احیای آیین قدیمی ماه محرم در خراسانشمالی / کتابخوانی رنگ تازهای میگیرد
کارشناس میراث معنوی اداره کل میراث فرهنگی خراسان شمالی از احیای یک آیین قدیمی ویژه ماه محرم در استان خبر داد که در این آیین واقعه کربلا از طریق کتابخوانی بازگو میشود.
علی حسینپناه، کارشناس میراث معنوی اداره کل میراث فرهنگی خراسان شمالی، در گفتوگو با ایکنا، با اشاره به اینکه کتابخوانی در ماه محرم یکی از آیینهای قدیمی در استان است، اظهار کرد: این آیین قدمت زیادی دارد که در آن واقعه کربلا از طریق کتابخوانی بازگو میشود و اهمیت بسیار زیادی دارد.
وی با اشاره به اینکه این آیین در جمعهای 50 تا 100 نفر اجرا میشود، اضافه کرد: پیرغلامی در شهرستان گرمه این آیین را زنده نگه داشته است، در ماه محرم هر روز بین نیم تا یک ساعت برای مردم کتابهای مربوط به واقعه کربلا را بازگو میکند و تا روز عاشورا ادامه پیدا میکند.
حسینپناه با بیان اینکه لحن کتابخوان در این آیین بسیار اهمیت دارد، تأکید کرد: برای جذابیت و رعایت شأن امام حسین(ع)، لحن و نحوه بیان بسیار اهمیت دارد و خواندن کتابها باید با لحنی قدرتمند و روان باشد. کتاب «لهوف سیدابن طاوس» و «مقتل جامع سیدالشهدا» از جمله کتابهای مهمی است که در اجرای این آیین خوانده میشود.
وی با تأکید بر اینکه این آیین از گذشته در ایران رواج داشته است، اما نسل به نسل به دست فراموشی سپرده شده است، تصریح کرد: در کربلا خانواده آیتالله حکیم به کتابخوانی در خصوص واقعه کربلا میپردازند و همچنان این رسم پابرجاست.
حسینپناه بیان کرد: برخی از آیینها پراکنده هستند و بیشترین آیینهای موجود در استان، مربوط به محرم و صفر است که پیش از ماه محرم شروع و تا پایان ماه ادامه دارد. تعزیهخوانی قوم ترکها و کردها از دیگر آیینهای ویژه ماه محرم ویژه خراسان شمالی است که قدمت بسیار زیادی دارد.
وی با بیان اینکه آیینها دارای تقسیمبندی خاصی هستند، افزود: آیینها به سه قسمت در حوزه پوشاک، خوراک و رفتار تقسیم میشوند که در ماه محرم این سه حوزه به طور کامل در خراسانشمالی مشاهده میشود و این مسئله نشان از ریشههای مذهبی قوی مردم استان دارد. پخت غذاهای ویژه ماه محرم (حلیم پزان)، پوشش سیاه مردم و تغییر شغلهای افراد در ماه محرم، نشان دهنده سه قسمت مختلف آیینهای مذهبی در استان است.
حسینپناه با بیان اینکه تا سال گذشته 14 آیین مذهبی در استان به ثبت رسیده است، تصریح کرد: پرشورترین آیینها در ماه محرم است و برخی از این آیینها رنگ ملی به خود گرفته است و به ثبت ملی رسیده است.
وی در رابطه با علت فراموشی برخی از آیینها، تأکید کرد: عدم تربیت شاگردان برای ادامه آیین در نسلهای آینده، قدرت سیاسی در همان دوره، عدم کاربرد آیین از جمله علتهای به فراموشی سپرده شدن آیینها هستند. هر آیینی زمانی که کاربرد خود را از دست میدهد، به دست فراموشی سپرده میشود و به طور مثال یکی از علتهای افول آیین کتابخوانی نیز همین مسئله بوده است و در دورهای به علت عدم وجود سوادکافی در افراد، این آیین نیز کمرنگ شده است. پیرغلامی که آیین کتابخوانی را زنده نگه داشته است، شاگردی تربیت کرده، اما به حرمت حضور استاد در حال حاضر فعالیت جدی ندارد و از همین جهت امکان از بین رفتن این آیین بسیار اندک است.
حسینپناه در رابطه با آیین نخلگردانی، اظهار کرد: «نخلگردانی» یکی از مهمترین مراسم در شهر جاجرم است که با شیوههای متفاوت این منطقه برگزار میشود. آیین نخل گردانی در شهر تاریخی جاجرم از سابقه و پیشینه زیادی برخوردار است که تحقیقات میدانی از بزرگان، تکیهداران و نخلگردانان به ویژه افراد مسن نشان دهنده قدمت چند قرن این مراسم از گذشته تاکنون است. صبح روز عاشورا هیئت و دستههای زنجیرزنی با نظم خاصی در محلی به نام «حسینیه بزرگ» جمع میشوند و از هر هیئت یک نوحهخوان به مدت 5 دقیقه نوحهسرایی میکند و مردم سینه و زنجیر میزنند و عزاداری تا ظهر ادامه مییابد.
وی ادامه داد: عزاداران جاجرم هر سال در روز عاشورا، نخل را به سمت میدان حسینیه این شهر حمل میکنند که حدود ۴۰ تا ۵۰ نفر در برداشتن نخل مشارکت دارند پس از ورود نخلها به میدان، حرکت آنها سرعت گرفته و سوگواران نیز حرکت خود را تندتر کرده و به دنبال نخلها میدوند. در دور سوم نخل اول و در دور چهارم نخل دوم بر زمین گذاشته میشود، اما چرخیدن علمها هنوز ادامه دارد و چند بار دیگر دور میدان حسینیه حرکت میکنند و به عزاداری میپردازند، سپس نخلها در جای خود قرار میگیرد و مردم به سوی مزار شهدا واقع در بهشت مهزیار رهسپار میشوند.
انتهای پیام
