روایت حافظ قرآن که مسیر طلبگی را برگزید

محسن همتیار، طلبه ‌‌۲۲ ساله اهل نقنه از توابع شهرستان بروجن است که در ۱۶ سالگی با شرکت در طرح یکساله حفظ تخصصی بروجن به حفظ قرآن کریم نائل شد و قرارگیری در این مسیر او را به تحصیل در حوزه علمیه علاقه‌مند کرد. این حافظ کل قرآن در کنار تحصیل در حوزه علمیه نجف‌آباد، از دو سال قبل تا کنون به‌عنوان مربی حفظ قرآن مشغول تربیت نوجوانان در مدرسه تخصصی حفظ در این حوزه علمیه است. برای آشنایی بیشتر با این چهره قرآنی استان گفت‌وگویی انجام شده است که با هم می‌خوانیم.

ایکنا- فعالیت‌های قرآنی خود را چگونه و از چه زمانی آغاز کردید؟

بنده از دوران دبستان به‌عنوان قاری مدرسه در برنامه صبحگاه و دیگر محافل مدرسه به تلاوت قرآن کریم می‌پرداختم و در دوران دبیرستان حفظ قرآن را آغاز کرده و به حفظ کل نائل شدم. پس از حفظ قرآن و انس با معارف نورانی این کتاب آسمانی، در سال ۹۷ به تحصیل در حوزه علاقه‌مند شدم و در حال حاضر در سال پنجم سطح یک حوزه علمیه جامعة‌الامام المنتظر نجف‌آباد مشغول تحصیل هستم.

ایکنا- چگونه در مسیر قرآن قرار گرفتید؟

مادرم حافظ قرآن است و زمینه لازم برای حفظ بنده را نیز فراهم کرد، ضمن اینکه همواره فضای قرآنی بر منزل ما حاکم بوده است و خوشبختانه به دلیل برخورداری از نعمت صدای خوش و علاقه شخصی‌ام به قرائت تحقیق، ناخودآگاه به این سمت گرایش یافتم. قرائت قرآن در برنامه‌ها همراه با تشویق و ایجاد انگیزه بود و تأثیر شنیدن صوت قرائتم بر مخاطبان نیز مزید بر علت شد تا این مسیر را ادامه دهم. با اینحال اکتفای صرف به قرائت بنده را اغنا نمی‌کرد و لذا با راهنمایی مادرم به حفظ روی آوردم.

خوشبختانه اسباب و شرایط کار نیز برایم فراهم شد و در آن زمان، اطلاعیه‌ای از سوی مؤسسه جامع‌الکلمه بروجن با مدیریت حجت‌الاسلام رسول کرمی، حافظ کل قرآن و روحانی فعال حوزه علمیه بروجن منتشر شد که فراخوان عمومی برای طرح یکساله تخصصی و شبانه‌روزی حفظ قرآن بود. بنده این فرصت را مغتنم شمردم و در این طرح شبانه‌‌روزی شرکت و موفق به حفظ ۲۳ جزء شدم. در طی این مدت تحصیل در مدرسه را رها کرده و پس از مشورت با خانواده تصمیم گرفتم وارد حوزه شوم.

ایکنا- چرا تحصیل در حوزه علمیه را انتخاب کردید؟

در واقع حفظ قرآن بنده را در مسیر طلبگی قرار داد. در طی یکسال که به دلیل حضور در طرح شبانه‌روزی حفظ به مدرسه نرفتم، تحقیقات مفصلی در مورد تحصیلات حوزوی انجام دادم به‌ویژه اینکه مربی و مسئول این طرح نیز یک فرد حوزوی بود، در طی این تحقیقات که برخاسته از علاقه شخصی خودم به علوم و معارف دینی و قرآنی بود، دریافتم که در فضای حوزه زمینه بهتری برای پیشرفت و کسب علوم دینی برایم فراهم است، انس و آشنایی روزافزون و حفظ قرآن نیز این علاقه را تقویت کرد تا جایی که در پایان این دوره یکساله تصمیم گرفتم در حوزه علمیه تحصیلاتم را پی بگیرم که خوشبختانه خانواده نیز مرا در این خصوص همراهی کرد و امروز نیز از انتخاب این مسیر راضی هستم.

ایکنا- در خصوص نقش خانواده در قرارگیری فرزندان در مسیر قرآن بگویید.

خانواده رکن اصلی و اساسی جامعه است که از حیث مادی، معنوی و روانی فرزندان را حمایت و پشتیبانی می‌کند تا بالنده شوند و رشد و پیشرفت را تجربه کنند. تمام افرادی که در سنین کودکی و نوجوانی به درجات متعالی در حفظ قرآن کریم دست می‌یابند بلااستثنا از حمایت پدر و مادری دغدغه‌مند و قرآن‌دوست برخوردار بوده‌اند و بالندگی و موفقیت فرزندانی که در خانواده قرآنی رشد می‌کنند و در سنین کودکی و نوجوانی با عنوان اعجوبه‌های قرآنی شناخته می‌شوند، عجیب نیست بلکه نتیجه طبیعی تربیت در محیطی قرآنی باید همین باشد.

ایکنا- آیا فعالیت‌های قرآنی خود را در حوزه علمیه نیز پیگیری می‌کنید؟

بله، از دو سال قبل، مدرسه تخصصی حفظ با عنوان مدرسة‌القرآن ذیل حوزه علمیه نجف‌آباد دایر و در ساختمان حوزه مستقر است. در این مدرسه دانش‌آموزان مقاطع اول و دوم متوسطه که علاقه‌مند به حفظ هستند، در کنار تحصیل می‌توانند در کلاس‌ها و دوره‌های مدرسه حفظ شرکت و در عرض سه سال حافظ کل قرآن کریم شوند. به‌عنوان معلم حفظ از دو سال قبل با این مدرسه همکاری دارم و مشغول کلاسداری و تربیت حافظ هستم.

ایکنا- آیا با این عقیده که حفظ یکساله روش مناسبی برای نائل شدن به حفظ کل نیست، موافقید؟

بله موافقم، اگرچه در مورد برخی افراد مستعد و واقعاً توانمند و علاقه‌مند کارایی دارد، با اینحال برای عموم افراد استفاده از روش حفظ یکساله بسیار سنگین و دشوار است چرا که حجم بالایی از مطالب را در مدت زمان اندک بر قرآن‌آموز تحمیل می‌کند یعنی هر روز باید دو صفحه از قرآن حفظ شود. اندک بودن مدت زمانی که در اختیار قرآن‌آموز برای حفظ قرآن قرار دارد باعث می‌شود که مطالب فرار و بدون ثبات باشند لذا مرور حجم بالای محفوظات در طول روز از کیفیت کار می‌کاهد و در کنار الزام قرآن‌آموز به حفظ روزی دو صفحه از قرآن باعث کاهش کارایی در حفظ می‌شود. هر چه مدت حفظ بیشتر باشد، ماندگاری محفوظات نیز بیشتر خواهد بود.

در حفظ یکساله همچنین اگر قرآن‌آموز مشکلی مانند بیماری یا اتفاق غیرمترقبه برایش پیش بیاید و از برنامه حفظ عقب بماند، جبران عقب‌ماندگی غیرممکن است، همچنان که برایم مشکلی پیش آمد و یک هفته از برنامه عقب ماندم و ناچار شدم صفحات عقب‌مانده را رها کنم و حفظ را مطابق با برنامه کلاس پی بگیرم.

ایراد دیگری که بر حفظ یکساله وارد است این است که قرآن‌آموز در طی یکسال از انجام هر گونه کار دیگر اعم از تحصیل، مطالعه، انجام فعالیت‌های مورد علاقه و غیره محروم می‌ماند و باید به‌صورت شبانه‌روز و دائمی مشغول حفظ باشد. به نظرم افرادی که در حفظ یکساله شرکت می‌کنند حتماً خود را ملزم به حفظ ۳۰ جزء ندانند و حتی‌المقدور بر اساس توانمندی خود حفظ کنند و به کیفیت حفظ دقت داشته باشند.

ایکنا- هفت جزء باقیمانده را چگونه حفظ کردید؟

پس از پایان دوره حفظ یکساله که موفق به حفظ ۲۳ جزء شدم، با یک برنامه‌ریزی در کنار مرور و تثبیت محفوظات، به حفظ هفت جزء باقیمانده نیز پرداختم. در واقع تلاش کردم که به محفوظاتم عمق ببخشم و دوام و ماندگاری آیات را در ذهنم محقق کنم.

ایکنا- در خصوص ضرورت علم حافظ قرآن به مفاهیم و معانی توضیح بدهید.

یک شعار دارم که در کلاس‌هایم مدام تکرار می‌کنم و می‌گویم «حفظ بدون معنا، برای ما بی‌معنا». لذا همواره بر این مهم تأکید دارم حافظان قرآن باید بدانند چه مفاهیمی را از حفظ تلاوت می‌کنند، البته بیان مفاهیم برای کودکان باید منطبق بر فهم و درک آنان باشد اما برای بزرگسالان مشکلی در درک مفاهیم وجود ندارد و به‌نظرم یک حافظ کل باید بر معنا و مفهوم حداقل ۷۰ درصد از قرآن مسلط باشد و این تسلط را روز به روز افزایش دهد.

ضمن اینکه تسلط بر مفاهیم، روند حفظ و مرور و تثبیت را تسهیل می‌کند و حافظ با اشراف بر معنا مسیر آسان‌تری را در ماندگارسازی آیات در ذهن طی می‌کند. مثلاً یک حافظ قرآن اگر بر جزئیات داستان حضرت یوسف مسلط باشد، راحت‌تر می‌تواند محفوظات خود از سوره یوسف را که سیر داستانی دارد، ارائه دهد.

ایکنا- برای تثبیت محفوظات خود چقدر وقت اختصاص می‌دهید؟

بنده روزانه یک جزء با یکی از حافظان مباحثه دارم و به‌نظرم حافظ قرآن باید هر روز محفوظات خود را تحویل دهد که این امر باعث می‌شود فرد به اشکالات خود پی ببرد و تمرکز خود را بر رفع اشکالات قرار دهد. همچنین معتقدم حفظ قرآن باید آنچنان قوی باشد که نیازی به تثبیت وجود نداشته باشد، بااینحال ماندگار ساختن آیات در ذهن فرایندی است که با صبر و حوصله و مرور روزانه و منظم قرآن حاصل می‌شود. لذا پایبند بودن حافظ به برنامه مرور، آرام آرام منجر به تسلط بر محفوظات خواهد شد، البته نیازی به مرور حجم بالای آیات در روز نیست بلکه با حجم کم اما رویکرد دائمی و منظم می‌توان محفوظات را در ذهن ماندگار ساخت.

ایکنا- توصیف شما از فضای قرآنی استان چیست و وضعیت آموزش حفظ در استان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

به‌نظرم در زمینه آموزش قرآن در استان بسیار عقب هستیم، استعدادهای فراوانی را در استان سراغ دارم که کور شده‌اند و اگر در استان دیگری بودند شاید جایگاه بهتری داشتند. در استان ما البته تلاش‌هایی نیز وجود دارد اما زیرساخت‌هایی نیاز است تا جوانان و نوجوانان مستعد به سمت قرآن گرایش پیدا کنند. برپایی مطلوب و اثرگذار مسابقات قرآن، محافل و مجالس قرآنی، جلسات دائمی آموزش قرآن کریم در مساجد و اماکن مذهبی، برپایی رویدادها و جشنواره‌های قرآنی و غیره از جمله اقدامات برای ایجاد فضای قرآنی در استان است.

مسابقات سراسری قرآن هر ساله با حضور عده قلیل و چهر‌های تکراری برگزار می‌شود و شور و انگیزه رقابت در بین متسابقان کم‌شمار وجود ندارد. وقتی فضای رقابتی در این رویداد مهم وجود نداشته باشد طبعاً انگیزه ارتقا و رشد نیز در بین افراد ایجاد نمی‌شود. اگر حافظ در مسابقه‌ای شرکت کند که باید مثلاً با ۱۰۰ نفر رقابت کند، یقین بدانید که تلاش بیشتری هم برای ارتقای سطح خود خواهد داشت و به این ترتیب سطح و کیفیت مسابقات ارتقا می‌یابد.

ایکنا- به نظر شما چگونه می‌توان مطالبه رهبر معظم انقلاب را مبنی بر تربیت ۱۰ میلیون حافظ قرآن، تحقق بخشید؟

آنچه ایشان فرموده‌اند چشم‌اندازی است که دستیابی به آن نیازمند برنامه‌ریزی است، ایشان قائل نیستند که ۱۰ میلیون حافظ کل ترتیل‌خوان و تفسیردان تربیت شوند بلکه منظور و هدف این است که فضای قرآنی ایجاد شود. درواقع حفظ قرآن بهترین روش انس با قرآن است و مداومت بر تلاوت قرآن کریم منجر به انس با قرآن خواهد شد. علاوه بر برنامه‌ریزی کلان مسئولان، نباید از نقش خانواده‌ها در تحقق این مهم غافل باشیم، اگر خانواده‌ها در مسیر قرآن و عترت باشند فرزندان نیز هدایت می‌شوند و هر فردی به اندازه وقت و وسع و توانمندی در این مسیر تلاش می‌کند.

ایکنا- کلام پایانی...

سخنم را با کلامی از قرآن کریم در آیه ۴۱ سوره مبارکه طه به پایان می‌برم که خداوند خطاب به حضرت موسی می‌فرماید: «وَ اصْطَنَعْتُکَ لِنَفْسِى»، به‌نظرم این آیه شریفه عاشقانه‌ترین و پرمحبت‌ترین آیه قرآن است و جایگاه و ارزش والای انسان را در نزد خداوند نشان می‌دهد که نعمت‌های آسمان و زمین را در اختیارش قرار داده است اما خطاب به انسان می‌فرماید تو را برای خودم خلق کردم و لذا به تعبیر آیه شریفه «صِبْغَةَ اللهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللهِ صِبْغَةً» (بقره/۱۳۸)، باید رنگ خدایی بگیریم و مقام خلیفة‌اللهی خودمان بر روی زمین را قدر بدانیم. مراقب باشیم اگر در مسیری جز مسیر الهی طی طریق کنیم ارزش والای خودمان را نزد خدا خوشه‌دار کرده‌ایم.