مخاطب اول آیه حفظ امانت، صاحبان قدرت هستند
حجتالاسلام سبطالشیخ انصاری با اشاره به آیه «وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ» یکی از ویژگیهای افراد نمازگزار را رعایت امانت و حفظ عهد و پیمان دانست و گفت: مخاطبین این آیه فقط مردم کوچه و بازار نیستند، مخاطب اول این آیه صاحبان قدرت هستند؛ چراکه گاهی خیانت در یک امانت، خیانت به یک ملت است.
به گزارش ایکنا از خوزستان، حجتالاسلاموالمسلمین رضا سبطالشیخ انصاری، استاد حوزه علمیه در جلسه اخلاقی شب گذشته 30 دیماه که در مسجد ساکیان دزفول برگزار شد، درباره موضوع انسانیت و انسان از نظر قرآن گفت: قرآن انسان بدون آدمیت را فروتر از سایر حیوانات معرفی کرده است و تعابیر مختلفی همچون ضعیف، ظلوم، کفار، بسیار جدلکننده و ... را برای چنین انسانی به کار برده است.
وی ادامه داد: خداوند در آیه ۱۹ سوره معارج چنین فرموده است: «إِنَّ الْإِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا»؛ هلوع به معنی حریص است. انسان اینگونه است که وقتی با نعمتی مواجه شد متشکر خواهد بود و اگر با شر و سختی روبرو شد، جزع و فزع میکند، اما اگر انسان مطیع وحی الهی و متدین به دین خدا یعنی اسلام شد، از این صفات نکوهیده خلاص میشود.
این استاد حوزه ادامه داد: در سوره عصر هم این استثنا بیان شده است که انسان در زیان و خسران است، مگر کسانی که اهل ایمان باشند؛ یعنی اگر دیانت از زندگی بشر حذف شود و انسان فاقد تقیداتی که از جانب خدا معین شده باشد مثل سایر جانداران است، بلکه رتبه سایر جانداران بالاتر خواهد بود.
سبطالشیخ انصاری اظهار کرد: در سوره معارج همچنین استثنایی بیان شده است مبنی بر اینکه میفرماید: «إِنَّ الْإِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا، اِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا، وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا، اِلَّا الْمُصَلِّينَ» (19 تا 22 سوره معارج). انسان حریص آفریده شده است. اگر با سختی مواجه شد، بیتابی میکند و اگر خیری دید، بخل میورزد، به جز نمازگزاران و این استثنا همان نمازگزاران هستند. در ابتدای سوره بقره که ویژگیهای افراد متقی بیان شد، فرمود: افراد متقی کسانی هستند که ایمان به غیب دارند، سپس فرمود نماز را به پا میدارند. مطمئنا کسانی که ایمان به غیب دارند، نمازگزار خواهند بود.
وی افزود: در ادامه سوره معارج، ویژگیهای نمازگزاران معرفی شده است: «الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ» کسانی که مداومت بر نماز دارند. افرادی وجود دارند که نمازهای ظهر و مغرب را میخوانند، اما نماز صبح را نمیخوانند. در آیه دیگری فرمود: «وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ» از نماز محافظت میکنند؛ یعنی همه مسائل مربوط به نماز را مد نظر قرار میدهند و آداب ظاهری و غیر ظاهری نماز را رعایت میکنند. چنین نمازی، معراج مومن است؛ یعنی انسان را از لحاظ انسانیت به مرتبه بالاتر میرساند.
به گفته این استاد حوزه، نماز باعث میشود همیشه خدا را در نظر داشته باشیم و او را فراموش نکنیم. بالاترین عبادت ذکر الله است. در روایات میخوانیم: «مَا مِنْ شَيْءٍ إِلَّا وَ لَهُ حَدٌّ يَنْتَهِی إِلَيْهِ إِلَّا الذِّكْرَ فَلَيْسَ لَهُ حَدٌّ يَنْتَهِی إِلَيْهِ» هر چیزی محدود به حدی است و زمان و اندازه معینی دارد، جز ذکر خدا. از این رو در قرآن فرموده است خدا را بسیار یاد کنید. عباداتی مثل نمازها، روزه و حج در زمان و شرایط معینی جایز است، اما ذکر الله در همه شرایط بر ما لازم است. روایت در ادامه تأکید میکند ذکرالله صرفا به معنی گفتن «الحمدلله» و «سبحانالله» نیست ـ گرچه ذکر لسانی اهمیت فراوان دارد ـ اما منظور ذکر قلبی است؛ یعنی همان چیزی که باعث آرامش و رهایی انسان از پریشانی میشود.
وی با بیان اینکه مقدار ارزش و اثر ذکر لسانی برای هر کسی به مقدار پشتوانه معرفتی او نسبت به آن ذکر است، توضیح داد: کسی که میگوید «سبحان الله»، میداند معنای آن چیست؟ اگر به معنای «سبحان الله» به اندازه فهم و درکمان توجه کنیم هرگز نسبت به احکام الهی و خواست و مقدرات او کمترین شکوهای نخواهیم داشت. «سبحان الله» یعنی خدا منزه است از اینکه باعث فقر و ضعف کسی شود یا تقدیر کسی را غیرعادلانه رقم بزند. آنچه از جانب خداست جای شکوه ندارد. پس مقدار بهره بردن ما از ذکر لسانی پشتوانه معرفتی ما به آن ذکر است. ذکر قلبی یعنی در همه حال خدا را در نظر داشته باشیم.
سبطالشیخ انصاری ادامه داد: آیات سوره معارج میفرماید جنس انسان چنین است که حریص است، اما اگر نمازگزار باشد، اینطور نخواهد بود. از دیگر ویژگیهای نمازگزاران که از صفت حرص رهایی پیدا کردهاند این است: «وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ، لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ» این افراد از آنچه خدا به آنها روزی داده است، مقدار معینی را برای نیازمندان کنار میگذارند.
وی افزود: دیگر ویژگیهای این افراد این است: «وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ» مرتکب حرام نمیشوند. خداوند در وجود انسان تمایلاتی قرار داده است: «زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ»(آلعمران، 14). فعل این آیه مجهول است به این دلیل که این زینت دادن هم میتواند از طرف خدا باشد، هم شیطان؛ یعنی چنانچه انسان این تمایلات را از راه حلال تأمین کرد، زینتدهنده این امور خدا است، اما اگر به سمت حرام رفت، بداند شیطان این کارها را در نزد او زینت داده است. ما هنوز باور نداریم که حرامها پلید هستند. اینکه متوجه این پلیدی نیستیم به دلیل این است که بیماریم و بیماری ما به دلیل عدم ایمان است. ادامه آیه فرمود: «الَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ ...» دوست داشتن همسر و اظهار علاقه به او عبادت بزرگی است، اما از آن طرف میگوید: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ: به مردان با ايمان بگو ديده فرو نهند» (نور، 24). میفرماید: «غض بصر» کنید، نفرمود: نگاه نکنید، بلکه فرمود دیدگان را به پایین پا و مقابل بیندازید، نگاهتان سرگردان نباشد؛ یعنی مقدمه را هم رعایت کنید، چون مسئله مهمی است. احکام الهی از باب تنگنظری نیست، مصلحت جامعه مقتضی این است که این حدود رعایت شود و اگر رعایت نشود جامعه دچار تباهی میشود.
این استاد حوزه گفت: نتیجه نادیده گرفتن احکام الهی در هر عرصهای روبرو شدن با تباهی و سختی در همان عرصه است، هر چه کوتاهتر بیاییم، آن نابسامانیها بیشتر میشود.
سبطالشیخ انصاری در پایان با اشاره به آیه «وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ» (معارج، 32) گفت: از دیگر ویژگیهای نمازگزاران این است که امانتدار باشند؛ چه در امور مالی و چه در امور غیر مالی. مسئولیتی که به تو واگذار میشود امانت است، لقمه و طعمه نیست. همه چیز امانت است، همسرت نیز امانت الهی نزد تو است، فرزند و ثروتت هم امانت هستنند. اگر چنین نگاهی دشته باشیم رفتارمان نادرست نخواهد بود. نمازگزاران عهد و پیمانهای خود را هم رعایت میکنند و به آنها پایبندند. مخاطبین این آیه فقط مردم کوچه و بازار نیستند، مخاطب اول این آیه صاحبان قدرت هستند. امانتها و عهدهای افراد معمولی ممکن است در ارتباط با یک فرد یا افراد محدودی باشد، اما در ارتباط با صاحبان قدرت، خیانت در یک امانت، خیانت به یک ملت است.
انتهای پیام
