دیگر پوشش سلامت همگانی برای عموم مردم زمانی میتواند به یک نقطه مناسب برسد که علاوه بر امکانات سخت افزاری، منابع انسانی مناسبی نیز در اختیار نظام سلامت باشد، اما آنچه مشاهده میشود هنوز چنین اتفاقی رخ نداده و عملا بسیاری از بیمارستانها و مراکز بهداشتی و درمانی از کمبود نیرو رنج میبرند به همین دلیل یک متخصص روزانه وقت بسیاری کمتری از زمان استاندارد برای هر بیمار میگذارد، یا یک پرستار باید ساعات بیشتری را در بیمارستان سر کند، این مسأله هم دقت در ویزیت را کاهش داده و هم اینکه پرسنل را دچار خستگی و فرسودگی ناشی از کار زیاد میکند این امر هم حق بیمار را در دسترسی مناسب تضییع میکند و هم اینکه با افزایش خطاهای پزشکی اصول اخلاقی را دچار چالش میکند.
بسیاری از مدیران مراکز درمانی مانند اورژانس یا صنوفی مانند نظام پرستاری، از کمبود نیرو شکوه دارند جا دارد که امسال با توجه به شعار سازمان جهانی بهداشت به این مسأله نیز توجه کرده و سازمانهایی نظیر امور اداری و استخدامی یا برنامه و بودجه فرصت مناسبی را در اختیار نهادهایی مانند وزارت بهداشت برای تأمین نیروی مورد نیاز قرار دهد. تا مردم بیشتری در زیر چتر سلامت قرار گرفته و بر این اساس به توزیع عدالت در سراسر کشور در این حوزه نزدیک شویم و هم اینکه حقوق دست اندرکاران نظام سلامت و کادرهای بهداشتی و درمانی رعایت شود.
به قلم یاسر مختاری
