تعدد زوجات در اسلام، رویکرد اصلاحی دارد/ به فکر آقایان مجرد جامعه باشیم

مریم طنانی،معاون فرهنگی حوزه علمیه خواهران سمنان در گفت‌و‌گو با ایکنا از سمنان، در خصوص دیدگاه اسلام در خصوص تعدد زوجات با بیان اینکه مسئله تعدد زوجات ابداع اسلام نیست و در ادیانی چون مسیحیت و یهودیت هم وجود داشته، گفت: تا آنجایی که بررسی شده قدمت آن به دوران مادها‌، بابلی‌ها و آشوری‌ها باز می‌گردد.

وی ادامه داد: در گذشته به این علت که مردان بیشتر در جنگ‌ها شرکت می‌کردند و آمار مرگ و میر بین ایشان بیشتر بوده و همچنین به علت رواج تفکر ازدیاد نسل و اصلاح آن، چند همسری بدون هیچ محدودیتی وجود داشته؛ لذا اسلام به این قضیه رویکرد امضایی و اصلاحی دارد و تعداد زوجات را به چهار زن محدود کرده است.

این مدرس حوزه با تأکید بر اینکه در قرآن آیاتی در زمینه تعدد زوجات وجود دارد که در آن علاوه بر اشاره به جواز این مسئله به آداب و شرایط آن اشاره شده، اظهار کرد: در آیه شریفه 3 سوره مبارکه نساء خداوند می‌فرماید: «وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا ﴿۳﴾؛ و اگر در اجراى عدالت ميان دختران يتيم بيمناكيد هر چه از زنان [ديگر] كه شما را پسند افتاد دو دو سه سه چهار چهار به زنى گيريد پس اگر بيم داريد كه به عدالت رفتار نكنيد به يك [زن آزاد] يا به آنچه [از كنيزان] مالك شده‌ايد [اكتفا كنيد] اين [خوددارى] نزديكتر است تا به ستم گراييد [و بيهوده عيال‏وار گرديد]»، این ایه دارای نکته مهم قیودی هست.

طنانی متذکر شد: در این آیه هم محدودیت کمی (حداکثر4 زن) و هم محدودیت کیفی (رعایت عدالت و خودداری از ازدواج مجدد در صورت خوف از ناتوانی در اجرای عدالت) بیان شده که در صورت عدم عدالت به زن ستم شده و ستم کردن به زن حرام است.

معاون فرهنگی حوزه علمیه خواهران سمنان با استناد به آیه شریفه 29 از سوره نساء که خداوند می‌فرماید: «وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا؛ و شما هرگز نمى‌‌توانيد ميان زنان عدالت كنيد هر چند [بر عدالت] حريص باشيد پس به يك طرف يكسره تمايل نورزيد تا آن [زن ديگر] را سرگشته [=بلا تكليف] رها كنيد و اگر سازش نماييد و پرهيزگارى كنيد يقيناً خدا آمرزنده مهربان است»، یادآور شد: در این آیه خداوند به این موضوع تأکید می‌فرمایند که رعایت عدالت در دو شق باید باشد هم حقوق واجب چون نفقه و حق قسم و هم در امور نفسانی مانند عشق و محبت که در این شق هرگز نخواهید توانست عدالت را اجرا کنید، هر چند بر آن حریص و کوشا باشید. و حتی توصیه شده که در صورت عدم توانایی برای اجرای عدالت در زمینه نفسانی زنان خود را بلاتکلیف نگذاشته و رها سازید و البته در این مورد هم امر به معروف و بالاتر از آن امر به احسان کرده؛ بنابر‌این توضیحات، تعدد زوجات در اسلام جایز است اما رعایت شروط و قیود آن واجب است.

وی افزود: در موضوع چند همسری که چندی است پررنگ‌تر مطرح شده، باید به این نکته توجه داشت جایز بودن چند همسری دلیلی بر استحباب آن نیست (استحباب) مورد تأیید هیچ کدام از مراجع،علما و بزرگان نبوده اما چیزی که ما شاهد آن هستیم چیزی فراتر از دستورات دین بوده و موجه نیست.  مضاف بر این‌که در کنار این نشر و تکثیر، متأسفانه حرکت گروه‌هایی دیده می‌شود که در بحبوحه جریان سیاسی و اقتصادی به‌دنبال منافع خود و به‌دست آوردن آراء زنان جامعه هستند و برای آن دست به هر کاری می‌زنند حتی خودزنی سیاسی! در قالب یک حکم شرعی!

طنانی گفت: اما اگر به چند همسری در چارچوب حکم فقهی نگریسته شود نه سوء استفاده، به این نکته پی می‌بریم که خداوند متعال حکم جواز آن را برای افرادی قرار داده که به علت پاره‌ای از مسائل به‌طور مثال ناتوانی همسر از برآوردن نیاز جنسی شوهر، به‌طور مثال بیماری مادام‌العمر و... و یا نشوز زن و توجه نکردن او به رجوع همسر و عدم بازگشت او به زندگی و... بر مرد ستم شده و راهی جز اختیار زوجه دیگر وجود نداشته باشد. در این موارد هم در اسلام اشاره شده که با رضایت همسر اول چنین کاری باید صورت بگیرد، اما اگر این امر خارج از چارچوب‌های الهی و اخلاقی و عرفی باشد نه تنها درست نبوده بلکه مورد دلسردی همسر اول بوده و پایه‌های زندگی را دچار تزلزل و فروپاشی خواهد کرد و نتیجه عکس را برای خانواده به‌دنبال خواهد داشت، و به فرموده رهبر معظم انقلاب آیت‌الله خامنه‌ای، بنده مستحب بودن تعدد زوجات را قبول ندارم و آقایان حتی به شوخی هم نباید در مورد تعدد زوجات حرف بزنند که باعث دلسردی خانم‌ها می‌شود.

این مدرس دانشگاه خطاب به مسئولانی که مجری برگزاری چنین طرح‌هایی هستند، گفت: این افراد بهتر است جهت بهبود روابط خانواده‌ها و حضور پرنگ‌تر همسران در کنار هم و ایفای نقش درست همسری برای هر یک از زوجین، برنامه‌هایی ترتیب داده و همایش‌هایی برگزار کنند، مضاف بر اینکه باید به‌دنبال راه‌حل هایی برای زنان و مردان بی‌همسر و یا قربانی طلاق بود به‌گونه‌ای که به بهبود اوضاع این عزیزان کمک کرده و شرایط را برای ازدواج مجدد ایشان فراهم کنند. بهتر و لازم است برادران گرامی بیشتر به فکر آقایان مجرد جامعه بوده و به جای فداکاری خود به‌دنبال سامان زندگی ایشان باشند تا افکار جامعه دچار شبهه‌‌های گوناگون نگردد.