خدامحوری، دوراندیشی و صراحت در بیان؛ ویژگی‌های مشاور در کلام علوی

به گزارش ایکنا از لرستان، در قرآن‌کریم شورا، مشورت، مشاوره و مشارکت به‌عنوان یک اصل اصیل اسلامی وجود داشته است و مشارکت به‌عنوان یکی‌از مواریث فرهنگی دین مبین اسلام مطرح بوده است.
مشورت رایحه‌ای از خلاقیت و لایحه‌ای از تبیین عقلانیت است، مشورت غبار جهل را می‌زداید و بر انوار عقل می‌افزاید.چه بسیار انسان‌های کوچک که بسی اندیشه‌های نهفته و حرف‌های نگفته دارند. مشورت روزنه‌ای است روشن به باغ ریشه‌های روشنایی که بر سقف شبستان عقلانیت می‌آویزد مشورت رنگ نیرنگ را از رنگین کمان فرهنگ می‌زداید و آن را به زیور و زینت مشارکت می‌آراید.
اگر زلال مشورت از چشمه‌سار صداقت و صراحت بجوشد جرعه‌ای از جریان آن می‌تواند یک کویر را از پژمردگی خارج و بوستان تصمیم را شکوفا سازد. کرامت انسان به‌عنوان اشرف مخلوقات و از موجودات ایجاد می‌کند که افکار، اندیشه‌ها، آرمان‌ها، عقاید و نظریات همه انسان‌ها از هر رنگ و نژاد با هر عقیده و سلیقه مورد احترام قرار گیرد.

شورا در آیینه‌ی آیات الهی

شورا و مشورت در آیات قرآن مورد بحث بررسی قرار گرفته است که این آیات را می‌توان در آیه ۱۵۹ سوره آل‌عمران و آیه ۳۸ سوره شورا جستوجو کرد.
در زندگی سراسر نور نبی مکرم اسلام احترام به شخصیت دیگران مشخص است آن حضرت در موارد لزوم از نظریات مشورتی و مشاوره افراد استفاده می‌کرد و می‌توان مشارکت را در دو بعد موضوعیت و اهداف و روش‌های تحقق آن اهداف بررسی کرد.
پیامبر اسلام به‌عنوان خاتم‌الانبیاء وظیفه دارد حکم خدا را ابلاغ کند اما برای رسیدن به این امر از خرد علمی انسان‌ها و مشورت آن‌ها استفاده می‌کند. وجود گرامی رسول اکرم(ص) در اتخاذ تصمیم برای گزینش روش‌ها از نظریات و آرای مردم بهره می‌جستند و با آن‌ها مشورت می‌کردند این در حالی است که خداوند در آیه ۱۵۹ سوره آل‌عمران به تبیین امر مشورت خطاب به بنده برگزیده خود نبی مکرم اسلام پرداخته است.

نقش تکاملی و تربیتی مشورت

مشورت در اداره امور و پرهیز از خودرایی از مهم‌ترین کارها در راه رسم ائمه‌اطهار بوده است. ائمه‌اطهار با داشتن مراتب بالای علم دانش، پیوسته مشورت می‌کردند و اصحاب خود را به مشورت و مشاوره سفارش می‌کردند به‌طوری‌که در راه و رسم مدیریتی امام علی(ع) آمده است که آن حضرت درباره امور مختلف با نزدیکان، مسئولان و یاران خود مشورت می‌کرد و پس از اخذ تصمیمات گوناگون و جمع‌بندی و ارزیابی دیدگاه‌ها نظریه‌ای را که درست‌تر و کامل‌تر می‌یافت به مرحله عمل در می‌آورد.
نکته‌ای که در این‌جا لازم به نظر می‌رسد این است که هر مدیر موظف است در اخذ تصمیمات، نظریات مشورتی و مشارکت همه صاحب‌نظران و دست‌اندرکاران را اخذ کند اما نهایتاً مسئولیت تصمیم‌ها بر عهده اوست، بنابراین هر مدیر مشارکتی باید پس‌از جمع‌آوری نظریات مشورتی نهایتاً تصمیم بگیرد او باید از همه سلیقه‌ها و اندیشه‌ها بهره گیرد اما خود مسئولیت تصمیمات را پذیرا باشد. چنان‌که امام علی(ع) در کتاب نهج‌البلاغه خطاب به ابن‌عباس می‌فرماید: «این حق توست که نظر مشورتی خود را به من بگویی و من درباره آن بیندیشم و اگر نپذیرفتم از من اطاعت کنی».

کسی‎که با خردمندان مشورت کند از درخشش افکار و اندیشه‌ها بهره‌مند می‌شود

از دیدگاه امام علی(ع) نقش اختلاف‌های فکری و تکثر اندیشه‌ها و افکار، در تکامل اندیشه‌ها به‌خوبی تبیین شده است چنان‌که در حدیثی از آن حضرت آمده است که «اندیشه‌ها را به یکدیگر بزنید تا درستی و حقیقت از آن متولد شود و هر آن کس که با خردمندان مشورت کند از درخشش افکار و اندیشه‌ها بهره‌مند می‌شود».
کسی‌که افکار و اندیشه‌های گوناگون را استقبال کند و بشنود، موارد خطا و اشتباه را می‌شناسد زیرا مشورت برای مرد بهترین پشتیبان و برای درد بهترین درمان است مشورت نه‌تنها برای کم‌خردان بلکه برای خردمندان نیز کمال‌بخش و تحول‌آفرین است.
انسان خردمند مدیریت خردمندانه دارد و از اندیشه‌های مدیریت خردمندانه مشورت با صاحب‌نظران از خردمندان مشارکت‌‌جو استفاده کرده و از خردجمعی سود می‌جوید و با پای استدلال راه کمال را می‌پوید.
امام علی(ع) می‌فرماید: «مشورت چاه سراب را می‌آزماید و راه صواب را می‌گشاید»، در نگاه اهل‌بیت عصمت و طهارت مشورت نقش تکاملی و تربیتی دارد و بهترین راه برای رسیدن به تصمیم درست است گفتنی است خودرای بودن، خودمحوری، خودخواهی و خودکامگی همه ناشی از امتیازطلبی و خود برتربینی انسان است کسی‌که راهنمایی جوید گمراه نمی‌شود و کسی‌که مشورت کند حیران نمی‌ماند.انسان‌ها ازجمله مدیران و مسئولان جامعه در معرض خطا و لغزش هستند و هیچ کس نمی‌تواند خود را مصون از آن بداند و آن‌کس خود را از مشورت بی‌نیاز می‌پندارد بی‌شک خیال خامی دارد چنان که در حدیثی از امام جعفر صادق(ع) آمده است «انسان خودرای، همیشه بر لبه پرتگاه‌های سقوط ایستاده است».

ویژگی‌های مشاور/ تجربه؛ مهم‌ترین ویژگی مشاور

یکی‌از آسیب‌های مدیریت در سطوح عالی و یکی‌از خطراتی که پیوسته مسئولان عالی‌رتبه را تهدید می‌کند محاصره آنان توسط عناصر چاپلوس و مشاوران متملق و ریاکار است هر مدیر و مسئول باید همواره دغدغه این خطر را داشته باشد و بکوشد با توکل بر خداوند و ایمان به خدا حلقه محاصره نامرئی و خطرناک مشاوران متملق را بشکند.
امام علی(ع) درباره ویژگی‌های مشاوران و وزیران رهنمودهای بسیار ارزنده‌ای دارد که مهم‌ترین ویژگی‌های مشاور از دیدگاه آن حضرت را می‌توان خردورزی، خدامحوری، تجربه، دوراندیشی صراحت در بیان و سخت‌کوشی دانست.
خردورزی یکی‌از مهم‌ترین ویژگی‌های مشاور از دیدگاه اهل‌بیت است چنان‌که در حدیثی آمده است که «با خردمندان مشورت کن تا از لغزش‌ها و پشیمانی‌ها ایمن باشی».
تجربه و داشتن تجربیات از دیدگاه امام علی(ع) یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت در کارها و مهمترین ویژگی مشاور مجرب است چنان‌که در حدیثی از آن حضرت آمده است: «بهترین کسی‌که با وی مشورت می‌کنید آن کسی است که دارای تجربه باشد و بهترین اشخاص با تجربه هستند».
دوراندیشی و خدامحوری را می‌توان از دیگر ویژگی‌های گزینش مشاور از دیدگاه اهل‌بیت عصمت و طهارت برشمرد و دریافت بهترین کسانی که به‌عنوان مشاور انتخاب می‌شوند صاحبان خرد، دانش و افراد اهل دوراندیشی و خدامحوری هستند.
گفتنی است از آنجا که دورویی، تظاهر، تملق و ریاکاری از دیدگاه اسلام منفور است، اهل‌بیت عصمت و طهارت، صراحت در بیان را یکی‌از مهم‌ترین صفات مشاور می‌دانند. رسول اکرم(ص) در این زمینه تاکید می‌کنند: «دوست واقعی کسی است که با تو صداقت دارد نه آنکه تو را تصدیق و تایید می‌کند».
سخت‌کوشی را می‌توان به‌عنوان یکی‌از مهم‌ترین ویژگی‌های مشاور از نگاه اهل‌بیت ذکر کرد. مشاور باید در همه حال همت خود را درباره موضوع مشاوره به کار گیرد و با مطالعه دقیق و کافی بهترین راه‌حل را به مدیر ارائه نماید.چنانکه امام علی(ع) در این راستا می‌فرمایند: «بر مشاور است که تمام تلاش و کوشش خود را در ارائه نظر صحیح به کار گیرد اما او ضامن به نتیجه رسیدن نظرش نیست».

انتهای پیام