عزاداری در بزرگترین بازار سرپوشیده جهان؛ نمونه یک عزاداری اصیل

عزاداری در بازار تبریز کار دیروز و امروز نیست. گفته می‌شود عزاداری در بازار تبریز از ۵۰۰ سال قدمت دارد. یعنی از زمان تأسیس این بازار که حالا عناوینی همچون «بزرگ ترین بازار سرپوشیده جهان» و «موزه زنده» را به خود اختصاص داده است.

در عزاداری بازار تبریز برخلاف بسیاری از دسته جات و هیئت‌ها پول‌های میلیونی برای مداحی رد و بدل نمی‌شود. همچنین هیچیک از افراد مشهور یا به اصطلاح سلبریتی برای خودنمایی در این عزاداری شرکت نمی‌کنند. بسیاری از کارشناسان مذهبی معتقدند هیچ آسیبی متوجه عزاداری‌های بازار تبریز نشده؛ حتی در سال‌های اخیر هیچکس از بازار تبریز صدای طبل و سنج نشنیده است.

با قرعه کشی که میان ۲۵ محله قدیمی تبریز برگزار می‌شود، دسته یا هیئت عزاداری هرمحله در نوبت خود از درب صندوقچی بازار در حال سینه زنی و زنجیززنی وارد بازار می‌شود و با گذر از راسته‌های مختلف همچون بازار صادقیه، بازار مسگر، بازار دلالان، بورکچی و قندفروشان وارد تیمچه معروف و باشکوه مظفریه می‌شود.

هر سال با فرا رسیدن ماه محرم، قلب تپنده‌ پایتخت تشیع نیز رنگ و بوی عزا به خود گرفته و سیاه پوش می‌شود، حجره داران به صورت خودجوش چند روز مانده به محرم، فضای بازار تبریز را برای عزاداری سیدالشهدا فراهم می‌کنند و عشق و اراده‌ خود به اباعبدالله الحسین را با نصب پرچم سیاه و سبز بر سر درب حجره‌هایشان نشان می‌دهند.

مراسم عزاداری برای سیدالشهدا رسم دیرینه‌ بازاریان تبریز است، تیمچه‌ مظفریه مرکز برگزاری عزاداری‌هاست و عزادارن سیاه پوش سیدالشهدا در سوگ آن حضرت مراسمات سنتی و مذهبی سینه‌زنی و زنجیرزنی را به جا می‌آورند.

عزاداری‌های بازار تبریز به دلیل استفاده از اشعار و نوحه‌های قدیمی توسط نوحه خوانان پیشکسوت و جدید، به یکی از دلنشین‌‌ترین و ساده‌ترین عزاداری‌ها و عاری از هر گونه بدعت‌ها تبدیل شده است، این عزاداری‌ها نشانگر فرهنگ اصیل عزاداری مردم آذربایجان است.

علی رغم استفاده‌ی اکثر دسته‌های تبریز از طبل، در عزاداری‌های داخل بازار تاریخی تبریز از هیچ گونه طبل استفاده نمی‌شود و این موضوع نشانگر حفظ اصالت عزاداری‌ها در گذر زمان است.

یوسفی یکی از حجره‌داران بازار تبریز است که نزدیک به 40 سال در تیمچه‌ مظفریه فرش می‌فروشد، او در خصوص تاریخچه‌ی برگزاری مراسم عزاداری در تیمچه‌ی مظفریه، به ایکنا می‌گوید: بنای تیمچه‌ مظفریه‌ بازار تبریز در زمان سلطنت ناصرالدین شاه، توسط تاجر تبریزی ساخته شد، مظفرالدین شاه نیز به عنوان ولیعهد تبریز برای افتتاح آن نیز در این مکان حضور یافت، از آنجایی که تیمچه بسیار مورد پسند مظفرالدین شاه قرار گرفته بود، تصمیم گرفتند آن را تیمچه‌ مظفریه نامگذاری کنند، از زمان احداث تیمچه‌ی مظفریه مقرر شد عزاداری اباعبدالحسین(ع) به مدت پنج روز از هشتم محرم آغاز و تا سوم روز شهادت امام در این تیمچه برگزار شود.

وی با بیان این‌که عزاداری‌های بازار تاریخی تبریز حرمت داشته و همواره بسیار اصیل برگزار می‌شود، ادامه می‌دهد: برگزاری عزاداری‌ها در این تیمچه، حس و حال بسیار خوبی به ما می‌بخشد، حجره داران چند روز مانده به محرم، فضای بازار تبریز را برای عزاداری سیدالشهدا فراهم کرده و با نصب پرچم سیاه و سبز بر سردرب حجره‌ها، همه جارا سیاه پوش می‌کنند، همچنین تمامی مغازه‌های خود را خالی کرده و میز و صندلی برای پذیرایی عزاداران در داخل حجره قرار می‌دهند.

سید حدود 51 سال سرایدار تیمچه‌ مظفریه‌ بازار تبریز است، به گفته‌ خودش تمامی پرچم‌های سیاه و سبز را خودش به تنهایی با عشق و علاقه، بالای سر درب و داخل حجره‌ها نصب می‌کند.

وی با اشاره به شیوه‌ برگزاری عزاداری‌های گذشته‌ بازار تبریز به ایکنا می‌گوید: معتقدم امروزه مراسم عزاداری‌های بازار تبریز پرشکوه و پرونق‌تر از مراسم عزدارای قدیمی‌ها است، البته برای ما قدیمی‌ها نوحه و مرثیه‌های سبک سنتی دلچسب‌تر از کنونی‌هاست.

وی با بیان این‌که هیئت‌های محلات قدیمی شامل سه دسته «عرب، عجم و زنجیرزنان» هستند، می‌گوید: لباس دسته‌ عرب از پایین تنه شبیه دامن عربی که «اتک» خوانده می‌شود، بوده و بالاتنه ای مشابه پیراهن دارد که قسمتی مربع شکل از سینه آن باز شده و سینه عریان می‌ماند که محل سینه زدن است، این قسمت پس از اتمام سینه زنی مجددا بسته می شود. رنگ لباس این دسته سیاه و نحوه عزاداری آن‌ها سینه زنی با دو دست هماهنگ و با سرعت ریتمی تند مخصوص به خود است.

وی ادامه می‌دهد: لباس دسته عجم کت و شلوار و پیراهن مشکی است، این دسته شانه به شانه یکدیگر حرکت کرده و با دست چپ کت را گرفته و با دست راست با ریتمی آرام در طی سه حرکت با صدای همآهنگ «هی هی» به سینه می‌کوبند.

وی با اشاره به روش‌های مختلف سینی‌زنی در دسته‌جات بازار تبریز، بیان می‌کند: عزاداران دسته عرب با دو دست و عزاداران عجم نیز با یک دست سینه‌زنی می‌کنند و زنجیر زنان نیز با سرعت زیاد یا آهسته زنجیر زنی می‌کنند.

وی ادامه می‌دهد: فعالیت‌های اقتصادی نیز از شب هفتم محرم در بازار بزرگ تبریز متوقف شده و از ۱۳ محرم مجدد فعالیت‌های اقتصادی آغاز می‌شود.

ورود بانوان به عزاداری بازار تبریز ممنوع است

حسین ملفوذی با بیان این‌که حضور بانوان از قدیم الایام در مراسمات عزاداری بازار تبریز ممنوع بوده است، گفت: این عزاداری‌ها صد درصد مردانه بوده و هیچ بانویی در این مراسمات حضور ندارند.

حجت‌الاسلام حسن شعبانی مدیرکل تبلیغات اسلامی آذربایجان شرقی نیز در خصوص عزادارای‌های بازار تاریخی تبریز به ایکنا اظهار می‌کند: قدمت عزاداری تیمچه‌ بازار تبریز به دوران صفویه باز می‌گردد و از آن موقع نیز هئیت دسته‌های عزاداری با سه عنوان متفاوت اعم از عجم، عرب و زنجیر زنان در این بازار تاریخی به عزاداری می‌پردازند.

وی با بیان این‌که شیوه عزاداری در بازار تبریز نشانگر عزاداری اصیل و سنتی است، می‌گوید: با توجه به این‌که عزاداری‌ها در بازار تاریخی تبریز یکی از قدیمی‌ترین سنت‌های عزاداری ایرانی است، این عزاداری‌ها به عنوان اثر معنوی و ناملموس، ثبت ملی شده است.

حجت الاسلام شعبانی یادآور می‌شود: تبریز یک شهر تاریخی و بازار تاریخی آن نیز بزرگترین بازار مسقف جهان است و معتقدم برگزاری چنین عزاداری در این مکان دارای محوریت خاصی است، این عزاداری‌ها، افتخار بازاریان و به ویژه اهالی بازار مظفریه بوده و امام جمعه تبریز نیز بر صیانت از این عزاداری‌ها تاکید دارد.

انتهای پیام