روحانیت از نقض اندیشه‎هایش نترسد/ گفتمان‎سازی دینی؛ از عوامل بقای جامعه دینی

داوود معماری؛ استاد دانشگاه علوم قرآن و حدیث دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) در گفت‎وگو با ایکنا؛ یکی از عوامل بقای جامعه دینی و قرآنی را توجه به مسئله گفتمان‎سازی دینی بیان کرد و گفت: بدون گفتمان دینی جامعه قرآنی و دینی قابلیت تاسیس پیدا نمی کند. اگر جامعه اسلامی و دینی بدون گفتمان دینی تاسیس شود در آینده امکان ادامه حیات برای آن جامعه میسر نخواهد شد. اهمیت گفتمان دینی برای جامعه دینی به اندازه نظام دینی برای آن جامعه است؛ در اصل گفتمان دینی یکی از عوامل تشکیل و بقای جامعه دینی به حساب می آید. اگر جامعه‌ای اسلامی و قرآنی باشد گفتمان آن هم باید گفتمان قرآنی و اسلامی باشد. خداوند هم به این مسئله توجه می‌کند و در قرآن می‌فرماید: «و شاورهم فی الامر» بنابراین گفتمان می‌تواند نقش کاملا سازند‌ه‌ای در جامعه داشته باشد و در تشکیل و استمرار یک نظام دینی موثر واقع شود.

وی ادامه داد: نیاز به گفتمان باید به عنوان نیاز واقعی جامعه اسلامی در نظر گرفته شود. گفتمان دینی نباید یک امر تشریفاتی و مصلحتی تلقی شود. اگر انسان به طور صد درصد احساس تشنگی و گرسنگی کند اقدام به نوشیدن آب یا صرف غذا می‌کند. اگر چنین احساسی در انسان ایجاد نشود و صرفا بدن او این نیاز را داشته باشد ممکن است هیچ وقت غذا و آب  نخورد.

 معماری افزود : گفتمان دینی و قرآنی در جامعه باید رویکرد اصلاح گرایانه داشته باشد؛ یعنی اثرات عملی آن در زندگی روزمره مردم قابل مشاهده باشد. گفتمان دینی باید تاثیرات مثبتی را در بخش اقتصادی، اجتماعی و... بگذارد. مردم نباید به این تصور برسند که عده ای در تلوزیون، دانشگاه و رادیو دور هم نشستند و مطالبی را گفتند و بعد رفتند.  

این استاد علوم قرآنی با بیان این مسئله که در برگزاری گفتمان های دینی نباید از مسئله اخلاق غافل بود، گفت: گفتمان دینی باید اخلاق مدار باشد و به قصد تخریب رقیب شروع نشود. نباید افرادی که در یک گفتمان حضور دارند را رقیب خودمان در نظر بگیریم و آنها را از صحنه خارج کنیم. با این نگاه که حضور افراد در نشست گفتمانی می تواند در تلفیق فکرها و به وجود آمدن فکر جدید و ارائه یک راهکار بهتر برای حل مشکلات جامعه تاثیر گذار باشد باید گفتمان دینی را آغاز کنیم.

معماری ادامه داد: گفتمان دینی باید عقلانیت محور باشد و در آن از تعصبات و احساسات دوری شود؛ در گفتمان دینی باید اصول علمی، برهانی و منطقی را به جای پذیرش های و تعصبات خود داور قرار بدهیم. اصول و راهکارهای گفتمان دینی باید روز آمد باشد. یعنی در برگزاری این گفتمان ها باید به مسائلی پرداخت که پرداختن به آن مسئله منجر به باز شدن گره ای در جامعه شود. اینکه در یک برنامه‌ای فقط چند سوال مطرح و به جواب آن پرداخته شود نمی‏‎توان از آن به عنوان گفتمان دینی یاد کرد. گفتمان دینی باید بتواند به نیازهای جدید و امروز جوانان پاسخ بدهد.

استاد علوم قرآن دانشگاه بین‎المللی امام خمینی با تاکید بر این مسئله که در برگزاری گفتمان‌های دینی جامعه روحانیت باید با سایر روشنفکران وارد گفت‎وگو شود، بیان کرد: جامعه روحانیت از ابتدا باید به این مسئله توجه داشته باشد که با روشنفکرها و متفکران جامعه غربی در سطح ملی و جهانی وارد بده و بستان فکری شود. این طیف جامعه نباید صرفا به منابع خود مانند قرآن و حدیث اکتفا کند. اگر ما بخواهیم فهم خود را در زمینه قرآن و حدیث بارور کنیم باید آن را در مقابل فهم های دیگر قرار بدهیم و محک بزنیم .

وی اضافه کرد: در برگزاری گفتمان‌های دینی، روحانیت باید خود را بازیکن فرض کند و به تعبیری داور قرار ندهد. جامعه روحانیت باید در مقابل روشنفکرها و متفکرها و اندیشمندان و فلاسفه دیگر جوامع غربی خود را یک طرف گفت و گو بداند. روحانیت از مورد نقد و بررسی قرار گرفتن و نقض اندیشه‌های خود نباید ترسی داشته باشند؛ جامعه روحانیت نباید اندیشه‌هایی که به شیوه سنتی پذیرفته شده است را بپذیرد و آنها را به جامعه بقبولاند. همچنین برای استدلال در مباحثی باید از علوم جدید استفاده کند. همان طور که روحانیت به میدان می‎آید تا اندیشه‌های قرآنی و معصومین و حدیثی را ترویج کند باید متوجه این مسئله باشد که در زمان کنونی اندیشه‌های عرفانی جدیدی ارائه شده که ممکن است به نحوی در مقابل اندیشه‌های قرآنی قرار بگیرد که ما باید در جهت فهم این اندیشه‎های جدید تلاش کنیم و از اندیشه‌های قرآنی در مقابل آن اندیشه‌ها دفاع کنیم. روحانیت باید خود را از نظر اطلاعات علمی به روز کند و به درک درستی در زمینه نیازهای انسان معاصر دست یابد. روحانیت باید تلاش کند که وجهه و پایگاه مردمی خود را حفظ کند. اگر روحانیت می خواهد وارد گفتمان‌های علمی شود نباید مانند فیلسوفان برخورد کند. زبان فلاسفه زبان علم و منطق است و به آن شکل وجهه مردمی ندارند و با نیازهای مردم زیاد مانوس نیستند؛ روحانیت در حوزه قرآنی آن جنبه مردم‌مداری و با زبان مردم سخن گفتن و هدایت‌های عموم مردم را نباید از یاد ببرند.

معماری، امام موسی صدر، امام خمینی(ره)، آیت الله طالقانی، شهید مطهری و مقام معظم رهبری را بهترین الگوها در زمینه گفتمان‎سازی دینی خواند و افزود: این بزرگواران الگوهای خوبی برای روحانیت در زمینه گفت‎وگوهای دینی و قرآنی به حساب می آیند؛ این الگوها غیر از اینکه قرآن و حدیث و جهان امروز را می شناسند و فقط سنتی فکر نمی کنند و می دانند که با قرآن و حدیث چگونه می توان نیازهای امروز جامعه را پاسخ داد.

این استاد علوم قرآنی با بیان این مسئله که جامعه اسلامی ضرورتا می‌تواند همه مشکلات خود را از طریق گفتمان‌های دینی حل کند، افزود: شاید برای جامعه‌ای که غیر دینی است هیچ گونه نیازی برای وارد شدن به عرصه گفتمان دینی و قرآنی احساس نشود. اما وقتی ما مدعی هستیم که جامعه ما جامعه دینی و قرآنی است مسلم است که چنین جامعه‌ای باید بسیاری از مسائل خود را از طریق گفتمان دینی حل کند. جامعه ما جامعه اسلامی است و بر مبنای اعتقادات، احکام، ارزشهای اسلامی و دینی و قرآنی بنا شده است، بنابراین درحل مشکلات جرئی مربوط به جامعه باید از طریق گفتمان‌های دینی بتوانیم به نیازهای جامعه پاسخ بدهیم.

معماری تصریح کرد: آموزه‌های اعتقادی قرآنی و آموزه‌های فقهی و حقوقی و اخلاقی قرآن می‌تواند در باز کردن بسیاری از گره‌های کور فردی و اجتماعی موثر باشد. با توجه به اینکه کشورهای غربی پیشرفت‌های مادی زیادی داشتند اما در حوزه خانواده با مشکلاتی روبرو هستند. در این کشورها زن از آن جایگاه و کرامتی که باید برخوردار باشد برخوردار نیست. همه این خلاءها را می توانیم با آموزه‌های قرآنی و گفتمان‌های قرآنی پر کنیم.

وی تصریح کرد: گفتمان دینی می تواند حس اعتماد به نفس فردی و اجتماعی را در افراد جامعه تقویت کند. به عنوان مثال سپاه ایران طی هشت سال دفاع مقدس با وجودی که نه سلاحی داشت و نه از آمادگی برای جنگ برخوردار بود اما با اتکا به ارزش‌های دینی و گفتمان‌های قرآنی توانست تا مردم و جوانان را وارد میدان جنگ کند و دشمن را با آن همه تجهیزات شکست بدهد. با گفتمان دینی و پیام‌هایی که امام می دادند و با خدا باوری و اعتقاد به آخرت توانستند به وسیله معنویت اعتماد به نفس مردم را شدت ببخشند. اکنون هم می توانیم این اعتماد به نفس را از طریق آموزه‌های دینی در مردم ایجاد کنیم و یاد بگیریم که می‌توانیم به خودمان اتکا کنیم. همان طور که رهبری فرمودند: اقتصاد مقاومتی باید درون نگر باشد. برای درون نگر شدن در زمینه اقتصادی به افزایش اعتماد به نفس نیاز است. اگر اعتماد به نفس خود را در زمینه توانمندی‎های خود بالا ببریم در آینده می‌توانیم به تولید کالای ایرانی با کیفیت دست بیابیم. مسئله بعد این است که ما از طریق گفتمان دینی می‌توانیم خیلی از ارزش‌های دینی را در بین مردم نهادینه کنیم. از طریق نهادینه کردن ارزش‎ها می‌توانیم مردم را به استفاده کالای ملی سوق بدهیم. به عنوان مثال با پرداختن به مسائلی مانند اینکه حضرت علی (ع) در نهج البلاغه می‌فرماید: قناعت گنج بی پایان است و پرهیز از افراط و تفریط و اینکه خداوند در قرآن می‌فرماید کفار و مشرکین نباید بر مسلمین مسلط شوند و علم دوستی و عمل گرایی می‌توانیم مردم را به سمت و سوی استفاده وحمایت از تولید کالای ملی تشویق کنیم و جامعه را از سمت جامعه مصرف کننده به سمت جامعه تولید کنند ببریم.

انتهای پیام