شب قدر؛ شب عروج انسان الهی
گروه معارف- شبقدر، شب وصل است و آداب و تكاليفی هم برای آن در نظر گرفته شده که سراسر مقدمه وصال محبوب است.
به گزارش ایکنا از یزد، « إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ(*) وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ(*) لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ(*) تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ(*) سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ(*) » ما، آن (قرآن) را در شب شب قدر نازل كرديم و تو چه ميداني شب قدر چيست؟
شب قدر، از هزار ماه بهتر است، فرشتگان و روح در اين شب به اذن پروردگار خود، براي تقدير هر كاري نازل ميشوند، آن شب انباشته از سلامت و بركت و رحمت، تا طلوع صبح است.
درباره سوره قدر، شب قدر، معناي قدر، تعيين شب قدر، تكاليف شب قدر و شيوههاي بهرهجويي از اين شب بزرگ و ارتباط با خداوند مهربان، مطالب قابل اهميتي وجود دارد كه ما خلاصه آن را مورد مطالعه قرار ميدهيم.
ثواب قرائت
امام باقر (عليه السّلام) فرموده است: هر كس سوره انا انزلناه را با صداي بلند بخواند، مثل كسي خواهد بود كه شمشير به دوش گرفته و در راه خداوند جهاد ميكند و هر كس آن را پنهان و آهسته بخواند، مانند كسي است كه در راه خدا، به خون خود غلتيده است.
معناي شب قدر
چرا اين شب، شب قدر ناميده شده، در آن چه اسراري نهفته و چه وقايع و حوادثي در آن رخ داده و رخ ميدهد؟
مفسران قرآن كريم با استفاده از قرآن و احاديث پيشوايان معصوم(عليهمالسلام)، درباره نامگذاري اين شب به شب قدر مطالب و دلايل زيادي آوردهاند كه مهمترين و مناسبترين آنها بدين شرح است:
1-شب قدر، يعني شب بزرگ و باعظمت، زيرا در قرآن كريم قدر به معناي منزلت و بزرگي خداوند عالم آمده همچنان كه در اين آيه ميخوانيم: ما قدر والله حق قدره، آنان عظمت خداوند را نشناختند و حبيش در كتاب وجوه القرآن ليله القدر را به ليله العظمه معنا كرده، رمز اين بزرگي هم در خود سوره قدر بيان گرديده است آنجا كه ميفرمايد: شب قدر، از هزار ماه بهتر است.
2-شب با ارزش و پرقيمت، جهت ديگري براي معناي قدر ميتواند باشد، زيرا از يك سو در همين سوره ميخوانيم: عبادت در اين شب از عبادت در هزار ماه بهتر و باارزشتر است در فارسي هم ميگوييم: قدر جواني، قدر سلامت و نعمتي را كه در اختيارداري، بدان.
3-قدر به معناي سختي معيشت نيز آمده، در قرآن كريم ميخوانيم: و من قدر عليه رزقه فلينفق مما آتاه الله هر كس گرفتار تنگي روزي و تنگدستي در زندگي شود، مقداري از آنچه را خداوند به او عطا كرده، در راه خدا انفاق نمايد.
4-طبق آيات متعدد قرآن كريم، قدر به معناي اندازهگيري، تقدير و تنظيم امور آمده است. در آيهاي ميخوانيم: ما قرآن را در شب مباركي نازل كرديم و ما همواره بيمدهنده بودهايم و در آن شب: فيها يفرق كل امر حكيم هر كاري، بر طبق حكمت خداوند، تعيين و تنظيم ميگردد.
راغب اصفهاني، مينويسد: ليله القدر اي ليله قيضها لامور مخصوصه شب قدر، يعني شبي كه خداوند براي تنظيم و تعيين امور مخصوصي، آن را آماده و مقرر فرموده است.
طبق روايات فراواني كه وارد شده، در شب قدر سرنوشت افراد براي سال آينده، مانند: رزق و روزي، مرگ و مير، خوشي و ناخوشي و امور و حوادث ديگر زندگي، براساس استعدادها و لياقتها، رقم ميخورد و اين تقدير و تنظيم حكيمانه هم در انسان هيچگونه اجبار و سلب اختياري بهوجود نميآورد.
درباره تنظيم و تقدير سرنوشت افراد در شب قدر براي سال آتي آنان، امام صادق (عليه السّلام) فرموده است: التقدير في ليله القدر تسعه عشر، والابرام في ليله احدي و عشرين، والامضاء في ليله ثلاث و عشرين تقدير امور و سرنوشتها در شب نوزدهم، تحكيم آن در شب بيست و يكم و امضاي آن در شب بيست و سوم صورت ميگيرد.
آري، بهخاطر اهميت شب قدر، ارزش و عظمت آن، نزول فرشتگان بيشمار آسماني به زمين و سرنوشتسازي اين شب الهي دهها روايت در كتابها و تفسيرهاي شيعه و اهل سنت وارد شده است. در بيان پيامبر گرامي اسلام (صلّي الله عليه و آله و سلّم) هم ميخوانيم: من قام ليله القدر ايمانا و احتسابا، غفر له ما تقدم من ذنبه هر كس در شب قدر از روي ايمان و اخلاص، به قيام و عبادت ايستد، گناهان گذشته او، بخشيده و آمرزيده ميشود.
تكاليف شب قدر
براي عبادت و درك فضيلت و فيض شبقدر، عموما به مسجدها ميرويم، اما براي اينكه با انجام اعمال جنبي- كه خود نيز اعمال پرفضيلتي است - خويشتن را براي درك عظمت و فضايل عميق شب قدر آمادهتر گردانيم تا بتوانيم در نورانيت قرآن نوراني شويم و با فرشتگان پاك آسماني همنوا گرديم و موجي در درياي روح خود ايجاد كنيم، پيشوايان والامقام اسلام، ما را به انجام تكاليف زير دعوت نمودهاند.
غسل شبقدر
غسل، از يك سو عبادت است، چون بايد به - نيت تقرب و اطاعت خداوند انجام شود و از سوي ديگر نظافت و بهداشت است چون با شستوشوي بدن، هر مومني خود را براي حضور در مجامع عمومي و ملاقات سالم و جاذب با اهل ايمان آماده و منظم ميگرداند.
امام صادق (عليه السّلام) فرموده است: هركس براي شبهاي هفدهم، نوزدهم، بيست و يكم، بيست سوم ماه مبارك رمضان، كه اميد شب قدر بودن آنها ميرود، غسل انجام دهد، از گناهان پاك ميشود و مانند روزي ميشود كه از مادر متولد شده است.
احيا و شبزندهداري
همان طور كه در سيره پيامبر صليالله عليه و آله و سلم مطالعه كرديم، احيا، بيدار بودن و شبهاي قدر را با عبادت سپري نمودن، از تكاليف ديگر در اين شبها است.
باري، شبزندهداري با عبادت و دعا، وظيفهاي براي همه شبهاي قدر است، امام حسن عسگري (عليه السّلام) فرموده: فلا يفوتك احياء ليله ثلاث و عشرين؛ اگر نتوانستي در شبهاي ديگر احيا داشته باشي، سعي كن احيا و شبزندهداري شب بيستو سوم را از دست ندهي. امام باقر (عليه السّلام) نيز، فرموده است: هر كس شب قدر را احيا بدارد، خداوند مهربان گناهان او را ميآمرزد....
اما نكته بسيار مهمي كه درباره احيا بايد مورد توجه باشد، اين است كه:
اولا: شب را تا سپيده صبح به عبادت و دعا بگذرانيم.
ثانيا: به بيداري چشم قناعت نكنيم، زيرا آنچه داراي اهميت فوقالعادهاست. بيداري دل و آگاهي و بصيرتي است كه انسان را در محضر الهي و قرآن كريم و فرشتگان آسماني، مودب و منظم و لايق گرداند.
فرشتگان آسماني كه به زمين نزول ميكنند، طبق روايت نخست به محضر حضرت صاحبالامر (عليه السّلام) شرف حضور مييابند، تا علاوه بر سلامت آفريني در شب قدر يا سلام رساني به بندگان، پيام الله را به حجتا... (عليه السّلام) ابلاغ دارند و طبيعي است اگر حجتا... (عليه السّلام) از وضع عبادا... رضايت و خرسندي داشته باشد، وضع تقدير و سرنوشت سال آينده عبادا... از جانب الله، وضع بهتر و سعادتمندانهتري خواهد بود.
قرآن بر سرگرفتن
تكليف ديگر شبهاي قدر، قرآن به سر گرفتن است. مومنان روزه گرفته، در ماه خدا و خانه خدا، كتاب خدا را گشوده، به سرگرفته و آن را شفيع خود قرار ميدهند. آنها به محتواي قرآن ميانديشند، به آغوش آن پناه ميبرند و با قرآن پيوند و پيمان مجدد برقرار مينمايند، تا با معارف نوراني آن، همه زواياي زندگي خويش را نوراني و متعالي گردانند البته براي آگاهي به خصوصيات اين اعمال به كتابهاي دعا بايد مراجعه نمود.
امام صادق (عليه السّلام) هم فرموده است: براي شبهاي قدر قرآن كريم را جلوي خود قرار دهيد، آن را بگشاييد و بخوانيد: اللهم اني اسئلك بكتابك المنزل، و ما فيه و فيه اسمك الاكبر و اسمائك الحسني و ما يخاف و يرجي، ان تجعلني من عتقائك من النار.
نماز و دعا
امام صادق (عليه السّلام) فرموده است: در هر يك از دو شبهاي قدر صد ركعت نماز ميبايست خوانده شود. آن حضرت، خود نيز اين عمل را انجام ميداد، چنانكه از سرشب تا سپيده صبح به دعا و مناجات با خداوند ميپرداخت. از جمله دعاهايي كه به خواندن آنها سفارش شده دعاي جوشن كبير است.
استغفار و توبه
اگر چه روزهداري خود عامل شستوشوي بخشي از گناهان ميباشد، اما براي وارد شدن به ماه مبارك رمضان، به خصوص دريافت فيض شبهاي قدر اداي دين خالق و خلق هم، لازم خواهد بود، در عين حال، در اين شبهاي نوراني، كه به بيان امام صادق(عليه السّلام): درهاي رحمتالهي، به روي بندگان گشوده ميگردد. درخواست آمرزش گناهان، توبه و انابه و گريه و ناله به درگاه خداوند، براي رفع گرفتاريها و رسيدن به حاجتهاي مادي و معنوي، كاري ضروري خواهد بود.
به هر حال، عظمت و تكاليف شبهاي نوراني و سرنوشت ساز قدر فراوان است، كه اين مقال را مجال آن نيست، فقط به طور خلاصه ميتوان گفت: شبقدر، شب وصل است و آداب و تكاليفي را هم كه تاكنون برشمرديم سراسر مقدمه وصال محبوب است.
دایره اجتماعی شهرستان اشکذر
