بایستههای مدیریت علوی/ همراهی عدالت و عطوفت در برخورد با مردم
گروه اجتماعی ــ متن زیر با بهرهگیری از سخنان امیرالمؤمنین(ع) به بررسی ویژگیهای رفتاری و اجتماعی مدیر پرداخته است.
به گزارش ایکنا از خوزستان، علم مدیریت در دنیای مدرن امروز به توانایی هماهنگی و هدایت منابع مالی و انسانی برای رسیدن به هدف با حداکثر کارایی اطلاق میشود. مجموعهای از تواناییهای فردی، اجتماعی و رفتاری و فکری باید در فرد مدیر وجود داشته باشد تا بتواند مجموعه تحت امرش را با موفقیت هدایت کرده و به تعالی برساند. فکر خلاق، ذهن ایدهپرداز، آرامش و هنر خوب شنیدن از ویژگیهایی است که حتماً یک مدیر موفق باید از آن برخوردار باشد.
حضرت در نامه 35 نهحالبلاغه خطاب به مالکاشتر نخعی تأکید دارد که حکام باید مردمداری را بر فردسالاری ارجح بدانند. امام میفرماید: «فَامْلِكْ هَوَاكَ وَ شُحَّ بِنَفْسِكَ عَمَّا لاَ يَحِلُّ لَكَ فَإِنَّ اَلشُّحَّ بِالنَّفْسِ اَلْإِنْصَافُ مِنْهَا فِيمَا أَحَبَّتْ أَوْ كَرِهَتْ وَ أَشْعِرْ قَلْبَكَ اَلرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّةِ وَ اَلْمَحَبَّةَ لَهُمْ وَ اَللُّطْفَ بِهِمْ؛ نسبت به نفس خودشان سختگیری و حرص و بخل و نسبت به مردم مهربانی و لطف بیشتر داشته باشند». از نگاه حضرت باید نسبت به مردم رأفت، مهربانی و لطف و نسبت به نفس سختگیری داشت. رعایت این نکته میتواند از سوی مسئولان اعتماد در مردم را تقویت کند.
اجتناب از ستم به مردم مورد تأکید ایشان قرار گرفته است؛ ظلم و ستم درباره مسئولان مربوط به جایگاه مسئولیتی آنان است. ظلم در مورد هر مسئولی به گونهای خاص تفسیر میشود؛ «كَانَ لِلَّهِ حَرْباً حَتَّى يَنْزِعَ أَوْ يَتُوبَ وَ لَيْسَ شَيْءٌ أَدْعَى إِلَى تَغْيِيرِ نِعْمَةِ اللَّهِ وَ تَعْجِيلِ نِقْمَتِهِ مِنْ إِقَامَةٍ عَلَى ظُلْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ دَعْوَةَ اَلْمُضْطَهَدِينَ وَ هُوَ لِلظَّالِمِينَ بِالْمِرْصَادِ وَ لْيَكُنْ أَحَبَّ اَلْأُمُورِ إِلَيْكَ أَوْسَطُهَا فِي اَلْحَقِّ وَ أَعَمُّهَا فِي اَلْعَدْلِ وَ أَجْمَعُهَا لِرِضَى اَلرَّعِيَّةِ» هیچ چیز مثل ستمکاری نعمت خدا را دگرگون نمیکند زیرا خدا دعای ستمدیدگان را میشنود اگر اقدام مسئولان به گونهای باشد که خدای ناکرده دل مردم بشکند و به درگاه خداوند شکایت کنند باری تعالی نعمت را تبدیل به نقمت و بلا میکند.
«لاَ يَكُونَنَّ اَلْمُحْسِنُ وَ اَلْمُسِيءُ عِنْدَكَ بِمَنْزِلَةٍ سَوَاءٍ فَإِنَّ فِي ذَلِكَ تَزْهِيداً لِأَهْلِ اَلْإِحْسَانِ فِي اَلْإِحْسَانِ وَ تَدْرِيباً لِأَهْلِ اَلْإِسَاءَةِ عَلَى اَلْإِسَاءَةِ وَ أَلْزِمْ كُلاًّ مِنْهُمْ مَا أَلْزَمَ نَفْسَهُ وَ اِعْلَمْ أَنَّهُ لَيْسَ شَيْءٌ بِأَدْعَى إِلَى حُسْنِ ظَنِّ رَاعٍ بِرَعِيَّتِهِ مِنْ إِحْسَانِهِ إِلَيْهِمْ وَ تَخْفِيفِهِ اَلْمَئُونَاتِ عَلَيْهِمْ وَ تَرْكِ اِسْتِكْرَاهِهِ إِيَّاهُمْ عَلَى مَا لَيْسَ لَهُ قِبَلَهُمْ فَلْيَكُنْ مِنْكَ فِي ذَلِكَ أَمْرٌ يَجْتَمِعُ لَكَ بِهِ حُسْنُ اَلظَّنِّ بِرَعِيَّتِكَ فَإِنَّ حُسْنَ اَلظَّنِّ يَقْطَعُ عَنْكَ نَصَباً طَوِيلاً؛ و نبايد كه نيكوكار و بدكار در نزد تو برابر باشند، زيرا اين كار سبب شود كه نيكوكاران را به نيكوكارى رغبتى نماند، ولى بدكاران را به بدكارى رغبت بيفزايد. با هر يك چنان رفتار كن كه او خود را بدان ملزم ساخته است. و بدان، بهترين چيزى كه حسن ظن والى را نسبت به رعيتش سبب مىشود، نيكى كردن والى است در حق رعيت و كاستن است از بار رنج آنان و به اكراه وادار نكردنشان به انجام دادن كارهايى كه بدان ملزم نيستند. و تو بايد در اين باره چنان باشى كه حسن ظن رعيت براى تو فراهم آيد. زيرا حسن ظن آنان، رنج بسيارى را از تو دور مىسازد. به حسن ظن تو، كسى سزاوارتر است كه در حق او بيشتر احسان كرده باشى و به بدگمانى، آن سزاوارتر كه در حق او بدى كرده باشى».
«خَفَّفْتَ عَنْهُمْ بِما تَرْجُو اَنْ يَصْلُحَ بِهِ اَمْرُهُمْ؛ اگر مردم از چیزی که برایشان سنگین است به مردم تخفیف بده تا مشکلاتشان حل شود» بدان معنا که مسئولان نباید نسبت به مشکلات مردم بیاعتنا باشند چون باعث ظلم به مردم و در تکلف و تنگنا قرارگرفتن مردم میشود.
«وَ اَشْعِرْ قَلْبَكَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّةِ وَ الْمَحَبَّةَ لَهُمْ، وَ اللُّطْفَ بِهِمْ، وَ لاتَكُونَنَّ عَلَيْهِمْ سَبُعاً ضارِياً تَغْتَنِمُ» مهربانی و عطوفت نسبت به مردم در این گفتار مورد تأکید است. همچنین امام بر ایجاد عدالت میان مردم تأکید داشته است. این مهربانی باید عادلانه باشد؛ عادلانه به معنای اینکه در حیطه ضوابط و مقررات باشد. بنابراین آنچه که حاکم یا مسئول باید سرلوحه قرار دهند عدالت و مؤدت و مهربانی با مردم است.
از ديدگاه اسلام قدرت، مديريت و حاكميت ابزاری برای عينيت بخشيدن به ارزشهای انسانی، الهی و احقاق حق است. همچنین خداوند در قرآن کریم میفرماید: «اكَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللّهِ اَنْ تَقُولُوا ما لاتَفْعَلُونَ؛ خداوند بزرگ فرموده: «اين باعث خشم بزرگ خداست كه بگوييد و انجـام نـدهيـد» احساس مسئولیت نسبت به مردم موجب رضایت خداست و موجب همراهی و همدلی و همگرایی مردم با مسئولان خواهد شد و عدم رعایت اینها موجب ناخشنودی مردم و تبدیل نعمت به عذاب خشم خداوند خواهد بود.
تقوا نخستين و مهمترين لازمه يك مدير است. حضرت علی(ع) در نامه ۵۳ نهجالبلاغه به مالك اشتر، او را به تقوای الهی، اقدم دانستن فرمان خدا بر خواست خود و تبعيت از دستورات قرآن امر كرده است.
انتهای پیام
