امشب ارزشهای انسانی به بار مینشیند
گروه معارف ـ مدرس دانشکده اصولالدین دزفول با بیان اینکه ماه رمضان و شبهای قدر فرصتی است که بده بستان میان زمین و آسمان را با اعمال و بینشی که پیدا کردهایم متعادلتر کنیم، گفت: پاسداری از نفس و دعوت به خودشناسی و توجه به ارزشهای انسانی همه آن چیزی است که با پختگی در این ماه نصیب آدمی میشود.
علی صافی، مدرس دانشکده اصولدین دزفول در گفتوگو با ایکنا از خوزستان، درباره جایگاه شب قدر و بهره برداری روزه داران از این شب گفت: اینکه در قرآن کریم شب قدر این همه مورد توجه و اهمیت قرار گرفته نشان میدهد قطعاً یک راز و رمزی دارد که هر چه بتوانیم آن را بشناسیم میتوانیم به ارزشهای تأثیرگذار این شب بیشتر پی ببریم.
وی با اشاره به معنای شب قدر گفت: در کتب لغت شب قدر به معنای شب منزلت و مقام، شب باارزش ذکر شده است. یکی دیگر از معانی ذکر شده برای آن، شب اندازهگیری و شب تعیین قدر و قیمت انسان است. این مسئله در خود قرآن نیز آمده است؛ قرآن میفرماید: «وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ»(رعد، 8) هر چیزی نزد او اندازهای دارد که براساس آن به او افاضه فیض میشود. یا «وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ»(حجر، 21)همه چیز نزد پروردگار هست که آن را به تدریج افاضه میکند. یا در رابطه با کل موجودات عالم هم میفرماید: «الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ» (رحمن، 5) و اطراف این آیه که میگوید در این عالم دستگاه اندازهگیری و مقیاسی وجود دارد که چکیده این مفهوم این میشود که دنیا روی حساب و کتاب است.
این مدرس دانشکده اصول دین دزفول با اشاره به آیاتی از قرآن کریم درباره اینکه این جهان را بیهوده نیافریدیم، گفت: پس اندازهگیری و داشتن مقیاس در محاسبات الهی مورد توجه است. شب قدر به استناد آیات قرآن در ماه مبارک رمضان است و در چنین شبی که بسیار ارزشمند است، قرآن کریم که دارای حقایق الهی بسیار ارزشمندی است بر وجود نازنین پیامبر(ص) که انسان کامل است، نازل میشود.
صافی گفت: اینها همه مقدمه است که روشن کند، خودتان را برای شب قدر که این همه عظمت دارد آماده کنید. نکته دوم این است که شب قدر هر سال تکرار میشود؛ یعنی نفرموده که محدود به دوره نزول قرآن است؛ بلکه هر سال ماه رمضان این اتفاق تکرار میشود. ما در روایات داریم که با مخالفان ما(اهلبیت) با سوره قدر استدلال کنید. طبیعی است که این سؤال پیش میآید که بعد از پیامبر(ص) فرشتگان در شب قدر بر چه کسی نازل میشوند؟ بر وجود انسان کامل یعنی امام معصوم.
از افاضه فیض خداوند منعی وجود ندارد
این محقق قرآن ادامه داد: پس این هم نکته است که بدانیم تحولاتی که در شب قدر اتفاق میافتد، تحولات حقیقی هستند و انسانها باید این آمادگی را در خود ایجاد کنند که در شب قدر به اندازه ظرفیت و سعه وجودی که برای خود فراهم کردند دریافت فیض کنند. وقتی می گوییم خداوند فیاض است؛ یعنی از افاضه فیض منعی وجود ندارد. هر چه انسان ظرفیت بیشتری در خود ایجاد کرده باشد و آمادگی لازم را برای رسیدن به شب قدر فراهم کند طبیعتاً سهم بیشتری از این حقایق به دست میآورد. شاعر هم میگوید:
نازم آن كامل نظر ساقی كه اندر بزم عام
هر كسی را می به استعداد در پيمانه كرد
خودشناسی مقدمه خداشناسی و حل مشکلات پیش روی انسان است
وی گفت: بنابراین نکته اساسی این است که در شب قدر انسان بتواند قدر خود را بشناسد. منتها مقدمات شناخت خویش از قبل شروع میشود و یک پروسه زمانبر است که خود را بشناسد و هدف خداوند از خلقت خود را بداند: «فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ مِمَّ خُلِقَ»: انسان نگاه کند از چه چیزی آفریده شده است.» یا آیهای که میفرماید «آیا انسان به یاد نمیآورد که روزگاری اصلا وجود نداشت.» یا میفرماید «علیکم انفسکم»: به خودتان بپردازید، خودتان را بشناسید یا «قو انفسکم»: خویشتنداری کنید. در روایات نیز بسیار به خودشناسی و معرفت نفس توصیه شده است. این خودشناسی یعنی بازگشت به خویش، ورق زدن کتاب وجودی خویش که مقدمه کمال انسانی، جهانشناسی، خداشناسی و حل مشکلات پیش روست. در آیه دیگری خداوند میفرماید: آیات و نشانههای خود را در آفاق و انفس قرار دادهایم تا حقیقت برای انسان روشن شود.
صافی با بیان اینکه این خودشناسی باعث میشود انسان از نفس خود پاسداری و در چیستی خود و ارزشهایی که در وجود او هست، بیشتر توجه کند، افزود: خداوند میفرماید ما به انسان کرامت دادیم، به او اسماء و حقایق دادیم. یا اینکه میفرماید انسان را امانتدار خود قرار دادیم. اینها ویژگیهای خاص انسان است. خداوند انسان را خلیفه خود قرار داده و این ارزشهایی است که به انسان داده است و اینکه همه موجودات را مسخر او قرار داده است، نشان میدهد یکی از راههای حضور همراه با معرفت و ظرفیت در شب قدر این است که انسان خود را بشناسد و نسبت خود را با جهان و خالق هستی تعریف کند.
این مدرس دانشکده اصول دین در ادامه تصریح کرد: از مشکلات امروز بشر این است که جایگاه و مقام انسان از مرتبه رفیع انسانی که امانتدار خداست و کرامت یافته درگاه اوست، تنزل یافته و دچار بحران هویت و معرفت شده است.
نتیجه غفلت از خداوند، بحران هویت و خودفراموشی است
این محقق خاطرنشان کرد: خداوند میفرماید «وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ»(حشر، 19): چون كسانى نباشيد كه خدا را فراموش كردند و او آنان را دچار خودفراموشى كرد. نتیجه غفلت از خداوند، بحران هویت و خودفراموشی است. حضرت علی(ع) نیز در سخنی فرمودند: «خداوند رحمت کند کسی را که بداند از کجا آمده، در کجاست و به کجا میرود». مولوی نیز میگوید:
سالها فکر من این است و همه شب سخنم
که چرا غافل از احوال دل خویشتنم
از کجا آمدهام؟ آمدنم بهر چه بود؟
به کجا میروم آخر ننمایی وطنم؟
و خود پاسخ میدهد: «مرغ باغ ملکوتم نیم از عالم خاک» این سخنان ناظر به همین معارف است که انسان این جهانی نیست و مکاتب مادی که انسان را این جهانی تصور میکنند و سازوکاری که برای او قرار دادهاند فقط بهرهمندی جسمانی او را در نظر دارند، هدف اصلی خلقت را گم کردهاند. شاعر میگوید:
نشیمن تو نه این کنج محنت آبادست
تو را ز کنگره عرش میزنند صفیر
وی با بیان اینکه این معارف نشان میدهد خودشناسی و معرفت به خود بابی از معارف را برای انسان باز میکند، گفت: چرا تلاوت قرآن در ماه رمضان این همه توصیه شده است؟ یا مناظره علمی سفارش شده؟ چرا دانشمندان ما آثار علمی خود را در ماه رمضان و شبهای قدر مینویسند؟ همانطور که علامه طباطبایی تفسیر خود را در شب قدر به پایان رساند. اینها ناظر به این است که انسان در این ماه آمادگی پیدا بکند، ما در آغاز این ماه خام هستیم، آرام آرام این پختگی و این ظرفیت در انسان ایجاد میشود که وقتی به شب قدر رسید، آن معارف آنچنان در او متراکم شده باشد و آن بینش و نگرش و شوق و محبت ایجاد شده باشد که در شب قدر، به مقام و رتبه خود آنطور که شایسته است، رسیده باشد.
صافی گفت: لذا این پاسداری از نفس و دعوت به خودشناسی و توجه به ارزشهای انسانی نشان میدهد شب قدر که رابطه بین زمین و آسمان به طور ویژه برقرار است، بتوانیم آن چیزی را که شایسته است از خدا طلب کنیم. در دعای ابوحمزه میخوانیم: «خیرک الینا نازل و شرنا الیک صاعد» خدایا وضعیت اینطور است که همیشه خیر و لطف از سوی تو دریافت میکنیم اما آنچه تحویل میدهیم شر است. به تعبیر سعدی؛ «زمین را ز آسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار» وقتی آسمان میبارد لطف خدا میخواهد زمین را زنده کند؛ اما از زمین غبار بر میخیزد.
این مدرس دانشگاه در پایان اظهار کرد: ماه رمضان و شبهای قدر فرصتی است که این بده بستان را متعادلتر کنیم و با اعمال و بینشی که پیدا کردهایم این تعامل را منصفانهتر کنیم.
انتهای پیام
