توسعه جامعه بشری، وابسته به تعلیم و تربیت صحیح است
مدرس دانشگاه و عضو هیأت علمی دانشگاه محقق اردبیلی، گفت: یکی از مهمترین مولفههای کمال جامعه بشری و دستیابی به سعادت انسان، تعلیم و تربیت صحیح است.
منصور علیزاده، مدرس دانشگاه و عضو هیأت علمی دانشگاه محقق اردبیلی، در گفتگو با ایکنا از اردبیل، ضمن توجه به جایگاه معلم در اسلام و قرآن، گفت: یکی از مهمترین مولفههای کمال جامعه بشری و دستیابی به سعادت انسان در حیات مادی و معنوی خود، توجه به امر تعلیم و تربیت است.
وی افزود: امری که در دین اسلام نیز مورد توجه قرار گرفته و درباره آن سفارشات فراوانی شده است، به طوری که رسول اکرم(ص) یک ساعت تفکر را بهتر از هفتاد سال عبادت دانسته اند و توجه به علم و حکمت را به عنوان عبادت و عبادتی که فضیلت آن بر دیگر عبادتها مورد تاکید قرار گرفته، خود گواه صادقی بر اهمیت علم و معرفت در آموزههای اسلامی است.
علیزاده با اشاره به سفارش رسول اکرم (ص) در رابطه با جستجوی علم، تصریح کرد: در جستجوی علم بودن را بر هر مرد و زن مسلمانی واجب میدانم و برای به دست آوردن آن حتی اگر لازم باشد سفر به چین (دور دستها) را نیز سفارش میکنم.
مدرس دانشگاه و عضو هیأت علمی دانشگاه محقق اردبیلی خاطر نشان کرد: سفارش به دانش و علم آموزی صرفا در حد کلام نبوده و عملا نیز در سیره نبوی مشهود بوده است و حادثه جالب و در نوع خود نادری که در این زمینه میتوان به آن اشاره کرد، تعیین آموزش خواندن و نوشتن فرزندان انصار در جنگ بدر به عنوان فدیه برای آزادی اسرای جنگی از جانب پیامبر اکرم (ص) است.
علیزاده اظهار کرد: مشاهده این حجم از توجّه به یک موضوع، ما را به دانستن علت آن ترغیب میکند و میتوان عامل اصلی تاکید بر جایگاه علم و علم آموزی در معارف اسلامی را رسیدن به سعادت و کمال آدمی دانست، زیرا جامعهای که اهمیت علم و دانش و ضرورت پرورش انسانهای دانا و آگاه را در نیافته باشد محکوم به حیاتی خواهد بود که در آن سعادت و بهروزی دست یافتنی نیست.
جایگاه معلم در قرآن و احادیث
مدرس دانشگاه و عضو هیأت علمی دانشگاه محقق اردبیلی، با اشاره به مطالبی که در باب اهمیت علم و جایگاه تعلیم و تربیت در جهت دستیابی به کمال و سعادت جوامع انسانی موجود است، افزود: بالطبع مقام و جایگاه معلم به عنوان فردی که خود دانش را فراگرفته و به دیگران نیز منتقل میکند از اهمیت ویژهای برخوردار است، لذا در آموزههای اسلامی از معلم به نیکی یاد شده است و برای مثال میتوان به آیات و احادیث متعددی اشاره کرد؛ در سوره مبارکة بقره، آیة شریفة ۳۱، به مقام معلّمی پروردگار نسبت به حضرت آدم چنین اشاره شده است:
«و علّمَ آدمَ الاسماءَ کلَّها»؛ سپس علم اسماء را همگی به آدم آموخت. (بقره/ ۳۱)
و سپس حضرت آدم اسما را به فرشتگان میآموزد:
«قال یا آدمُ اَنبِئهُم بأسمائهم»؛ فرمودای آدم! آنان را از اسامی این موجودات آگاه کن. (همان/ ۳۳)
همچنین در سورة مبارکة علق آیات شریفة ۴ و ۵ خداوند خود را معلّم انسان معرفی میکند:
«الّذی علّم بالقلم»؛ همان کسی که به وسیله قلم تعلیم نمود.
«عَلَّمَ الانسانَ ما لا یَعلم»؛ و به انسان آنچه را نمیدانست یاد داد. (علق/۴ و ۵)
در سورة مبارکه الرحمن نیز خداوند خود را معلم قرآن به رسول اکرم(ص) و آموزگار بیان به انسان معرفی میکند:
علّم القرآنَ؛ قرآن را تعلیم فرمود. «خَلَقَ الانسانَ»؛ انسان را آفرید. «عَلَّمَهُ البیانَ»؛ و به او بیان را آموخت* (الرحمن/ ۴-۲)
در احادیثی از حضرت رسول اکرم (ص) به عظمت جایگاه معلم صریحتر از این نیز اشاره شده است؛ از آن حضرت سخنی نقل شده است که هدف از رسالت خود را تعلیم انسانها میداند: «بالتعلیم اُرسلتُ».
همچنین در حدیث دیگری به این شکل عظمت مقام معلم را نشان میدهد:
«مَن تَعَلّمتَ مِنهُ حرفاً صرتَ لَهُ عَبداً»؛ از هرکس گفتهای آموختی بندهاش شدهای. (عوالی اللئالی، ج ۱، ص ۲۹۲)
معلم به سبب جایگاه ویژهای که برای ایجاد جامعهای با فضیلت و سعادتمند دارد آنچنان مقامی را داراست که آن حضرت آنان را دعا میکند و از خداوند متعال ضمن طلب آمرزش برای معلم برای آنها طول عمر مسالت میکند.
«اللهم اغفر للمعلمین و اطل اعمارهم»؛ خداوندا معلمان را بیامرز و عمر طولانی به آنان عطا فرما (کشف الخطا، ج ۱، ص ۴۸)
با عنایت به آیات و احادیث مذکور پر واضح است که در نزد اسلام، معلم و علم و علم آموزی از جایگاه والایی برخوردار است تا بدانجا که از علم آموزی به عنوان عبادتی پرفضیلت و از معلم به عنوانی شغلی مقدس یاد شده است، حضرت امیرالمومنین علی(ع) میفرمایند:
«قُم عن مَجلسکَ لِاَبیکَ و مُعلّمِکَ و اِن کنت امیراً؛ به احترام پدر و معلمت از جای برخیز هرچند فرمانروا باشی». (غررالحکم، ج ۲۳۴۱)
