تجسم واقعی دینداری و اخلاقیات باشیم

داوود معماری، استاد دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، در گفت‌وگو با ایکنا از قزوین، اظهار کرد: فلسفه دین اخلاق و تربیت است، وقتی خداوند متعال در قرآن کریم به رسالت پیامبر اشاره می‌کند اولین چیزی که به آن اشاره دارد این است که ما پیامبر را انتخاب کردیم تا پیامبر آن‌ها را تربیت و تزکیه کند بنابراین قرآن اصلی‌ترین هدف بعثت پیامبر را تربیت می‌داند.

وی ادامه داد: وقتی قرآن کریم می‌خواهد به شخصیت پیامبر(ص) اشاره کند از بین ویژگی‌های پیامبر ویژگی اخلاقی حضرت را مورد توجه قرار می‌دهد و در آیه ۴ سوره مبارکه قلم می‌فرمایند «وَإِنَّک لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ؛ و تو اخلاق عظیم و برجسته‌ای داری» همچنین پیامبر (ص) در حدیث معروفی می‌فرمایند: «انَّما بُعِثتُ لِاُتَمّمَ مَکارِمَ الاخلاق» برانگیخته شدم تا مکارم اخلاق و ارزش‌های الهی و انسانی و صفات پسندیده را در بین مردم به کمال برسانم. هدف رسالت و بعثت پیامبران به ویژه پیامبر اسلام(ص) تربیت اخلاقی بشر است که شامل اخلاق فردی و اجتماعی و حتی اخلاق خانوادگی، سیاسی و اقتصادی هم می‌شود.

استاد دانشگاه امام خمینی(ره) ادامه داد: پیامبر (ص) حتی در برخورد با دشمنان ارزش‌های اخلاقی را رعایت و به سپاهیان می‌فرمودند وقتی به جنگ با دشمن می‌روید از زمین‌های کشاورزی مردم رد نشوید و محصولاتشان را لگدمال نکنید، شاخه‌های درختان را نشکنید اگر کسی از صحنه جنگ فرار کرد او را تعقیب نکنید و نکشید، زخمی‌ها را از بین نبرید و به اسرا ظلم نکنید. همچنین پیامبر(ص) در جایگاه پدر بهترین پدر، در جایگاه رهبری جامعه بهترین رهبر و در زمان جنگ نیز بهترین فرمانده بودند؛ بهتر است بگوییم پیامبر(ص) در هر موقعیتی و جایگاهی که قرار می‌گرفتند از نظر اخلاقی بهترین بودند.

معماری با بیان اینکه توحیدی که در قرآن کریم مطرح می‌شود توحید اخلاق‌محور است، تشریح کرد: قرآن کریم وقتی مباحث اعتقادی و شرعی را مطرح می‌کند به محوریت اخلاق توجه دارد؛ وقتی توحید را مطرح می‌کند نمی‌خواهد مانند فلاسفه فقط وجود خداوند را در جهان برای ما اثبات کند بلکه می‌خواهد به ما بگوید ما همیشه خداوند متعال را در زندگی شاهد و ناظر ببینیم تا به رفتار خود کنترل داشته باشیم، وقتی حضرت یوسف(ع) در مقابل زلیخا مقاومت کرد دلیلش این بود که خداوند را حاضر و ناظر می‌دید.

وی ادامه داد: اعتقاد به معاد در قرآن کریم بدین معناست که به حساب و کتاب و روز قیامت اعتقاد داشته باشیم و در این دنیا حساب رفتارهای خود را داشته باشیم، با مردم با نیکی سخن بگوییم و بر اساس آیه ۸۳ سوره مبارکه بقره «بِالْوَالِدَینِ إِحْسَانًا وَذِی الْقُرْبَیٰ وَالْیتَامَیٰ وَالْمَسَاکینِ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا» با زبان خوش با مردم سخن بگوییم و به پدر و مادر خودمان نیکی کنیم. اعتقاد به معاد و توحید باعث می‌شود زندگی انسان اخلاقی باشد، کسی که معتقد باشد که انسان کریم است حاضر نمی‌شود به پستی‌ها تن دهد. خداوند با مباحث اعتقادی نمی‌خواهد درس فلسفی و روانشناسی دهد بلکه می‌خواهد به ما درس اخلاق دهد. در بحث احکام شرعی هم این‌گونه است وقتی قرآن کریم بحث نماز را مطرح می‌کند که در آیه ۴۵ سوره عنکبوت می‌فرماید: «إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَیٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْکرِ» پس نماز واقعی نمازی است که ما را از فساد، فحشا و منکر بازدارد.

معماری افزود: روزه‌ای ارزشمند و اخلاقی است که موجب دست‌گیری از نیازمندان شود در غیر این‌صورت فقط تحمل گرسنگی و تشنگی است. حجی ارزشمند است که باعث وحدت انسان با سایر انسان‌های شایسته و خوب شود وگرنه حج منهای اخلاق و وحدت تنها دور خانه خدا چرخیدن است. از نظر قرآن کریم و پیامبر(ص) تمام مسائل، احکام، اعتقادات و ارزش‌های دینی منعکس‌کننده مباحث اخلاقی و تربیتی است.

استاد دانشگاه امام خمینی(ره) تصریح کرد: دین‌داری واقعی افراد را باید از اخلاقیات بشناسیم شاید فردی در ظاهر متدین باشد ولی ممکن است اخلاقش با همسر، خانواده و همکاران شایسته نباشد که باید در دین‌داری این افراد شک کنیم. گاهی فردی اهل مستحبات نیست ولی حُسن خلق دارد که این شخص فردی دین‌دار محسوب می‌شود.

وی تأکید کرد: وحدت یکی از بهترین ارزش‌های اخلاقی به‌جامانده از پیامبر(ص) برای امت اسلامی است البته این بدان معنا نیست که دیگران را به وحدت مواردی که خودمان قبول داریم دعوت کنیم. وحدت باید به معنای واقعی باشد و وحدت شعاری فایده‌ای ندارد. شیعیان و سنی‌ها فقط در حد برخی جزئیات با هم تفاوت داریم و می‌توانیم بگوییم که ۹۵ درصد وجه اشتراک داریم، شاید پنج درصد اختلاف وجود داشته باشد که نباید این مقدار اندک زمینه اختلافات باشد. اسلام حتی با سایر ادیان در مباحث اعتقادی مشترک است شعار «گفتار نیک، پندار نیک و کردار نیک» آیین زرتشت در قرآن کریم هم وجود دارد «َقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا» مؤید گفتار نیک، نیت پاک مؤید پندار نیک و عمل صالح نیز همان کردار نیک است که در قرآن به آن‌ها اشاره شده است.

معماری ادامه داد: وقتی با زرتشتیان، یهودیان و مسیحیان مشترکات داریم معلوم است که با اهل سنت اشتراکات بسیار بیشتری داریم به همین جهت وحدت ما باید یک وحدت واقعی باشد نه وحدتی که به یک هفته خلاصه شود، بجای تأکید بر اختلافات باید بر اشتراکات خود با اهل سنت تأکید کنیم تا بیشتر از قبل به هم نزدیک‌تر شویم. اختلافات را به دست علما در دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه بسپاریم تا در بین مردم شاهد اختلاف نباشیم.

وی در پایان یادآور شد: پیامبر(ص) دین را به‌عنوان مسئله اخلاق‌محور مطرح کردند و دلیل موفقیت حضرت این بود که قبل از بعثت به آن اعتقاد داشتند و پای‌بند بودند. حضرت، «محمدامین» بودند سپس به‌ عنوان رسول خدا برگزیده شدند. اگر بخواهیم تعالیم دین اسلام در جامعه جهانی تأثیرگذار باشد ابتدا باید خودمان نسبت به آنچه که می‌گوییم باور داشته و پایبند باشیم. خودمان باید تجسم دین‌داری و اخلاقیات باشیم تا وقتی شعارش را به دیگران می‌گوییم آن را از ما بپذیرند.