عید فطر؛ روز امیدواری
مولف کتاب المراقبات یکی از آداب روز اول ماه شوال را امیدواری به لطف خدا میداند و میگوید: به حكم عقل و ادب و ايمان واجب است که امید بنده نسبت به بخشش و عفو و فضل و رسیدن به آرزوها از ترس گرفتاری و رسوایی و عذاب بسی قویتر و بیشتر باشد.
عارف کامل میرزا جواد آقا ملکی تبریزی در کتاب «المراقبات» نکات زیبایی را در مراقبات مربوط به ماه شوال بیان کرده است، نکته اول توجه قلب به امام عصر(عج) و غیبت ایشان است. وی در این بار به ما یاد آوری میکند: هر گاه خواستی برای نماز عید بیرون بروی تا با امامی نماز بخوانی، پس بر توست که از آن مصیبتی که در غیبت امامت بر تو وارد شده، غافل نباشی، چراکه نماز عید، حقی است مختص او و آن از مقامهای معروف او است.
پس بنگر روزگار چه سال شده که «نماز با امام» به «نماز با من و تو» و امثال ما بدل شده است؟ به زمان حضور حضرت و جمع شدن مؤمنان، به نماز او و نماز گزاردن شان با او فکر کن و بیاندیش که اگر خطیب مؤمن «امام» او باشد، و او سخن وی را شنیده و علومش را فرا بگیرد، حالش چگونه خواهد بود؟ با صدای بلند جنابش را بخوان و با زبان شوق به ساحت مقدسه بگو: ای فرزند احمد، آیا راهی به سوی تو وجود دارد که ملاقات شوی؟ چه زمانی روزهای ما از تو به فردای خود متصل خواهد شد تا بهره مند شویم؟ به درستی که هجرانت به طول انجامید. ای مولای من چه زمانی تو ما را خواهی دید و ما تو را تا دیدگان مان به دیدارت روشن و به راهنمایی ات هدایت یابیم؟
به درستی که از مصیبت فقد و هجر تو و طول غیبتت، حال شیعیانت به سان رمه گوسفند پراکنده شدهای است که چوپان رهایشان کرده باشد و گرگ ها از هر سو به آنها حمله ور شده باشند. ای آقای من! این است مصیبتهای ما و آنچه که از آن به تو میرسد، به درستی که برای نفسهای ما دردناکتر و برای قلبهایمان اسف انگیزتر از آن که به ما میرسد، چه رافت تو در حق شیعیان و غیر خودت را میدانیم و رقت قلبت را.
مولف کتاب در ادامه به داشتن نگاه امیدوارانه توصیه میکند:
مطلب مهمى كه انسان بايد آن را رعايت كند، اين است كه بداند در رابطه با اين نماز (نماز عید فطر) از او چه مى خواهند، و چه حالى بايد داشته باشد. به اين جهت كه تكليف به نماز گرچه در همه جا از باب عنايت، لطف و احضار بندگان به مقام حضور است، ولى در بعضى از آنها جهت ترس بيشتر بوده و بعضى ديگر فقط جهت ايجاد رغبت است.
مثلا نماز آيات از روى لطف و عنايت، ولى در مقام ترس از خشم و نازل شدن بلا واجب شده تا از شمول بلا، امنيتى حاصل و بلا به وسيله نماز دفع شود. نماز عيد نيز فقط براى گرفتن جايزه و كامل كردن نقصها و اعطاى بخششهاست.
خلاصه تشريع عيد و نماز آن به منظور اظهار رافت و رحمت، گستراندن جود و كرم و بخشش به رعيت است. اجازه عمومى در اين مقام اقتضا مىكند كه بساط قهر و غضب برچيده و بيرقهاى الطاف پروردگار افراشته شود. و خوف و ترس با اين امر سازگارى ندارد؛ گرچه بنده مرتكب گناهان جهانيان شده باشد.
سالک جا دارد به خداوند خوش گمان بوده و به بخششهاى بزرگ و عطاياى عالى او اميدوار باشد. به اندازه خوش گمانى به خداوند و لطف او در طلب عطوفت و اطمينان به وعده هاى خدا، جوايز نيز بيشتر شده، ابرهاى جود باريده و مباركى اين روز آشكار مىشود.
بندهاى در اين روز نترسيده و انتظار خشم خداوند را ندارد مگر كسى كه به او بدگمان بوده و اميد به فضل او را در خود تقويت نكرده باشد و احتمال بدهد الطاف خدا شامل حال او نشود و ممكن است كسى به خاطر بدگمانى در چنين اوقاتى، از لطف و رحمت الهى محروم شود.
بنابراين به حكم عقل و ادب و ايمان واجب است که امید بنده نسبت به بخشش و عفو و فضل و رسیدن به آرزوها از ترس گرفتاری و رسوایی و بدبختی و عذاب بسی قویتر و بیشتر باشد و گرچه از بندگان صالح خدا نباشد خود را در ميان آنان وارد كند؛ با صورتهاى آبرومند دوستان خداوند به او روى آورد؛ گر چه روى او از ستم گناهان سياه شده باشد. خداى متعال در این روز در مقام مناقشه نیست و عمومیت احسان در چنين اوقاتى با حكمت او مخالف نيست. بنابراين هيچ مانعى در راه شمول بخشش و گسترش جود و فضل خداوند وجود ندارد.
نمازگزار بعد از توجه به اين امور و تاثير گرفتن از آن با حيا و اميد زياد در مصلى حاضر شده و با شرمسارى با گوشه چشم نگريسته و با اميدوارى چشم مىدوزد؛ و با آداب و شرايط آن نماز مىخواند؛ فرادى يا با جماعت، هر كدام كه مناسب با حال اوست همراه با رعايت اخلاص. البته اگر بتواند با جماعت بخواند بهتر است. و هنگامى كه از نماز فارغ شد تكبير مذكور را گفته و تسبيح حضرت زهرا (س) را مىگويد. و آنگاه دعايى را كه براى بعد از نماز روايت شده است مىخواند كه دعاى بسيار جامعى است. آنگاه با ذكر و دعاى زياد بايد از روز عيد مواظبت کند. زيرا شياطينى كه در ماه رمضان زندانى و در زنجير بودند و نمى توانستند او را بفريبند، امروز رها شدهاند و شايد با دعا و تضرع به خداوند متعال در جهت حفظ او از شر آنان بتواند از آنان رهايى يابد.
آنگاه دعاى ندبه را با حضور قلب مى خواند؛ دعايى كه آداب معامله با خداى متعال ، پيامبران و اولياى او و رفتار پيروان با امام خود را بطور كاملى مى آموزد.
به پايان بردن اين روز
(5 - به پايان بردن روز عيد با توسل به نگهبان روز.) روز خود را با توسل و واگذارى به نگهبان اين روز كه از معصومين (عليهم السلام ) مى باشد و شفاعت خواستن از او به پايان برساند همانگونه كه در ساير روزهاى شريف نيز چنين مى كرد. و نبايد در اين جهت كوتاهى كند كه اين از كارهاى مهم است .
