«علی عليهالسلام در کنار مردم»
همنشینی و دسترسی کامل مردم به مسئولان دستورالعمل اسلام است؛ اساسا آموزه مهم امام علی(ع) اشاره مستقیمی به این موضوع دارد که مدیریت پشت میزی و در اتاق درب بسته جایی در قاموس مدیریت علوی ندارد.
علی عليهالسلام به عنوان الگوی تمام عیار در مردمداری شناخته میشود. او معیشتش همانند آحاد جامعه و یا همانند کمترین آنها بود و همواره جلوههایی ناب از برابری و برادری و همزیستی عدالت محور را در جایگاه یک رهبر جامعه اسلامی به اجرا میگذاشت.
آن حضرت به معنای کلمه «مردمدار» بود و همچنان میزیست که مردم هیچگاه فاصلهای بین خود و زمامدارشان احساس نمیکردند.
امیرالمؤمنین(ع) همواره موضوع مردمداری را به کارگزاران حکومت تأکید میفرمود و این موضوع جزو مهمترین برنامههای اصلاحی بود که آن امام همام در راستای تغییر رویه و سنتهای غلط به وجود آمده توسط خلفای پیشین انجام داد.
امام علی عليهالسلام در بخش های ۲۱ و ۲۲ نامه ۵۳ نهجالبلاغه خطاب مالک اشتر نخعی به نکتههای مهمی در این زمینه اشاره دارند. ایشان میفرمایند:
فَلاَ تُطَوِّلَنَّ احْتِجَابَکَ عَنْ رَعِيَّتِکَ، فَإِنَّ احْتِجَابَ الْوُلاَةِ عَنِ الرَّعِيَّةِ شُعْبَةٌ مِنَ الضِّيقِ، وَقِلَّةُ عِلْم بِالاُْمُورِ؛ وَالاِحْتِجَابُ مِنْهُمْ يَقْطَعُ عَنْهُمْ عِلْمَ مَا احْتَجَبُوا دُونَهُ، فَيَصْغُرُ عِنْدَهُمُ الْکَبِيرُ وَيَعْظُمُ الصَّغِيرُ، وَيَقْبُحُ الْحَسَنُ وَيَحْسُنُ الْقَبِيحُ، وَيُشَابُ الْحَقُّ بِالْبَاطِلِ؛ وَإِنَّمَا الْوَالِي بَشَرٌ لاَ يَعْرِفُ مَا تَوَارَى عَنْهُ النَّاسُ بِهِ مِنَ الاُْمُورِ، وَلَيْسَتْ عَلَى الْحَقِّ سِمَاتٌ تُعْرَفُ بِهَا ضُرُوبُ الصِّدْقِ مِنَ الْکَذِبِ
هيچ گاه خود را در زمانى طولانى از رعايا پنهان مدار، زيرا پنهان ماندن زمامداران از چشم رعايا موجب نوعى کم اطلاعى نسبت به امور (مردم و کشور) مى شود و آنها را از آنچه نسبت به آن پنهان مانده اند بى خبر مى سازد در نتيجه مسائل بزرگ نزد آنان کوچک و امور کوچک در نظر آنها بزرگ مى شود، کار خوب، زشت جلوه مى کند و کار زشت، خوب; و حقّ و باطل با يکديگر آميخته مى شود. (و به يقين تدبير لازم براى امور کشور در چنين شرايطى امکان پذير نيست) زيرا والى فقط يک انسان است، امورى را که مردم از او پنهان مى دارند نمى داند و حق، هميشه علامتِ مشخصى ندارد و نمى توان هميشه «صدق» را در چهره هاى مختلف از «کذب» شناخت.
نکته اساسی این گفتار این است که آن حضرت هیچ فاصلهای را بین مسئولان و مردم نمیبینند و وجود فاصله را نشانهای از نشانههای فساد و تکبر قلمداد میکنند که نتیجهای جز اضمحلال جامعه اسلامی و دور شدن از آرمانهای نبوی ندارد.
به گفته آیتالله مکارم شیرازی در کتاب ارزشمند پیام امام امیرالمومنین می نویسد: در طول تاريخ بسيار ديده شده که حواشى سلطان و اطرافيان زمامدار او را عملاً در محاصره خود قرار مى دهند و تنها اخبارى را به او مى رسانند که موجب خشنودى او يا به نفع حواشى و اطرافيان باشد و به اين ترتيب او را از آنچه در کشور مى گذرد دور مى سازنند و اين وضع، بسيار براى اداره يک کشور خطرناک است; اما هنگامى که او با آحاد مردم در جلساتى تماس داشته باشد واقعيت هاى دست اوّل به او منتقل مى شود و حتى خيانت اطرافيان و مظالم آنها آشکار مى گردد.
حضرت امام علی(ع) در بخشی دیگر از نامه ۵۳ و با تذکر جدی در خصوص لزوم در کنار مردم بودن و با مردم بودن مسئولان، میفرمایند:
وَاجْعَلْ لِذَوِي الْحَاجَاتِ مِنْکَ قِسْماً تُفَرِّغُ لَهُمْ فِيهِ شَخْصَکَ، وَتَجْلِسُ لَهُمْ مَجْلِساً عَامّاً، فَتَتَوَاضَعُ فِيهِ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَکَ، وَتُقْعِدُ عَنْهُمْ جُنْدَکَ وَأَعْوَانَکَ مِنْ أَحْرَاسِکَ وَشُرَطِکَ، حَتَّى يُکَلِّمَکَ مُتَکَلِّمُهُمْ غَيْرَ مُتَتَعْتِع
براى کسانى که به تو نياز دارند وقتى مقرر کن که شخصاً (و چهره به چهره) به نياز آنها رسيدگى کنى و مجلسى عمومى و همگانى براى آنها تشکيل ده (و در آنجا بنشين و مشکلات آنها را حل کن) در آن مجلس براى خدايى که تو را آفريده است تواضع کن و لشکريان و معاونانت اعم از پاسداران و نيروى انتظامى را از آنها دور ساز تا هر کس بخواهد بتواند با صراحت و بدون ترس و لکنت زبان، سخن خود را با تو بگويد.
همنشینی و دسترسی کامل مردم به مسئولان دستورالعمل اسلام است که نشانههای متعددی از آن را میتوان در سیره نبی مکرم اسلام نیز یافت در این بین برای همگان امکان پذیر بود که امیرالمؤمنین(ع) به عنوان پیرو راستین پیامبر(ص) را از نزدیک ببینند و با وی گفتگو کنند. اساسا آموزه مهم امام علی (ع) در این گفتارها اشاره مستقیمی به این موضوع دارد که مدیریت پشت میزی و در اتاق درب بسته جایی در قاموس مدیریت علوی ندارد.
محمد عبیات
کارشناس ارشد تاریخ تشیع
انتهای پیام
