آینده جلسات سنتی و مجازی قرآن در روزهای کرونا و پساکرونا

به گزارش ایکنا از خوزستان، ماه مبارک رمضان برای همه مسلمانان دنیا فرصتی برای نیایش با پروردگار، قرائت قرآن، شرکت در محافل قرآنی، حضور در مجالس جمعی عبادی است که با توجه به شرایط روز دنیا و جامعه ما و درگیری با ویروس کرونا این رسوم و آداب هر ساله و دیرینه مسلمانان برچیده و یا کمرنگ شده است. 

آنچه که در این روزها بسیار مشاهده می‌شود، حضور فعالانه مدرسان قرآن، قاریان و حافظان و گروه‌های تواشیح در فضای مجازی است. این روزها فضای مجازی پر از پوسترهای تبلیغاتی آموزش قرآن، محفل انس با قرآن و... است که همگی به صورت آنلاین یا برخط برگزار می‌شوند. 

آنچه که در این میان پیش می‌آید سوالاتی از این دست است:

1. چقدر فضای مجازی برای فعالیت‌های آموزشی قرآنی مناسب است؟

۲. با توجه به اینکه فعالیت مجازی مردم در شبکه‌های اجتماعی بسیار چشمگیر است آیا فعالان و مدرسان قرآن کریم پیشنهاد می‌دهند که جلسات سنتی قرآن، برچیده شده و ادامه فعالیت در فضای مجازی پی گرفته شود؟ کما اینکه برخی از استادان آموزش‌ها را تنها از این طریق پیگیری می‌کنند.

۳. آیا ضرورت دارد که مدرسان و استادان قرآن برای ادامه فعالیت آموزشی خود از این فضا بهره‌مند شوند و یا اینکه باید همچنان به شیوه سنتی پیش رفت؟

۴. آیا ممکن است روزی همه آموزش‌های سنتی برداشته شده و تنها از طریق فضای مجازی آموزش‌ها پیگیری شود؟

پرسش‌های بالا در گفت‌وگوی خبرنگار ایکنا خوزستان با 3 مدرس، قاری و حافظ قرآن کریم مطرح شده که پاسخ‌های آنها را در متن زیر می‌خوانید. 

محمدجواد محمدی‌مجد، حافظ کل قرآن کریم در پاسخ به این پرسش‌ها گفت: فضای مجازی یکی از اقتضائات ناگزیری است که ما در جهان مدرن با آن روبرو هستیم و نمی‌توانیم بگوییم که با این فضا کاری نداریم. می‌بینیم که فضای مجازی با تمام ابعاد زندگی انسان مدرن و معاصر ارتباط و بر آن تأثیر دارد. از این جهت اخیراً فضای مجازی برای آموزش‌های قرآنی مخصوصاً با شرایط بعد از شیوع ویروس کرونا فرصت ایجاد کرده و سعی شده که این آموزش‌ها از طریق فضای مجازی دنبال شود.

وی بیان کرد: با این وضعیت فعلی ما ناگزیر هستیم که آموزش‌ها را از طریق فضای مجازی ادامه دهیم. بعضی آموزش‌ها خاصیتش این است که باید سینه به سینه و شفاهی انجام شود و اقتضای بعضی آموزش‌ها وجود مدرس حضوری و حقیقی و نه مجازی است تا شاگرد چهره‌ استاد را ببیند اما در فضای مجازی محدودیت وجود دارد. در فضای مجازی اینستاگرام یک استاد است و یک فرد آموزنده، اما در همان لحظه نمی‌توانید فردی را به عنوان هم‌درس با هم آنلاین داشته باشید. لذا این را خیلی مناسب نمی‌دانم. اگر اصل آموزش بر جلسات حضوری باشد و از فضای مجازی به عنوان مکمل استفاده شود صحیح است در غیر این‌صورت که ما اساس آموزش را فضای مجازی بدانیم خیلی مناسب نیست.

این حافظ کل قرآن کریم در پاسخ به سوال سوم، توضیح داد: در دنیا موضوع حکمرانی مجازی و دولت الکترونیک مطرح است و ما نمی‌توانیم خودمان را از این فضای جدید دور نگه داریم. ضروری است که مدرسان و استادان قرآن از این فضا بهره‌مند شوند مخصوصاً اینکه ما هیچ افقی از دنیای پساکرونا نداریم که البته برخی معتقدند ما دنیای پساکرونایی نخواهیم داشت. واقعا ما نمی‌دانیم این ویروس تا چه حد و تا چه وقت دامن‌گیر ما خواهد بود. قطعاً ضروری است که استادان قرآن برای ادامه فعالیت از این فضا بهره‌مند شوند.

وی ادامه داد: علمی در دنیا هست به نام آینده‌پژوهی و در کشور ما هم اخیراً آمده و در این زمینه کار می‌شود. این علم معتقد است تا 30، 40 سال آینده ترافیک هم از بین می‌رود و مردم فقط برای سیاحت و گردشگری از خانه بیرون می‌روند و خیلی از آموزش‌ها از طریق فضای مجازی دنبال می‌شود. از آنجا که آموزش قرآن از این قاعده مستثنی نیست احتمال می‌دهم که اینگونه شود. در عین حال احتمال می‌دهم این بستر فضای مجازی دچار تغییر، توسعه و دگرگونی شود که بتوانیم هم‌درس‌ها و هم‌شاگردهای خودمان را داشته باشیم؛ یعنی یک جلسه با 20 تا 30 نفر شاگرد، همزمان در یک فضای تعاملی برپا می‌شود.

همچنین جاسم حسینی‌زاده، مدرس قرآن کریم هم در پاسخ به ایکنا، اظهار کرد: استفاده از تمام ظرفیت‌های حضوری و غیرحضوری برای ترویج و نشر فرهنگ ثقلین ضروری است. اگر شرایط فعلی را هم نداشتیم باید سراغ فضای مجازی می‌رفتیم و از آن استفاده می‌کردیم چون فضای مجازی یک‌سری مزایا دارد که در فضای واقعی و جلسات حضوری دیده نمی‌شود مثل اینکه همین الان در جلسه تجوید تخصصی که به صورت غیر حضوری برگزار می‌شود و مدرس آن هستم، از دیگر مناطق کشور هم شرکت کننده داریم، در حالی‌که در جلسات حضوری امکان این قضیه وجود ندارد لذا باید از فضای مجازی استفاده شود اما اینکه فضای مجازی جای فضای واقعی و جلسات حضوری را بگیرد به هیچ وجه موافق این موضوع نیستم.

وی ادامه داد: فضای واقعی و جلسات حضوری برکاتی دارد که این برکات به حرکت رو به رشد و افزایش قرآن‌آموزانِ بیشتر منجر می‌شود. به طور مثال فضای آرامش بخش و معنوی که در جلسات قرآن وجود دارد کاملا محسوس است. برای همه آنانی که در فضای مجازی هستند چنین چیزی نیست. همچنین دیدن قرآن‌آموزان، خبرگیری از حال آنها، ارتباط عاطفی با آنها اثرگذار است و باعث می‌شود قرآن‌آموز فعالیت قرآنی خودش را قطع نکند.

حسینی‌زاده گفت: همچنین اهل دل بیشتر در صحنه عمل و حضور شناسایی می‌شوند؛ خیلی از افرادی که در خانه خود نشسته‌اند و گوشی همراه دستشان است، وارد فضای مجازی می‌شوند اما معلوم نیست از آموزش‌ها استفاده کنند یا نه. ولی وقتی قرار باشد فرد وقت گذاشته و هزینه کند باید در یک جلسه واقعی شرکت و خود را برای پیشرفت مهیا کند. 

این مدرس قرآن کریم بیان کرد: من قرآن‌آموز دارم که از شهرستان کارون در جلسات حضوری در اهواز شرکت می‌کند؛ اما ممکن است قرآن‌آموزی در خیابان مجاور به جلسه قرآن نیاید. این امر یعنی برگزاری جلسات حضوری باعث می‌شود که ما جلسات خود را آسیب‌شناسی کرده، تنوع آن را بالا ببریم و جذابیت آن را بیشتر کنیم. ضمن اینکه عده‌ای از قرآن‌آموزان گوشی همراه ندارند، همین الان عده‌ای از قرآن‌آموزان خودم را از دست داده‌ام. عده زیادی هم در فضای مجازی فقط شنونده هستند اما در فضای واقعی اینگونه نیست؛ بلکه فرد آرام آرام به خودش می‌آید و وقتی افراد دیگر را می‌بیند انگیزه پیدا می‌کند و خودش را ارتقا می‌دهد. 

وی در پایان تصریح کرد: به هیچ‌وجه جلسه مجازی نمی‌تواند جای جلسه واقعی و حضوری را بگیرد. اگرچه استادان برای ادامه فعالیت باید از فضای مجازی استفاده کنند اما گمان نمی‌کنم که به هیچ‌وجه روزی جلسات سنتی از بین بروند و حتی موافق این قضیه هم نیستم. 

خلیل سواری، قاری قرآن کریم و مدرس قرآن در بخش نوجوانان و خردسالان گفت: فعالیت قرآنی در فضای مجازی با وضعیت حال حاضر، خیلی عالی و فوق عالی است. چون هم‌اکنون چند جلسه را از طریق همین فضای مجازی تدریس می‌کنم و پیشرفت قرآن‌آموزان و قاریان را احساس می‌کنم. در اینجا به نظر می‌رسد که استاد کارش سخت نیست اما بالعکس قاریان کارشان سخت است چون خواندن در پشت تریبون یا در یک مجلس با خواندن در فضای مجازی یا در خانه فرق می‌کند. به دلیل اینکه حس تلاوتی که قاری قرآن در مجلس دارد قطعا در خانه وجود ندارد و قاریان از همین لحاظ کارشان سخت‌تر از استادان است و در جلسات حضوری کار استاد سخت‌تر می‌شود.

وی در پاسخ به سوال دوم گفت: در پاسخ به این سوال باید بگویم خیر. چون پیشرفت، رشد و تکامل یک قاری را در فضای حقیقی می‌بینم و نه فضای مجازی. قاری باید تربیت‌شده تلاوت در مجلس باشد. در تلاوت در مجلس می‌تواند اشکالات اصلی و ریز را پیدا کنند وگرنه حتی آنهایی که تلاوت قرآن را بلد هم نیستند می‌توانند از طریق فضای مجازی تلاوت را با صوت بخوانند و چهچه بزنند. به نظر می‌رسد اگر اینگونه ادامه دهیم شاهد پسرفت یا افت قاریان خواهیم بود.

سواری افزود: اگرچه در حال حاضر کار کردن در فضای مجازی را بر فضای حقیقی ترجیح می‌دهم برای این است که سلامتی قاریان و هموطنانمان از همه چیز مهم‌تر هست. اما بعد از پایان این ویروس به یاری خدا و اهل‌بیت(ع) باز به جلسات حضوری باز خواهم گشت.

این قاری قرآن کریم در پاسخ به سوال سوم در ارتباط با برچیده شدن جلسات سنتی قرآن توضیح داد: به نظرم هر کس چنین گمانی دارد اشتباه و گناه بزرگی را مرتکب شده است. تجربه حقیقی خودم را دارم و می‌بینم؛ قبل از آمدن ویروس کرونا مردم ما استقبالشان در محافل قرآنی خصوصا در مناطق حاشیه‌نشین مثل عین دو، کوی سیاحی، ملاشیه، کوی علوی و....خیلی پر رنگ‌تر و تلاوت‌ها با تدبر همراه می‌شد و این یعنی امید به آینده؛ یعنی فکر و اندیشه صاحب الزمانی(عج). باید برگزاری جلسات سنتی را امیدوارانه دنبال کنیم.

وی تصریح کرد: اکثر فساد اخلاقی که در جامعه می‌بینید به دلیل عدم استفاده درست از فضای مجازی است. این روزها باید خیلی مواظب باشیم در دام دشمن نیفتیم و حضرت آقا در فرمایش‌های اخیر خود تأکید زیادی بر بصیرت افزایی داشتند. نیاز امروز جامعه ما همین بصیرت داشتن است.