آشنایی با آداب و رسوم مردم سمنان در ماه رمضان

حمیدرضا حسنی، مردم‌شناس میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان سمنان در گفت‌وگو با ایکنا، در خصوص آداب و رسوم مردم متعهد و دیندار سمنان در ماه مبارک رمضان گفت: مردم استان با نزدیک شدن به ماه رمضان منازل خود و مساجد را غبارروبی و نظافت و مواد غذایی مایحتاج این ماه را تهیه می‌کنند و یک یا دو روز مانده به ماه رمضان را به پیشواز می‌روند و نذری می‌پزند تا با استعانت و کمک از خداوند و ماه پر خیر و برکت رمضان حاجت روا شوند.

حسنی با اشاره به اینکه اهالی استان سمنان هر روز ماه رمضان را با خواندن یک جزء قرآن می‌گذرانند، اظهار کرد: در جلسات قرآن هر کس به فراخور وسع مالی خود مقداری نبات، نقل، برنج یا گلاب به جلسه آورده و به نیت برکت بین حاضران پخش می‌کند.

این پژوهشگر مردم شناسی استان ادامه داد:  خرد کردن سنگ نمک، شکستن قند، خرد کردن آجر برای مهیا ساختن پودر شستشوی ظروف و خشک‌کردن بادمجان و سبزی برای تهیه غذا از مهمترین رسوم ویژه سمنان در ماه مهمانی خدا است.

مراسم شوخوانی به وقت سحر

وی طبخ نان خانگی، شیره انگور و نگهداری آن در خمره را از جمله آداب پیش از ماه رمضان در سمنان برشمرد و افزود: مردم استان در شب‌های قدر در مساجد با خواندن دعا‌های جوشن کبیر، مجیر، افتتاح و ذکر مصیبت و توزیع غذا، شله‌زرد، فرنی، آش رشته، نون محلی، خرما و غیره شب را سحر می‌کنند.

حسنی به مراسم شوخوانی به وقت سحر در برخی روستاهای استان اشاره کرد و افزود: مردم برای بیدار کردن همشهریان خود اقدام به خواندن مراسم شب‌خوانی می‌کنند که نمونه‌هایی از آن شامل:

الله تویی، مرد تویی، دانایی / از مورچه‌ای که دم زند در ته چاه / از دم زدن مور آگاه تویی یا الله / یا رب تو گناهان مرا دو نیمه کن در عرصات / نیمی به حسن ببخش، نیمی به حسین.

این مردم‌شناس میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان سمنان متذکر شد: اهالی روستای عشقوان در منطقه خوارتوران بیارجمند شاهرود مراسم شب‌خوانی را چووشی (چاوشی) می‌گویند، آن‌ها با پنهان شدن ستاره َپل از خوردن سحری دست می‌کشند که هنگام غروب آفتاب و به گوش رسیدن صدای اذان، وقت افطار و باز کردن روزه است و زنان برای تهیه افطار از هنگام ظهر مشغول پخت غذا و تهیه سفره افطاری می‌شوند.

حسنی با تأکید بر اینکه رسم است که پس از صرف افطار مردان و زنان خود را به مسجد محل رسانده و نماز مغرب و عشاء را به جماعت می‌خوانند، یادآور شد: در برخی مساجد نیز نماز جماعت قبل از بازکردن روزه اقامه می‌شود.

دعوت برای خوردن آش و یا شیرینی

به گفته وی به طور کلی حضور افراد در نمازهای جماعت یومیه در ماه مبارک رمضان بیشتر مورد توجه است که در این راستا مردان و زنان پس از خواندن نماز جماعت ظهر و عصر به تلاوت قرآن می‌پردازند که قرائت یک جزء از کلام‌الله مجید در هر روز از ایام این ماه مورد توجه اهالی منطقه است که در برخی نقاط پس از ختم کامل قرآن، هر کس به فراخور وسع مالی خود مقداری نبات، نقل، برنج یا گلاب به جلسه آورده و به نیت برکت بین حاضران پخش می‌کند.

این مردم‌شناس سمنانی با بیان اینکه در برخی مناطق هر فردی که بر اساس نوبت سوره اخلاص را قرائت کند، پس از ماه رمضان دیگر افراد جلسه را برای خوردن آش و یا شیرینی به منزل خود دعوت می‌کند اظهار کرد: در این راستا دعوت از دوستان، اقوام و آشنایان برای صرف افطار از دیگر رسومی است که در این ایام برگزار و برخی اهالی شهر دامغان در اولین جمعه ماه مبارک رمضان در خانه‌های خود نماز جعفر طیار می‌خوانند.

حسنی با اشاره به اینکه در مناطقی از استان سمنان نظیر خارتوران شاهرود ، به مراسم ختم یك جزء قرآن، ختم نبات می‌گویند افزود: علت این نام‌گذاری این است كه در هر آیین ختم قرآن، پس از قرائت روزه‌داران، به تبرك ختم یك جزء قرآن، مقداری نبات، نقل، برنج یا گلاب بین قاریان تقسیم می‌شود تا در تهیه افطار همان روز استفاده شود.

وی ادامه داد: در دامغان هم در اولین جمعه ماه مبارك رمضان، مردم در خانه و مسجد، نماز جعفر طیار می‌خوانند و در بسیاری از مناطق استان سمنان مراسم مقابله قرآن  که تاكنون حفظ شده و موجب گرد هم آمدن مردم حتی پس از این ماه مبارك هم می‌شود.

به گفته وی، در جلسه‌های مقابله قرآن، هر فردی كه بر اساس نوبت سوره اخلاص (قل هوالله احد) را قرائت كند، پس از ماه رمضان دیگر افراد جلسه را برای خوردن آش و یا شیرینی به منزل خود دعوت می كند.

تنوع غذاهای سنتی سمنان در ماه رمضان

وی با اشاره به اینکه تنوع غذاهای سنتی در ماه مبارك رمضان در استان سمنان زیاد است گفت: مردم استان در ماه رمضان برای وعده سحری از غذاهایی مانند برنج، خورشت و گاهی ته چین و آبگوشت استفاده می‌کنند و به هنگام غروب آفتاب و با شنیدن اذان، روزه خود را با قدری آب گرم، نمک یا خرما باز کرده، سپس غذای افطاری که شامل کوکو، نان، پنیر، سبزی، سوپ و یا انواع آش است را میل می‌کنند.

وی افزود: در برخی نقاط تهیه غذاهایی مانند شیر برنج، فرنی، شله زرد، حسّو (در شهر شاهرود)، لرزان (شاهرود، دامغان)، آروشه و حلوای آروشه (سمنان و توابع) مرسوم است که بر این اساس در شهرستان دامغان، کشمش پلو برای اولین شب از ماه مبارک رمضان پخت می‌شود.

حسنی در پایان یادآور شد: در باور اهالی حضرت علی(ع) برای افطار نان جو و خرما میل کرده، بر این اساس برخی نیز روزه خود را با نان و خرما افطار می‌کنند. پخت انواع نان به ویژه نان‌های روغنی در طول ماه رمضان مرسوم است.