ضرورت بهره‌مندی از علم و تحقیقات در فهم مسائل قرآنی

همواره در آیات آمده است که قرآن به زبان روشن نازل شده است، همان‌طور که خداوند در آیه ۱۹۵ سوره شعرا می‌فرماید: «بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ؛ به زبان عربی روشن». پس چرا امروز برای درک بیشتر آیات قرآن نیاز به تفسیر روشن است تا قابل فهم برای همگان باشد.

حجت‌الاسلام حمید نادری، عضو هیئت علمی گروه معارف دانشگاه شهرکرد، در گفت‌و‌گو با ایکنا از چهارمحال‌و‌بختیاری با اشاره به نازل شدن قرآن به زبان عربی بر قوم عرب، اظهار کرد: طبیعی است زمانی که بخواهیم با کسی حرف بزنیم یا مسیر صحیح را به او نشان دهیم باید با زبان خودش با او حرف بزنیم تا حرف‌مان را بفهمد پس گفتمان‌ها باید به تعبیر قرآن مبین باشد، به همین دلیل خداوند قرآن کریم را با عربی مبین نازل فرمود به نحوی که برای اعراب بی‌سواد، کم سواد، شاعر، ادیب و عامی قابل فهم باشد.

وی افزود: خدا در آیات متعدد می‌فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ، ما هیچ پیامبری را مگر به زبان قومش، نفرستادیم تا حقایق را برای آن‌ها بیان کند، پس خداوند هر کس را بخواهد گمراه می‌سازد و هر کس را بخواهد هدایت می‌کند و او پیروزمند حکیم است»، به همین دلیل در کمتر روایتی دیده شده که صحابه پیامبر در مورد معنای کلمات قرآن سؤال کرده باشند.

وی افزود: حدود ۱۴۰۰ سال از نزول قرآن گذشته و هدف آن بیان نیازهای انسانی بوده است، یعنی قرآن کریم به دنبال پاسخ به تمام نیازهای بشریت بوده است.

‌این استاد دانشگاه بیان کرد: در حال حاضر اسلام در تمام دنیا پخش شده و کشورها با آداب و سنن اسلام آشنا و مسلمان می‌شوند، از طرفی هر چند سال یک‌بار، فرهنگ‌ها به طرز عجیبی تغییر می‌کنند، به همین دلیل لازم است مرتبا مباحث قرآن به‌روز مطرح شوند.

نزول دستورات دینی اسلام براساس فطرت انسانی

عضو هیئت علمی گروه معارف دانشگاه شهرکرد گفت: آیه ۳۰ سوره مبارکه روم به این اشاره دارد که قرآن براساس فطرت انسان نازل شده و فطرت انسان هم تغییر نمی‌کند، به همین دلیل دستورات دینی اسلام براساس فطرت انسانی نازل شده است، گرچه کاستی‌هایی در این زمینه مشاهده می‌شود و دلیل آن بیان نشدن مطالب به زبان روز برای مردم است.

نادری ادامه داد: مقصود از بیان به زبان مردم، همان تفسیر قرآن کریم است، یعنی بعد از اینکه مفاهیم قرآن را متوجه شدیم، آن‌ها را به زبان روز برای مردم بیان کنیم، بنابراین باید مفاهیم قرآن به نحوی بیان شوند که مردم به راحتی با آن‌ها ارتباط برقرار کنند.

وی یادآور شد: امروزه علی‌رغم تفسیرهایی که در حوزه شیعی و اهل‌سنت وجود دارد، اما مشاهده می‌شود که قرآن در زندگی افراد جایگاه آن‌چنانی ندارد که یکی از دلایل آن، این بوده که متولیان دین نسبت به امر قرآن کریم کم‌کارند و در بسیاری از موارد به حواشی قرآن پرداخته می‌شود، از طرفی تعداد افرادی که قرآن را به خوبی متوجه شده باشند، در جامعه کم هستند، زمانی که قرآن‌فهم‌ها در جامعه کم شوند، مفاهیم آن به زبان روز بیان نمی‌شود.

این استاد دانشگاه بیان کرد: تاکنون مفسران بسیاری در تفسیر سوره مبارکه یوسف ورود کرده‌اند و کتاب‌های جداگانه‌ای در مورد داستان حضرت یوسف(ع) نوشته شده است، اما تأثیری که سریال یوسف پیامبر در جامعه گذاشت، در سایر تفاسیر این تأثیر مشاهده نشد.

وی افزود: آنچه امروزه برای جامعه نیاز بوده، این است که قرآن کریم به زبان روز دنیا بیان و به درستی ارائه شود، که صحیح ارائه شدن در قالب رمان و فیلم است، البته یکی از ابزارهایی که امروزه در فهم مسائل قرآنی لازم بوده، استفاده از علم و تحقیقات علمی است که قطعاً این امر در جامعه بسیار مفید و تأثیرگذار خواهد بود، از طرفی نیازمند بودن به تفسیر و تدبر قرآن و وابسته بودن عوام در فهم آن به متخصصان، امری بدیهی و طبیعی است که امروزه در سایر حوزه‌های علمی پذیرفته شده است.

عضو هیئت علمی گروه معارف دانشگاه شهرکرد در ادامه در خصوص رواج یافتن تفاسیر قرآن در جامعه، تصریح کرد: باید مشخص شود، کسانی که قرآن‌فهم هستند و تریبون‌های رسمی در دست دارند، چقدر از قرآن صحبت می‌کنند یا فرد منبری که در صحبت‌های خود از قرآن سخنی بر زبان نمی‌آورد مردم هم به استفاده و تأمل در قرآن تشویق نمی‌شوند، در مقابل اگر شخصی از ابتدا تا انتهای صحبت‌های خود به قرآن بپردازد، قطعاً مخاطب جذب این کتاب ارزشمند خواهد شد.

نادری بیان کرد: به مرور زمان با فاصله گرفتن از عهد نزول قرآن و تحول روزافزون زبان عربی محاوره‌ای، عرب‌زبان‌ها از عربی قرآن که فصیح بوده دور شده‌اند و همین باعث نیازمندی قشر عوام به تخصص علما در فهم معنای دقیق قرآن شده است، در واقع هر چه زمان بیشتری از عهد نزول گذشته فاصله زبان عوام عرب از زبان قرآن و احادیث بیشتر شده و طبیعتاً به فهم علما و متخصصان آیات و احادیث بیشتر وابسته شده‌اند.

برگزاری مسابقات قرآن؛ فرصتی برای شناخت آن

وی با اشاره به اینکه مسابقات قرآن کریم، عملاً یک راه هنری‌سازی قرآن است، تصریح کرد: در واقع برگزاری مسابقات قرآن فرصتی برای شناخت قرآن و توجه به آن در جامعه است، البته برگزاری این مسابقات از لحاظ کمیت محدود است و باید تعداد این مسابقات افزایش یابد.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: لازم است نهضتی ایجاد شود که در حوزه‌های علمیه مفسران تفصیلی تربیت و به گونه‌ای این مشکل برطرف شود، زیرا اگر فعالیت‌های قرآنی در جامعه افزایش یابد و قرآن در متن زندگی افراد قرار گیرد، تأثیرگذاری آن در جامعه نمود بیشتری خواهد داشت.