استاد مطهری هرگز به بهانه آزاداندیشی به ورطه اهانت به دیگران نیفتاد
معارف ــ عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه با بیان اینکه شهید مطهری با اندوختههای معارف اسلامی به شکل فعالانه و شجاعانه به شبهات پاسخ داده است تاکید کرد: از دید استاد مطهری بیان هر چه به ذهن آید، نداشتن پایه و اساس محکم و بدون حد و مرز، شهرتطلبی یا توهین به دیگران و نفاق آزاداندیشی نیست.
به گزارش ایکنا از قم استاد شهید مرتضی مطهری یکی از موفقترین و پیشروترین متفکران اسلامی در عصر جدید است که در گستردگی فکری، پاسخ به شبهات روز و نیز نقد اندیشههای جامعه شناسی، بر پایه روشهای مبتنی بر مبانی دینی، سرآمد هم عصران خویش بود. آن اسلامشناس برجسته با اشراف و احاطه خاصی که بر شریعت مقدس اسلام داشت، توانست مسائل فرهنگی و اجتماعی جامعه اسلامی ایران را به گونهای شایسته، شناسایی، نقد و تحلیل نماید و بسیاری از معضلات جامعه به ویژه نسل جوان را مورد کاوش قرار دهد.
این فقیه فرزانه و فیلسوف منتقد، مبتکر و جامعه شناس آگاه و زمان شناس هرگز خویشتن را از عرصه اجتماع خارج نکرد و مانند اغلب جامعهشناسان، گوشه انزوا اختیار ننمود و از پشت درهای بسته به جامعه نگاه نکرد، بلکه در زمانی که اندیشههای مارکسیستی و لیبرالیستی زوایای تن و جان جوانان را قبضه کرده بود، گام های بلندی برای درمان آسیبهای فکری، دینی، فرهنگی و اجتماعی جوانان برداشت و آزاداندیشی را سرلوحه کار خویش قرار داد؛ از همین رو برای آشنایی بیشتر با مفهوم صحیح آزاداندیشی و برخورد شهید مطهری با معارف دینی با حجتالاسلام محمد جواد زارعان، رئیس موسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت به گفتوگو نشستیم تا زوایای این بحث روشن شود.
حجتالاسلام محمدجواد زارعان، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه در گفتوگو با ایکنا ازقم با اشاره به بزرگداشت شهادت شهید استاد مطهری، اظهار کرد: شهید مطهری در بیان معارف اسلامی از عمق لازم برخوردار و ویژگی آزاداندیشی، بیان صریح و روشن معارف دینی را دارا بود.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: افرادی هستند که در برخورد با مسائل و شبهات مختلف دینی و اجتماعی جنبه انفعالی دارند و به مسائل و مشکلات روز توجهی ندارند و به مسائل محدود دینی و سنتی بسنده میکنند و در این راه متمرکز هستند.
رئیس موسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت افزود: اما شهید مطهری تلاششان بر این بود که خود را درگیر مسائل جزئی کنند و با اندوختههای معارف اسلامی به شکل فعالانه و شجاعانه به شبهات پاسخ دهند یا به دنبال پاسخی برای آن باشند؛ درگیر شدن با مسائل روز، شبهات و فعال بودن در زمینه مسائل مختلف فی النفسه یک امتیاز است که در شهید مطهری بروز کرده است، در واقع بیرون آمدن از حالت انفعال و جرأت ورود به مسائل یک ویژگی شخصیتی و مبتنی بر سلسله ویژگیهای روحی و روانی است.
نداشتن حد و مرز در بیان عقاید، ظلم به مبحث آزاداندیشی است
عضو هیئتعلمی جامعه المصطفی العالمیه در پاسخ به این سؤال خبرنگار ایکنا که چرا فضای آزاداندیشی در دانشگاهها و حوزههای علمیه کمرنگ است یا وجود ندارد، بیان کرد: مقام معظم رهبری از افرادی هستند که در بیان مسائل و معضلات جامعه، مقید و محدود به تنگناها نیستند و تأکیددارند که آزاداندیشی باید در دانشگاهها و حوزههای علمیه ورود کند.
حجتالاسلام زارعان با تأکید بر تأمل در معنای صحیح آزاداندیشی، گفت: بیان آزادانه و بدون ملاحظه از یک دیدگاه مبتنی بر باور دینی، آگاهی علمی و حرکت در چارچوب ملاحظات اخلاقی معنای آزاداندیشی است. نداشتن حدومرز در بیان عقاید ظلم به مبحث آزاداندیشی است؛ به تعبیر بنده ولنگاری در بیان عقاید و لیبرالیستی رفتار کردن و بیان هر چه به ذهن آید، نداشتن پایه و اساس محکم و بدون حد و مرز، شهرتطلبی یا توهین به دیگران و نفاق، آزاداندیشی نیست.
وی آزاداندیشی صحیح را دارای سه رکن اساسی دانست و ادامه داد: آزاداندیشی صحیح ریشه در علم و آگاهی، باورهای دینی و اخلاق دارد، اگر این سه رکن را لحاظ کردیم میتوانیم بگوییم ادامهدهنده راه شهید مطهری هستیم؛ اگر چه عدهای این ویژگیها را دارند اما جرأت بیان عقیده خود را ندارند و این افراد آزاداندیش نیستند چون کتمان میکنند. البته کتمان حقیقت پدیدهای است که در شرایط نبود آزاداندیشی در هر عصری اتفاق میافتد و نبود این مهم باعث گسترده شدن سایه بیسوادی و جهل در جامعه شده و مخاطبان این اندیشمندان دچار سردرگمی میشوند.
عضو هیئتعلمی جامعه المصطفی گفت: هم چنین ممکن است فردی آزاداندیش باشد اما تدبیر و مصلحت اجتماعی را لحاظ کند نه مصلحت شخصی را و در برههای از مشکلات اجتماعی و سیاسی مصلحت اجتماعی را بر این بداند که صحبت نکند.
این استاد حوزه و دانشگاه معتقد است متأسفانه امروزه افرادی با نام آزاداندیشی در برخی مسائل ورود میکنند که دارای ثبات اعتقادی نیستند بر اساس سلایق خویش نظر میدهند؛ بهعنوان مثال عدهای در برداشت از قرآن هر چه راکه میفهمند بیان میکنند، در حالی که اگر دقت کنیم کمترین آشنایی با زبان عربی ندارند و یا باسواد اندکی از ادبیات عرب وارد این عرصه شدهاند؛ در فهم قرآن باید با متد و علوم قرآنی و ادبیات عرب آشنایی و تسلط داشت و سپس جرأت و جسارت بیان مطالب را داشت تا تفسیر آزادمنشانه ارائه شود.
فضای مشابه غرب الگوی آزاد اندیشی نباشد
رئیس موسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت با اشاره به اینکه آنسوی جرأت نداشتن، افراطی بودن و بیباکی در بیان عقاید است که این نیز پسندیده نیست ادامه داد: بهعنوان مثال کسی در جبهه بگوید من ترسی از دشمن ندارم هرچه میخواهد بشود.اما فردِ آگاه و نظامی، معتقد به شناخت مواضع دشمن است چراکه مقابله با دشمن به معنای رفتار بیمحابا نیست.
حجتالاسلام زارعان اضافه کرد: شهید مطهری قبل از بیان معارف دینی، یک مجتهد بودند و اندیشمندان حوزوی و دانشگاهی اذعان دارند که ایشان با مطالعه عمیق برخورد خردمندانه با مسائل داشتند.
وی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اینکه محافظهکاری باعث عدم رشد، خمودی و جماد در جامعه میشود، تصریح کرد: حکومت در رأس آن مقام معظم رهبری زمینه آزاداندیشی را باز گذاشته است، این تعبیر از سوی ایشان مطرحشده و از مطالبات ایشان از حوزویان و دانشگاهیان است ولی آنچه در این زمینه انتظار میرود تاکنون وجود نداشته است؛ البته در جامعه تعریف ما شاید از آزاداندیشی هیجان علمی و برقرار کردن کرسیهایی برای رد افراد است که این تعریف صحیح نیست.
استاد موسسه امام خمینی (ره) گفت: در عملیاتی کردن آزاداندیشی نباید فضای مشابه غرب را الگو قرارداد چراکه فضای دانشگاهی و علمی آنان بدون محدودیت در هر زمینهای بیان عقیده میکنند که این تنوع افراط گونه برای مخاطب جذابیت ندارد و حالت انفعال ایجاد میکند.
حرکت آزاد اندیشانه شهید مطهری از حوزه علمیه به سوی دانشگاه
وی یادآور شد: اندیشمندان اسلامی که دارای سه رکن آزاداندیشی هستند باید توجه داشته باشند که با بیان نکردن عقاید و نظرات خویش، راه را برای غیرآزاداندیشان و افراد کمسواد یا بیسواد باز میکنند؛ اندیشمندان ما باید با آزاداندیشی الگوی نسل آینده باشند تا از خمودی و سستی علمی و فکری جلوگیری کنند.
زارعان ادامه داد: آزاداندیشی را به سالی یکبار و به مناسبت روز شهادت استاد مطهری محدود کردهایم، در فضای حوزه و دانشگاه باید هزاران مورد مانند استاد مطهری داشته باشیم، غیر از کتابهای ایشان به ابعاد شخصیتی و زندگی ایشان نیز توجه کنیم و الگوی نسل دانشپژوه باشند.
عضو هیئتعلمی جامعه المصطفی العالمیه شهید مطهری را سرآمد در جهات معنوی و تقیدات دینی دانست و گفت: ایشان در تلاش برای فهم علم و اسلام سر از پا نمیشناختند، از شاگردان پرتلاش اساتید خود بودند و تلاش میکردند بعد از فهم عمیق معارف دین و تعامل صحیح با این معارف، به شیوه آزاد اندیشی صحیح آن را نشر دهند.
استاد حوزه و دانشگاه حرکت شهید مطهری از حوزه علمیه به سمت دانشگاه و متوقف نشدن در یک عرصه را یک حرکت آزاداندیشانه دانست و یادآور کرد: باوجود اینکه این حرکت خوشایند حوزویان نبود، اما ایشان به دنبال پاسخگویی به شبهات جوانان و همچنین پاسخگویی به برخی از شبهات ذهنی خودش بود.
انتهای پیام
