اصولی برای قاریان که رسیدن به مهندسی تلاوت را آسان می‌کند

میثم یوسفی، قاری و مدرس قرآن کریم در گفت‌‌وگو با ایکنا از خراسان‌جنوبی اظهار کرد: تلاوت باید در خدمت ذکر باشد. قاری قرآن ضمن پرداختن به جنبه‌های هنری تلاوت باید به جنبه عبادی آن نیز اهتمام ویژه‌ای داشته باشد؛ به این معنی که جنبه‌های هنری تلاوت باید در خدمت جنبه عبادی آن قرار گیرد.

این داور و ناظر مسابقات استانی، منطقه‌ای و کشوری قرآن کریم بیان کرد: تلاوت‌های خاشعانه قاریان متقدم مصری مؤید همین مطلب است آنان که با تلاوت‌های خالصانه خود قلوب مستمعین واله و شیدای کلام الهی را خاشع و اشک‌ها را جاری می‌کردند و در اثر تلاوت آن قاریان والامقام در بعضی از کشورهای غیر مسلمان تعدادی از حاضران در محفل به دین مبین اسلام مشرف می‌شدند آن قاریان برجسته قرآن را بر مردم می‌خواندند نه برای مردم.

وی تصریح کرد: خداوند متعال در آیه دوم سوره مبارکه انفال می‌فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ؛ مؤمنان همان كسانى‏‌اند كه چون خدا ياد شود دلهايشان بترسد و چون آيات او بر آنان خوانده شود بر ايمانشان بيفزايد و بر پروردگار خود توكل مى‌كنند»؛ آری تلاوت قرآن باید در خدمت ذکر و دعوت به خداوند و افزایش ایمان شنوندگان باشد.

یوسفی یادآور شد: هنر تلاوت قرآن هنری مقدس و رسانه‌ای نافذ در تبلیغ دین اسلام و ترویج معارف قرآنی است. قرآن نباید وسیله شود و صدای خوش، هدف؛ بلکه هنر تلاوت باید در خدمت دعوت به توحید و ارزش‌های توحیدی باشد اگر آیات قرآن با اخلاص قرائت شود این‌گونه تلاوت می‌تواند تأثیر بگذارد؛ البته این اثرگذاری به تقوای فرد نیز بستگی دارد.

وی بیان کرد: داستان فضیل ابن عیاض نمونه مشهوری برای تبیین همین موضوع است؛ او که دورانی از عمرش را در گناه به سر برده بود شبی خانه‌ای را جهت سرقت درنظر گرفته بود، نیمه شب در خانه‌ای از خانه‌های همسایه مردی عابد با اخلاص و با صدای خوش قرآن می‌خواند تا به آیه شانزدهم سوره مبارکه حدید رسید که می‌فرماید: «أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ...؛ آيا براى كسانى كه ايمان آورده‏‌اند هنگام آن نرسيده كه دلهايشان به ياد خدا و آن حقيقتى كه نازل شده نرم و فروتن گردد...»؛ تا قرائت آیه را شنید تکانی خورد و گفت خدایا همین الآن وقتش است و توبه‌ای کرد توبه نصوح. توبه‌ای که او را در ردیف عباد درجه اول قرار داد.

قاری و مدرس قرآن کریم ادامه داد: براین اساس، مهندسی تلاوت یعنی معماری و طراحی تلاوت و استفاده از ابزاری که در اختیار قاری است و در کلمه صلوات جمع شده است (صاد نماینده صوت، لام نماینده لحن، واو نماینده وقف، الف نماینده ابتدا و تاء نماینده تجوید) برای ارائه تلاوتی تأثیرگذار بر پایه معانی و مفاهیم قرآن.

یوسفی تصریح کرد: قاری باید لوازم و مقدماتی را در تلاوت خود فراهم آورد تا تلاوت او مهندسی و معماری شود؛ او باید از جهت روحی و فنی آمادگی لازم را کسب کند و بر مفهوم متن آیات تسلط داشته باشد چراکه نغمات و فنونی که در تلاوت به‌کار می‌گیرد متأثر و تابعی از معنای متن است.

وی ادامه داد: قاری نماینده خداوند است و می‌خواهد کلام خدا را در حضور خدا بر مردم بخواند؛ لذا آمادگی از حیث تسلط بر مفهوم آیات و انتخاب مقام مناسب آنها اهمیت بسیاری دارد کسی که معنی را نمی‌فهمد نمی‌تواند آن را منتقل کند نغمه باید تسلیم متن شود به‌ویژه در کلام خدا که تجوید نیز وجود دارد و نباید تحت‌الشعاع نغمه قرار گیرد.

به ابعاد مختلف فعالیت قرآنی توجه شود

یوسفی بیان کرد: دانستن نَبر(آکسان) کلمات نیز در انتقال مفهوم، مؤثر و در انتخاب نغمه مناسب لازم است؛ قاری فقط صداپیشه نیست بلکه واعظ بوده و تصویرگر است؛ او باید از تمامی امکانات برای بیان کلام الهی استفاده کرده و مستمعین را با فضای آیات آشنا کند اگر آیه بشارت می‌دهد باید با مقام تبشیر بخواند و اگر آیه انذار می‌دهد باید مقام او هشداردهنده باشد.

وی تصریح کرد: فعالیت قرآنی خوب اما ناکافی است؛ فعالیت‌های قرآنی دارای ابعاد متعددی است و باید در جامعه ما اولویت پیدا کند؛ در واقع جامعه زمانی به کمال خود می‌رسد که به جوانب مختلف قرآن پرداخته شده باشد؛ همه باید برای ساختن جامعه قرآنی تلاش کنیم نگاه زیربنایی و ریشه‌ای به فعالیت‌های قرآنی باید جایگزین نگاه سطحی و ظاهری به آن شود.

یوسفی اظهار کرد: نهضت قرآن‌آموزی باید بیش از پیش فراگیر شود و هر مسجد به یک پایگاه قرآنی تبدیل شود. همه اقشار جامعه و مخصوصا جوانان باید وارد عرصه قرآن خوانی شوند به‌ویژه در زمینه حفظ باید نگاه عمیق وجود داشته باشد و مساجد بهترین مکان برای این منظور است.

وی یادآور شد: یادمان نرود تا زمانی که به برنامه‌های روتین و سطحی در مساجد فکر می‌کنیم نه تنها جوانان جذب نشده؛ بلکه هیچ مسجدی پایگاهی برای قرآن نمی‌شود.