سندی تربیتی که زنبور بیعسل شد با بیتوجهی مسئولان
گروه جامعه ــ سند تحول همان زنبوری است که عسل ندارد هر چند که میتواند. عسل ساز شدن این سند که همانا تربیت نسلی متدین، با نشاط، خلاق و انقلابی است در گرو اهتمام مسئولان و ایجاد زمینههای مورد نیاز است.
به گزارش ایکنا؛ هفته معلم با تمام کم و کاستیها تمام شد و صحبت از اهمیت نقش معلم به سال دیگر موکول شد، این در حالی است که بر اساس سند تحول بنیادین آموزش و پرورش معلم از نقش حائز اهمیتی در جریان تربیت برخوردار است که نمیتوان به تمام ابعاد آن در یک هفته خاص پرداخت. انتخاب هفته تکریم و تجلیل از مقام معلم در شرایطی مطلوب است که در طول سال نیز به این مهم و نیازها و تمایلات و نیازمندیهای آنان توجه داشته باشیم که در غیر این صورت محدود شدن به یک هفته خاص و سخن راندن از معلم راه به جایی نمیبرد.
بررسی سند تحول بنیادین در آموزش و پرورش از سال 81 آغاز شد و مطالعه مقدماتیاش طی 10 سال انجام گرفت که در نهایت به طرحی منجر شد که در اواخر سال 89 و شش ماهه سال 90 به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید و جنبه قانونی به خودش گرفت و مقرر شد به عنوان یک سند بالا دستی مبنا و منشأ تمام فعالیتهای آموزش و پرورش لحاظ شود.
بخشی از این سند نیز به موضوع معلمان و اهمیتی که این قشر بر تربیت دانشآموزان دارد، اختصاص دارد به نحوی که در فصل اول سند در بخش بیانیه ارزشها، برخی گزارههای ارزشی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی «نقش معلم (مربی) به عنوان هدایتکننده و اسوهای امین و بصیر در فرآیند تعلیم و تربیت و مؤثرترین عنصر در تحقق مأموریتهای نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی» و «منزلت علم نافع، هدایتگر و توانمندساز و مقام و جایگاه عالم و معلم» بیان شده است.
از جمله اهداف سند تربیت انسانی موحد و مؤمن و معتقد به معاد و آشنا و متعهد به مسئولیتها و وظایف در برابر خدا، خود، دیگران و طبیعت، حقیقتجو و عاقل، عدالتخواه و صلحجو، ظلمستیز، جهادگر، شجاع و ایثارگر و وطندوست، مهرورز، جمعگرا و جهانیاندیش، ولایتمدار و منتظر و تلاشگر در جهت تحقق حکومت عدل جهانی، با اراده و امیدوار، خودباور و دارای عزت نفس، امانتدار، دانا و توانا، پاکدامن و با حیاء، انتخابگر و آزادمنش، متعلق به اخلاق اسلامی، خلاق و کارآفرین و مقتصد و ماهر، سالم و بانشاط، قانونمدار و نظمپذیر و آماده ورود به زندگی شایسته فردی، خانوادگی و اجتماعی براساس نظام معیار اسلامی» است.
در جریان تربیت دانشآموزان اگر چه عوامل متعددی نقش دارند، اما جایگاه معلم در این میان بیبدیل است. در سند تحول نیز برای این امر در حوزه معلمان راهکارهایی اتخاذ شده که از جمله میتوان به «اتخاذ تدابیر مناسب جهت جذب، تربیت و بکارگیری نیروی انسانی شایسته و متعهد و عامل»، «تقویت شایستگیهای اعتقادی، اخلاقی و حرفهای مدیران و معلمان و تحکیم نقش الگویی آنان و فراهم آوردن سازوکارهای اجرایی برای مشارکت فعال و مؤثر ایشان در برنامههای تربیتی و فعالیتهای پرورشی مدارس»، «اصلاح و به روزآوری روشهای تعلیم و تربیت با تأکید بر روشهای فعال، گروهی، خلاق با توجه به نقش الگویی معلمان»، «بازمهندسی سیاستها و باز تنظیم اصول حاکم بر برنامه درسی تربیت معلم با تأکید بر کارورزی و انطباق سطح شایستگیهای حرفهای معلمان در سطح ملی و جهانی با مقتضیات» اشاره کرد.
اما به راستی راهکارهای ارائه شده طی سالهای گذشته تا چه حد عملیاتی شده است. در این راستا به سراغ برخی کارشناسان رفتیم تا پیرامون ساز و کارهای مورد نیاز برای ایفای نقش الگویی معلم، به ویژه اهتمامی که سند تحول در این زمینه دارد به بحث و بررسی بپردازیم.
حجتالاسلام والمسلمین علی ذوعلم، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی بر لزوم آموزش و پرورش معلمان تأکید و تصریح کرد: اگر ما به این امر اعتقاد داریم که دانشآموزان باید تحت آموزش و پرورش قرار گیرند، ابتدا باید معلمانی متفکر و اخلاق گرا تربیت کنیم. در این راستا نیاز به برنامههایی کاربردی و جذاب داریم تا همه ساله نسبت به ارزیابی توانمندی معلمان اقدام و خلأها را برطرف کند.
حجتالاسلام ذوعلم بخش دیگری از این جریان را متوجه مدیران مدارس دانست و گفت: برخی مدیران نسبت به تربیت معلمان با استفاده از امکانات محلی اهتمام ویژهای دارند تا معلمان در فضایی پویا و تعاملی به ارتقای توانمندی خود بپردازند، اما برخی از مدیران نیز جدیتی در این زمینه به خرج نمیدهند.
وی معلمان را نیز در این زمینه مؤثر خواند و گفت: معلمان خود نیز بنا به وجدان کاری باید درصدد بازآموزی و تقویت مهارتهای خود برآیند تا بتوانند عملکرد مناسبی از خود بروز دهند. سعه صدر، انتقاد پذیری، نوع مواجهه تعاملی و مشارکت جویانه و توجه به نیازها و اقتضائات روز جامعه و منابع جدید آموزشی از جمله مواردی است که معلمان باید بیاموزند.
از دیگر کارشناسان مشارکت کننده در این زمینه حسن فرازنده خالدی، معاون آموزشی و پرورشی جامعه تعلیمات اسلامی بود . وی با بیان اینکه در سند تحول از معلم به عنوان «هدایت کننده»، «اسوه امین» و «بصیر» در فرایند تعلیم و تربیت یاد شده است، گفت: در اینجا سه مأموریت مهم و کلان برای معلم در نظر گرفته شده است. در ایفای این سه مأموریت تکلیف ذینفعان و زیربطان نیز مشخص میشود. در مدرسه سه دسته ذینفع نسبت به معلم وجود دارد که باید از دانشآموزان، سایر کارکنان مدرسه و اولیای دانشآموزان نام برد.
خالدی ادامه داد: ایفای نقش هدایت گری بدین معنا است که معلم صرفا نباید به دنبال آموزش محتوای درسی و حافظه دانشآموزان باشد، بلکه باید بر اساس محتوای درسی دست به هدایت انسانها بزند، به نحوی که خروجی آن ایجاد مهارت کاربردی در زندگی فردی و اجتماعی باشد. معلم مأموریت دارد قبل از تدریس متخلق به اخلاق دینی و اسلامی و هویت ایرانی - اسلامی باشد. یعنی دارای دانش انسان شناسی، معرفت شناسی و روانشناسی، باشد و تفاوتهای فردی دانشآموزان را درک کند و آن را باور داشته باشد.
وی بر ضرورت بصیر بودن معلمان بر طبق سند تحول بنیادین تأکید و تصریح کرد: معلم جدا از فضای سیاسی و اجتماعی جامعه نیست. معلم نه تنها بخشی از جریان جامعه است بلکه هدایتگری این جریانها را نیز باید بر عهده گیرد. معلم اگر درسی را تدریس کند، دانشآموز یک درس را میآموزد؛ اما رفتار، رفتار و کنشهای معلم درسهای متعددی به دانشآموزان میآموزد و به دلیل حس تقلید و کنجکاوی به الگویی برای این قشر تبدیل میشود.
علیرضا علیاحمدی، وزیر اسبق آموزش و پرورش نیز به جهتگیریهای مدرسه، خانواده و فضای مجازی در زمینه تربیت دانشآموزان اشاره و عنوان کرد: اگر این سه رکن متفاوت از یکدیگر باشد، بجای تقویت کردن یکدیگر، خنثی کننده عمل میکنند. در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش مجموعه عوامل یاد شده مورد توجه قرار گرفته و مکلف به همکاری با نهاد مدرسه هستند، اما در صحنه عمل آنچه نقش بلامنازع اجرا میکند، فضای مجازی و رسانههای اجتماعی و در مرحله بعد معلمان و مربیان و سپس خانوادهها هستند.
وی که مسئولیت وزارت آموزش و پرورش را در دولتهای گذشته بر عهده داشته است با اشاره به اینکه در حال حاضر پنج سال از نهایی شدن سند تحول بنیادین آموزش و پرورش در شورای عالی انقلاب فرهنگی میگذرد، عنوان کرد: این یک سند بالا دستی است که باید مورد مطالبه عمومی قرار گیرد. وقتی بین مسئولان دست اندرکار اختلاف نظر وجود دارد و رسانهها نیز فرهنگسازی نمیکنند، سند تحول نیز در انزوا میماند و عملیاتی نمیشود. تا زمانی که این گفتمان سازی صورت نگیرد وضعیت به همین منوال ادامه دارد.
به سراغ اسدالله اسدی گرمارودی، مدیر گروه معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان استان تهران نیز رفتیم. وی با تأکید بر اینکه طی چند ساله اخیر ریل گذاری دانشگاه فرهنگیان در زمینه تأمین نیرو برای آموزش و پرورش متناسب با سند تحول بنیادین نبوده و بر خلاف اساسنامه عمل شده است، تصریح کرد: در اساسنامه آمده است که معلمان باید از طریق دانشگاه فرهنگیان چهار سال بدو ورود را به صورت شبانه روزی و متعهد به خدمت، واجد شرایطی علمی، تربیتی و ارزشی شوند و به مدارس ورود پیدا کنند و اگر در رشتهای این دانشگاه نتوانست معلم تربیت کند از طریق جذب استخدام و کنکور با برپایی دوره یک ساله آموزشی دست به تأمین نیرو بزند، اما این اتفاق در حال رخ دادن نیست و به صورت معکوس عمل میشود.
وی وجود معلمان غیرتوانمند و ارزشی را مانعی برای تحقق سند تحول بنیادین آموزش و پرورش برشمرد و گفت: توانمندسازی معلمان به نحوی سرمایه گذاری برای تحقق سند و دستیابی به همان حیات طیبهای است که جامعه را از بسیاری آسیبها دور میکند.
بنابرگزارش ایکنا، از مجموع سخنان کارشناسان میتوان نتیجه گرفت که سند تحول بنیادین آموزش و پرورش اشراف و تسلط کاملی بر تمام جنبههای تربیتی دانش آموزان دارد و نقش معلم را نیز به خوبی در این میان لحاظ کرده است، اما آنچه تا کنون سبب ایجاد تحول نشده است، عزمی راسخ برای اجرایی کردن این سند است. گویی سند تحول همان زنبوری است که عسل ندارد هر چند که میتواند داشته باشد. عسل ساز شدن این سند که همانا تربیت نسلی متدین، با نشاط، خلاق و انقلابی است در گرو اهتمام مسئولان و ایجاد زمینههای مورد نیاز است.
یادآوری میشود، وزیر آموزش و پرورش در دومین نشست بررسی دستاوردها، نقد ونظر و چشم انداز سند تحول بنیادین، سال ۹۷ را سال عملیاتی کردن سند تحول بنیادین آموزش و پرورش عنوان کرده است که امیدواریم این وعده محقق شود.
انتهای پیام
