شرایط تحقق امت الگو در قرآن / توصیه قرآن کریم به‌ میانه‌روی

به گزارش ایکنا از خوزستان، محفل قرآنی «رحیق مختوم» شب گذشته 18 آذرماه در دارالقرآن نورالثقلین برگزار شد. در بخشی از این محفل قرآنی، تفسیر آیاتی از جزء دوم قرآن از سوی ناصر سودانی، استاد دانشگاه، بیان شد.

وی با بیان اینکه جزء‌ دوم قرآن شامل مسائل اعتقادی، موضوعات فروع دین و احکام شرعی، درس‌های اخلاقی، تربیتی، اجتماعی و سیاسی است، گفت: قرآن کریم بر قلب رسول اکرم(ص) نازل شد. قرآنی که به فرموده خداوند اگر بر کوه نازل می‌شد، آن را متلاشی می‌کرد، اما قلب پیامبر خدا(ص) مستحکم‌تر از کوه‌ها، آیات قرآنی را دریافت کرد. منظور از استحکام، ظرفیت کامل قلب رسول خدا(ص) برای پذیرش آیات بزرگ خدا است. قرآن کریم درباره رأفت رسول الله(ص) می‌فرماید: «لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ» (توبه‏، 128). آیه به این موضوع اشاره دارد که رسول خدا(ص) با وجود داشتن رقیق‌ترین قلب‌ها، ظرفیت دریافت آیات قرآنی را دارند.

سودانی با تأکید بر تدبر و بهره‌مند شدن از نورانیت آیات‏ به بیان تفسیر برخی از آیات جزء دوم پرداخت و گفت: خداوند در آیه 143 سوره بقره فرمود: «وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا» کلمه امت، به معنی مجموعه‌ای از انسان‌هاست که بر یک مسیر و روش یا دین هستند. کلمه «وسطا» به معنی معتدل بودن و دوری از افراط و تفریط و توصیه قرآن رعایت اعتدال و میانه‌روی در کارهاست. خداوند در این آیه ما را خطاب قرار می‌دهد که شما را امتی میانه قرار دادیم‏، همان امتی که از افراط و تفریط به دور است و در کارها توازن را رعایت می‌کند. سوال این است که آیا ما نباید به این ویژگی دست پیدا کنیم؟ آیه می‌فرماید این امت، باید امت متوازن و به دور از افراط و تفریط باشد، یعنی تلاش کند تا به این نقطه برسد.

سودانی ادامه داد: اگر به معنای امت وسطا دست یابیم؛ معنای آیه«لِتَكونوا شُهَداءَ عَلَى النّاسِ» محقق می‌شود. در این آیه کلمه «شاهد» به معنی نمونه، مثال و اسوه است. در زمان پیامبر، پیشوای امت، شخصِ رسول‌الله(ص) بودند که هم شاهد امت(اسوه) و هم پیشوای آن بودند. آیا امامی که جانشین رسول خدا(ص) می‌شود، نباید مانند رسول الله(ص) اسوه باشد؟ آیا ممکن است جانشین رسول خدا(ص) مخالف سیره رسول خدا عمل کند؟ آیا چنین چیزی را می‌پذیریم؟ در اعتقاد شیعه لازم است که جانشین رسول خدا(ص) صفات و قابلیت‌های رسول خدا(ص) را دارا باشد و از این رو امام باقر(ع) فرمود: «نَحْنُ الشاهد علی هَذِهِ الْأُمَّة»؛ «بعد از رسول اکرم(ص) اهل بیت(ع) شاهد این امت هستند.»

وی با پرداختن به آیه تغییر قبله در جزء دوم قرآن کریم، توضیح داد: حضرت رسول اکرم(ص) به سمت مسجد اقصی نماز می‌خواندند و یهودیان به رسول اکرم(ص) طعنه می‌زدند که چرا به سمت قبله ما نماز می‌خوانی؟ قرآن کریم حال رسول خدا(ص) را در این آیات توصیف می‌کند و در این‌باره این آیه در مسجد ذوالقبلتین نازل شد. خداوند در آیه 148 بقره فرمود: «فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ»: در كارهاى نيک بر يكديگر پيشى گيريد. انجام کار خیر، نیاز به حرکت دارد، حرکت به سرعت و سرعت به سبقت منجر می‌شود و این آیه به سبقت ترغیب می‌کند.

این کارشناس قرآنی با اشاره به آیه «فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ» (بقره‏، 152)، گفت: این آیه به این حقیقت اشاره دارد که کسی که با تسبیح، تهلیل، تکبیر، استغفار و نماز، پروردگارش را یاد کند، خداوند او را یاد می‌کند. اگر به خدا بندگی و فقر خود را اظهار کنیم، خداوند عزت، سربلندی و منزلت دنیا و آخرت را به ما می‌بخشاید.

این استاد قرآن با اشاره به آیه 153 سوره بقره «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ» افزود: نماز و صبر(به معنای صبر و روزه) اعمال صالحی هستند که به واسطه آنها از خداوند طلب کمک می‌کنیم. همچنین، خداوند در آیه 172 بقره فرموده: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ» ما را به خوردن پاکی‌ها توصیه می‌کند. در خوردن حق و حقوقی است که باید رعایت کنیم. از جمله این حقوق حلال بودن و اسراف نکردن است و در جای دیگر فرمود در اموال شما حقی برای افراد نیازمند و محروم قرار دادیم. پس استفاده از نعمت‌های الهی مشروط به رعایت این حقوق است. همچنین در این جزء آیاتی درباره وصیت، دعا، حج، طلاق، جهاد و ... وجود دارد.