شاخصهایی برای مقایسه سبک زندگی مسلمانان با آموزههای نهجالبلاغه
گروه جامعه ــ دکترای علوم قرآن و حدیث به تبیین سبک زندگی اجتماعی در آموزههای نهجالبلاغه پرداخت و گفت: اخلاق و تعاملات اجتماعی امروز در میان جوامع بشری و مسلمانان بیش از هر موضوعی نیاز به ساماندهی دارد.
حامد پوررستمی، دکترای علوم قرآن و حدیث و پژوهشگر حوزه نهجالبلاغه، در گفت وگو با ایکنا؛ به تبیین سبک زندگی اجتماعی در آموزههای نهج البلاغه پرداخت و گفت: اخلاق و تعاملات اجتماعی امروز در میان جوامع بشری بیش از هر موضوعی نیاز به ساماندهی دارد. از منظر نهج البلاغه حقوق و تکالیف انسانها نسبت به یکدیگر یک موضوع مهم تلقی میشود تا جایی که از سخنان امام علی(ع) میتوان دریافت که خداوند توحید و اخلاص را قرار داد تا حقوق مسلمین نسبت به یکدیگر حفظ شود.
شاخص وظیفهسنجی برای مسلمانان
وی یکی از فلسفههای توحیدورزی و اخلاص داشتن را مردمدار و خویشتن دار بودن و مهربانی کردن با خلق دانست و گفت: امام علی(ع) شاخصهایی را در این زمینه بیان میکنند، به نحوی که در نامه 31 نهج البلاغه خطاب به فرزند خود امام حسن(ع) میفرمایند: «اجْعَلْ نَفْسَكَ ميزاناً فَيما بَيْنَكَ وَ بَيْنَ غَيْرِكَ، فَاَحْبِبْ لِغَيْرِكَ ما تُحِبُّ لِنَفْسِكَ، وَ اكْرَهْ لَهُ ما تَكَرَهُ لِنَفْسِكَ، وَلاتَظْلِمْ كَما لا تُحِبُّ اَنْ تُظْلَمَ، وَ اَحْسِنْ كَما تُحِبُّ اَنْ يُحْسَنَظ اِلَيْكَ، وَاسْتَقْبِحْ مِنْ نَفْسِكَ ما تَسْتَقْبِحُ مِنْ غَيْرِكَ. خود را ميزان و معيار بين خودت و ديگران قرار بده. آنچه براى خودت مىپسندى براى غير خودت هم بپسند، آنچه براى خود نمىپسندى براى ديگران هم مپسند. همان طور كه دوست ندارى به تو ظلم كنند، تو هم ظلم نكن و آنچنان كه دوست دارى به تو نيكى كنند تو هم نيكى كن. كارى را كه از ديگران زشت و ناپسند مىشمارى، از خودت نيز ناپسند بشمار» از این شاخص میتوان به عنوان وظیفه سنجی برای مسلمین نام برد.
پوررستمی ادامه داد: اگر به این شاخص وظیفهسنجی به درستی عمل کنیم کارنامهای درخشان از ما به یادگار میماند، ارزیابی این مهم نیز در حکمت 10 نهجالبلاغه بیان شده است، به نحوی حضرت امیرالمومنین(ع) میفرمایند: «خَالِطُوا النَّاسَ مُخَالَطَةً إِنْ مِتُّمْ مَعَهَا بَکَوْا عَلَیْکُمْ، وَإِنْ عِشْتُمْ حَنُّوا إِلَیْکُم؛ آن گونه با مردم معاشرت کنید که اگر بمیرید بر مرگ شما اشک بریزند و اگر زنده بمانید به شما عشق ورزند.» اگر مسلمانی اینگونه زندگی کرد و اینگونه مرد، باید بداند که کارنامه خوبی داشته است. در این میان لازمه زیبا شدن تعاملات اجتماعی، داشتن رابطه و تعامل خوب با خداوند است.
این پژوهشگر نهج البلاغه با بیان اینکه به اعتقاد مولای متقیان جذب و دفع انسان مسلمان باید به قاعده و اندازه باشد به نحوی که ظلم را با روشهای مربوطه دفع و در جایی که نیاز به محبت است، نسبت به جذب مردم اقدام کرد، گفت: امام علی(ع) در حکمت 295 چنین میفرمایند و شاخصهای مربوط به رفتار با سایرین را به ما آموزش میدهند؛ «أَصْدِقَاؤُکَ ثَلاَثَةٌ، وَأَعْدَاؤُکَ ثَلاثَةٌ؛ فَأَصْدِقَاؤُکَ: صَدِيقُکَ، وَصَدِيقُ صَدِيقِکَ، وَعَدُوُّ عَدُوِّکَ. وَأَعْدَاؤُکَ: عَدُوُّکَ، وَعَدُوُّ صَدِيقِکَ، وَصَدِيقُ عَدُوِّکَ. دوستانت سه گروهند و دشمنانت نيز سه گروه؛ اما دوستانت: دوست تو و دوست دوستت و دشمن دشمنت و اما دشمنانت: دشمن تو و دشمن دوستت و دوست دشمنت هستند.» با چنین افرادی باید سبک زندگی متفاوتی داشت و مقتضیات رابطه با هر یک از این گروه ها را دانست.
دوستان و دشمنانتان را بشناسید
پوررستمی در ادامه به تبیین دوستان و دشمنان از نگاه امام علی(ع) در نهج البلاغه پرداخت و گفت: دوستان، خیرخواه تو و دینت و دشمنان، بدخواه تو و دینت هستند. مثال این امر را می توان در مورد اسرائیل مشاهده کرد. اسرائیل بدخواه ما و بدخواه دین اسلام است. قرآن کریم نیز می فرماید اگر از این طیف عدول کنید و این دستهبندیها را نشناسید و در ارتباطاتتان قواعد مرتبط با آن را رعایت نکنید، شما نیز جزو کفار خواهید بود.
وی به بیان چهار نمونه از اخلاقیات اجتماعی اشاره شده در نهج البلاغه پرداخت و تصریح کرد: نوع دوستی موضوعی است که در سیره امام علی(ع) از جایگاه خاصی برخوردار است، تا جایی که امیرمؤمنان(ع) در سفارش به مالک اشتر، به مهربانی سفارش میکند و دلیل مهربانی با آنان را این گونه بیان کرده است: «وأَشعِر قَلبَک الرَّحمَةَ لِلرَّعیةِ، وَالمَحَبَّةَ لَهُم، واللُّطفَ بِهِم ولا تَکونَنَّ عَلَیهِم سَبُعاً ضاریاً تَغتَنِمُ أَکلَهُم إنَّهُم صِنفانِ: إمّا أَخٌ لَک فی الدِّینِ أَو نَظیرٌ لَک فی الخَلقِ. قلبت را نسبت به ملّت خود، مملو از مهربانی و محبّت و لطف کن؛ زیرا آنها دو گروه بیش نیستند: یا برادران دینی تواند، و یا در آفرینش همانند تو انساناند».
پوررستمی به نامه 47 نهج البلاغه که حاوی وصیت اخلاق امام علی(ع) است اشاره کرد و گفت: ایشان میفرمایند: «وَ صَلاَحِ ذَاتِ بَیْنِکُمْ فَإِنِّی سَمِعْتُ جَدَّکُمَا صیَقُولُ صَلاَحُ ذَاتِ اَلْبَیْنِ أَفْضَلُ مِنْ عَامَّهِ اَلصَّلاَهِ وَ اَلصِّیَامِ؛ و به اصلاح بین مردم سفارش مىکنم؛ چرا که از جد شما شنیدم که میفرمودند: «اصلاح ذات البین از عموم نماز و روزه بهتر است» این سخن نشان می دهد که تحکیم روابط اجتماعی از چه جایگاه بالایی برخوردار است، ولی هنوز مسلمانان به این احکام و تعالیم بلند اسلامی واقف نشده و درجه اهمیت آن را درک نکردهاند.
وی به خصیصه گذشت در نهج البلاغه اشاره و عنوان کرد: باید گذشت تا زلال و شفاف بود، امام در نامه 31 نهج البلاغه میفرمایند: «چون برادرت از تو جدا گردد، تو پيوند دوستى را بر قرار كن، اگر روى برگرداند تو مهربانى كن، و چون بخل ورزد تو بخشنده باش، هنگامى كه دورى میگزيند تو نزديك شو، و چون سخت میگيرد تو آسان گير» هضم این نکات کمی سخت و بکار گرفتن آن در زندگی مادی کمی سخت میشود، وقتی اسیر دنیا باشیم.
این پژوهشگر حوزه قرآن و حدیث حسن خلق را از دیگر تأکیدات نهج البلاغه برشمرد و عنوان کرد: در خطبه 113 امام، تشر میزند و جامعه بیمار را چنین معرفی میکند، «فَلَا تَوَازَرُونَ وَ لَا تَنَاصَحُونَ وَ لَا تَبَاذَلُونَ وَ لَا تَوَادُّونَ.؛ از اين روست كه يكديگر را در امور يارى نمىكنيد و خير يكديگر را نمىخواهيد و به يكديگر چيزى نمىبخشيد و با هم دوستى نمىورزيد». این فرازها کلیدواژهها و سبک زندگی در حوزه اجتماعی محسوب میشود.
ظلمستیزی از دیگر مواردی بود که پوررستمی در سبک زندگی اجتماعی براساس نهج البلاغه بدان اشاره و عنوان کرد: معاویه شبیه خون به مرزهای امیرالمومنین علی(ع) میزد و جان و مال و ناموس آنان را به خطر میانداخت. امام بسیار متأثر میشد. در یکی از این شبیه خونها که تعرضی به زن مسلمان وارد میشود، امام می فرمایند اگر یک مسلمان از این فاجعه بمیرد من او را ملامت نمیکنم.
انتهای پیام
