راهکارهای حفظ سلامت روان در مواجهه با کرونا

به گزارش ایکنا از چهارمحال‌وبختیاری، امین مختاری، پژوهشگر و مدرس روانشناسی در استان، شامگاه گذشته ۱۰ آبان‌ماه در وبینار «کرونا و زندگی» که به همت سازمان دانشجویان جهاد دانشگاهی استان برگزار شد در تشریح راهکارهای حفظ سلامت روان در پیشگیری و مقابله با کرونا با اشاره به اینکه «غم» هیچ قداستی ندارد، اظهار کرد: آنچه انسان را از حیث روانی سالم بار می‌آورد و به خداوند نزدیک می‌کند، شادمانی در همه کارها است، مثلاً اگر عبادت فرد موجب شادمانی درونی او شود، حق عبادت به درستی ادا شده است. برای سالم ماندن و افزایش قدرت‌های درونی و غلبه بر مشکلات و بحران‌ها از جمله بحران کرونا، شادمانی یکی از مؤلفه‌های بسیار مهم است.

وی ادامه داد: خداوند انسان را آفرید تا شادی و لذت را تجربه کند و هرآنچه موجب شادمانی فرد شود او را به خدا نزدیک‌تر می‌کند. البته این بدان معنا نیست که انسان از هر ابزاری برای شادمانی استفاده کند، منظور از شادمانی اغنای روانی است که قطعاً از طریق راه‌هایی مانند استعمال مشروبات حاصل نمی‌شود، بلکه شادمانی حاصل از تفریحات سالم، دیدار دوستان، هدفمند بودن، عبادت، حضور در اجتماع و کمک به دیگران، ایجاد احساس خوب در دیگران و ... مد نظر است. انسان‌های هدفمند و شاد از حیث روانشناختی سالم‌اند. چنین افرادی با به دست آوردن قدرت روانی حاصل از شادی می‌توانند در برابر تندبادهای بحران و مصائب زندگی قوی باشند و به راحتی تسلیم نمی‌شوند.

تضمین سلامت روان با تأمین نیازها

این روانشناس تأمین نیازها را از دیگر مؤلفه‌های سلامت روان برشمرد و توضیح داد: اگرچه انسان از حیث خلقت پیچیدگی‌ها و ظرافت‌های بیشتری نسبت به سایر موجودات دارد اما مانند همه موجودات برای رسیدن به تعالی باید نیازهایش تأمین شود که بر این اساس، هرم نیازهای انسان موسوم به هرم «مازلو» در روانشناسی مطرح است، در این هرم نیازهای کلی انسان در پنج مرحله ترسیم شده است. برای رسیدن به سلامت روانی و داشتن زندگی و زیست سالم، انسان باید مرحله به مرحله این نیازها را برای خود تأمین کند.

مختاری تصریح کرد: در پایین هرم، نیازهای فیزیولوژیک مانند خوراک و پوشاک و تنفس انسان مطرح است و تا زمانی که این نیازهای پایه و اولیه تأمین نشوند انسان نمی‌تواند وارد مرحله بعدی تأمین نیازها یعنی امنیت شود که امنیت در تمامی ساحت‌های اقتصادی، اجتماعی، سلامت و ... را شامل می‌شود؛ پس از تأمین نیازهای اولیه و امنیت، انسان نیازمند عشق است، انسان سالم باید با عشق دادن و دریافت عشق زمینه رشد و سلامت روان خود را فراهم کند چرا که عشق یکی از ارکان تأمین سلامت روانی است.

وی با اشاره به اینکه مراحل اول و دوم نیازها یعنی نیازهای فیزیولوژیک و امنیت در انسان و حیوان مشترک است، افزود: از مرحله سوم تا پنجم یعنی عشق، احترام و خودشکوفایی، نیازهای ویژه بشری مطرح است که این موارد نیازهای ارزشی هستند و وجه تمایز انسان با حیوان را روشن می‌کنند، انسانی که آگاهانه مراحل نیازها را پشت سر بگذارد شکوفا می‌شود.

مختاری با بیان اینکه خداوند در نهاد هر یک از ما استعدادهایی ویژه قرار داده است، تصریح کرد: اگر این استعدادها کشف و بارور شوند، راه‌های رشد و ترقی را طی می‌کنیم. شیوه زندگی و رفتار ما تعیین کننده جایگاهمان در اجتماع خواهد بود تا جایی که باید بتوانیم در بزرگسالی تمامی استعدادها را در خود شکوفا کنیم و به بلوغ کامل برسیم. مسیر زندگی ما باید به گونه‌ای باشد که برآورده شدن نیازها به شکوفایی استعدادها منجر شود و در این مسیر، باوجود تأثیرگذار بودن خانواده و جامعه، خود فرد مهم‌ترین نقش را دارد.

وی با ذکر اینکه خانواده و پدر و مادر تا سن خاصی منشأ تاثیر مستقیم بر عملکرد فرزندان هستند، ادامه داد: فرزندان از زمان ورود به اجتماع می‌تواند فرصت‌هایی را که احیاناً در خانواده از آنان سلب شده است پیگیری و بارور کنند. هر فرد از حدود ۲۰ سالگی باید به پاسخی برای پرسش «من کیستم» رسیده باشد و با شناخت خود و تلاش و کوشش به تأمین نیازهای خود در جهت رشد و تعالی بپردازد‌. هر فردی باید بر اساس ظرفیت‌ها و امکاناتش برنامه و اهداف خاص برای خود تعریف کند و اجرای برنامه یا هدف دیگران در مورد او موضوعیت ندارد.

توجه به معنویات؛ عامل قدرت‌بخشی به روان

مختاری بیان کرد: توجه به معنویات نیز یکی دیگر از مؤلفه‌های قدرت‌بخشی به روان و تأمین سلامت آن است، معنویات و علم تأیید کننده یکدیگر هستند و اگر کسی هر یک از این دو مقوله را رد کند پیداست که به شناخت صحیحی از هر دو نرسیده است. علم و معنویت هر دو ابزار الهی و تکمیل‌کننده یکدیگر هستند لذا انسان در عین پرداختن به علم‌اندوزی از طریق مطالعه و مراوده با عالمان و اهل علم، باید به معنویات نیز که پشتوانه‌ای محکم است، بپردازد.

این روانشناس با تأکید بر اینکه عقل رسول درونی انسان است، توضیح داد: برای تأمین سلامت جسمی و روانی در برابر کرونا، توجه توأمان به علم و معنویت حائز اهمیت است. دین انسان را به زندگی بر پایه خرد و درایت توصیه کرده است، کسی که در عین رعایت اصول بهداشتی و استفاده از ماسک و ...، ارتباط معنوی عمیقی نیز با خداوند دارد احساس قدرت در مواجهه با این بیماری خواهد داشت و بهتر از دیگران می‌تواند این بحران را پشت سر بگذارد.

مختاری بیان کرد: معنویات ذهن و روان انسان را قوی می‌کند‌، معنویات و ارتباط با خداوند باعث می‌شود که زندگی معنای خدایی و الهی پیدا کند و با پیوستن به تمام خلایق الهی در کائنات، روان انسان مجهز به تمامی قدرت‌ها شود. خداوند تمامی صفات خود را به انسان عطا کرده است اما انسان به دلیل طی کردن مسیر اشتباه از سرگردانی دائمی رنج می‌برد و قدرت‌های الهی او مجال ظهور و بروز نمی‌یابد. لذا هر انسانی که بتواند از سرگردانی خارج شود، قدرت‌های الهی در او بروز می‌یابد و از روان سالم برخوردار می‌شود. اگر هر کدام از ما موفق شده‌ایم سلامت روانی خود را با رعایت نکات ذکرشده تأمین کنیم وظیفه داریم در اين راه به اطرافیان خود برای تأمين سلامت روان کمک کنیم تا علاوه بر انتشار خیر و نیکی و حل مشکلات دیگران، اثرات مثبت این کمک‌ها را در زندگی خود مشاهده کنیم.