به گزارش خبرنگار ایکنا، حجتالاسلام سعیدرضا عاملی، استاد دانشگاه در نشست «تمدن اربعینی: راهبردها و راهبریها» که با حضور ۳۰ نفر از اساتید و رؤسای پژوهشگاهها امروز یکشنبه ۲۸ دی ماه به همت کمیته فرهنگی اربعین در سازمان حج و زیارت برگزار شد، با اشاره به اینکه جمعیتهای بزرگ، همدل و همآرمان، پیامهای بزرگی برای بشریت دارند، گفت: از این منظر، راهپیمایی اربعین یک حضور بههمپیوسته است که هدف مشترکی را دنبال میکند و حضور چندملیتی، قوام و برجستگی خاصی به این راهپیمایی بخشیده است.
وی ادامه داد: تمدن مفهومی مشکک است که دارای درجات متفاوتی است، اما عناصر مقومی دارد که اگر این عناصر در یک پدیده جمع شوند، میتوانیم آن را پدیدهای تمدنی بنامیم؛ بهویژه اینکه رهبر معظم انقلاب در سال ۹۸ در دیدار با موکبداران اربعین اشاره کردند که راهپیمایی اربعین ظرفیتی برای ایجاد تمدن نوین اسلامی است و تعبیر «ایجاد» را به کار بردند.
حجتالاسلام عاملی تصریح کرد: تمدن، خصوصاً وقتی با ظرفیتهای اندیشه اسلامی و با توجه به تفکر دوران ظهور بررسی شود، شش عنصر کلیدی دارد که میتوان آنها را برجسته کرد.
وی تشریح کرد: عنصر اول در یک امر تمدنی، والایی است. تمدنها از برجستگی و تجلی فشرده ارزشها برخوردارند. وقتی از تمدن سخن میگوییم، بروز مادی و معنوی آن را مدنظر داریم. در بروز مادی، از بناهای عظیم با پیچیدگیها و خلاقیتهای معماری بزرگ صحبت میکنیم یا از شخصیتهایی مانند بوعلیسینا، مولانا و خوارزمی یاد میکنیم که پایهگذاران امور بزرگ تمدنی بودهاند و توانستهاند پیچیدگیهایی بیافرینند. خوارزمی الگوریتم را مطرح کرد که پایه تمدن هوشمند امروز است. این شخصیتها از عنصر والایی برخوردار بودند.
این استاد دانشگاه مسئله دوم موجود در امر تمدنی را هویت جهانی داشتن یک پدیده دانست و گفت: پدیدهای را تمدنی مینامیم که فرامحلی، فراملی و فراملیتی است و سخن و ارزشی را خلق میکند که برای همگان پسندیده باشد.
قیام و مقاومت در تنهایی؛ عنصر عظیم تمدنی
حجتالاسلام عاملی با اشاره به اینکه امام حسین(ع) به عنوان وجودی پاک و معصوم، در برابر ظلم ایستاد و این مقاومت در تنهایی، غربت و کمبود یاران شکل گرفت، گفت: قیام و ایستادگی در تنهایی، خود یک عنصر بزرگ تمدنی است. حرکت همراه با جمع و پیروی از هنجار عمومی امری عادی است، اما حرکت خلاف جریان برای برپایی عدالت، امری والاست. بنابراین، در حرکت امام حسین(ع) والایی وجود دارد و کسانی که به امور والا توجه دارند، به امام حسین(ع) توجه نشان میدهند. راهپیمایی اربعین نیز همواره در حال تجلیبخشیدن به این امر والا و ارزش بزرگ است که آگاهانه یا ناخودآگاه در ذهن راهپیمایان حضور دارد و برای آنان معنا میسازد.
وی در ادامه درباره جهانی بودن اربعین گفت: موجودات زنده از شعور برخوردارند و شاید درک درستی از تسبیح آنان نداشته باشیم. پیام امام حسین(ع) فقط توسط انسانها منتقل نشد، بلکه موجودات دیگر نیز در انتقال آن نقش داشتند. بنابراین، والایی امام حسین(ع) و انتقال پیام ایشان از زمان شهادتشان آغاز شد.
این استاد دانشگاه افزود: در انقلاب اسلامی شاهد تجربهای بودیم که در آن نظام پهلوی قدرت بلامنازع منطقه و مورد حمایت قطعی آمریکا و دولتهای غربی بود، اما امام خمینی(ره) قیام کرد و گفت: «شاه باید برود». از خرداد ۱۳۴۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، امام همین جمله را تکرار کرد و شاه رفت. این اراده معنوی موحدان است که راه را میگشاید.
وی سومین عنصر کلیدی در پدیده تمدنی را توحید و توجه به خدا دانست و گفت: وقتی از راهپیمایان اربعین پرسیده شد که به دنبال چه هستند و چه ندایی را زمزمه میکنند، پاسخشان توحید، توجه به خدا و ارزشهای الهی بود که در وجود امام حسین(ع) تجلی یافته است.
حضور 60 ملیت در امر تمدنی اربعین
وی چهارمین عنصر امر تمدنی را «همدلی» بیان کرد و افزود: در راهپیمایی اربعین، 60 ملیت مختلف حضور مییابند. اگر جمعیت زائران اربعین را در نظر بگیریم، در مجموع حدود 200 میلیون روز حضور در آن مکان مقدس رقم میخورد. امام صادق(ع) فرمودهاند: «هر کس بر حضرت سیدالشهدا(ع) بگرید، خداوند همه گناهانش را میبخشد، همه ارزشهای الهی را به او میبخشد و او را تا مقصد رستگاری همراهی میکند». بنابراین، محیط اربعین فضایی است که در آن همدلی و همافزایی چندملیتی و چندقومی شکل میگیرد.
اربعینیها اهل عدالت و مبارزه با تبعیض هستند
وی درباره پنجمین عنصر تمدنی گفت: پیام اساسی که درباره دوران ظهور به ما رسیده، عدالتخواهی است. بنیان ارزشهای الهی بر عدل استوار است. عدالت و مبارزه با تبعیض، گام به گام در حرکت اربعینیها دنبال میشود. اربعینیها اهل عدالت و مقابله با تبعیض هستند. خداوند به پیامبران بنیاسرائیل عمرهای طولانی 700 تا 800 ساله داد، اما شمار پیروانشان اندک و در حد صد تا هزار نفر بود. در حالی که امامان انقلاب و خون شهدا، سرزمینی را پدید آوردهاند که اربعینیهای ما به سه و نیم میلیون نفر میرسند، میلیونها نفر مشتاقِ حضور هستند، یک و نیم میلیون نفر به اعتکاف میپردازند و... آیا این جمعیت برای بنای یک تمدن معنادار نیست؟ برخی میگویند انقلاب از نظر جمعیتی دچار افت شده، اما واقعیت این نیست؛ باید دستاوردهایمان را ببینیم و البته آسیبها را نیز. هیچ پیامبری نتوانسته چنین جمعیتی را گرد آورد؛ البته این میراث همه پیامبران الهی است که در ایران تجلی یافته است.
وی در ادامه ششمین عنصر تمدنی را «دردمندی نسبت به مظلومان و شکلگیری هویت مقاومت» برشمرد و افزود: این نیز یک عنصر تمدنی است. در یک پدیده تمدنی، ارزشهای والا حضور دارد و خداوند این ارزشها را در وجود اربعینیها نهادینه کرده است.
اربعین؛ عشقورزی تمدنی
حجتالاسلام عاملی در ادامه «عشقورزی تمدنی» را به عنوان مبحث دیگری مطرح کرد و گفت: اربعین یک عشقورزی تمدنی است. عشق عنصری عمیق در وجود انسان است که وقتی شکل میگیرد، بدون معشوق پایدار نمیماند. اربعینیها بدون حسین(ع) پایداری ندارند و قوامشان با اباعبدالله(ع) است. عصاره عترت در اربعین گرد آمده است و نباید به آن صرفاً به عنوان یک آیین نگاه کرد؛ اربعین یک جریان تمدنی است که از چهلم امام حسین(ع) آغاز شده و فراز و نشیبهایی داشته، اما باشکوهترین جلوه آن در دوران ما ظهور کرده است. هیچ دورهای در تاریخ اربعین سراغ نداریم که ۶۰ ملیت با زبانهای مختلف، اما با دل و آرمانی مشترک، در یک مکان گرد هم آیند. اربعین بر پایه عنصر عشقورزی، پدیدهای آفریده است که هم حسرت گذشتهها را در بر دارد و هم غبطه آینده را؛ اربعین یعنی حسرتِ «ای کاش با حسین(ع) بودیم» و غبطهای که اهل اربعین همواره تکرار میکنند.
وی در ادامه، بر پایه پژوهشی که انجام شده، به سه سیاست کلان اشاره کرد که باید در اربعین برجسته شوند و گفت: سیاست کلان اول، تمرکز بر نمادهای تمدن نوین اسلامی و حکمتورزی حسینی است. این حکمتورزی، برآمده از ارزشهایی است که امام حسین(ع) بنیان نهادند. راهبرد نخست در ذیل این سیاست، هدایت کارکردهای سیاسی مراسم در گفتمان تمدن نوین اسلامی و تأکید بر ارزشهای تمدنی اسلامی مانند توحیدگرایی، عدالتخواهی، همدلی و مقابله با ظلم و تبعیض است. راهبرد دوم، پرهیز از ساختاردهی سیاسی و دولتی به مراسم، از طریق تقویت زمینه خدماترسانی نهادهای غیردولتی و دینی بهمنظور تقویت هویت جمعی و فراملیتی است.
هر سال برای ارتباط با سایر ملل برنامه داشته باشیم
این استاد دانشگاه تأکید کرد: سیاست کلان دوم، بازنمایی رسانهای با رویکرد دینی و اعتقادی مراسم راهپیمایی است که باید بر مهمترین دستاوردهای تجربهشده تکیه کند و از اشارات سیاسی صریح در بازنمایی رسانهای پرهیز شود. تأکید بر ارتباطات بینفرهنگی یکی از راهبردهای اصلی این سیاست است. باید هر سال برای تعامل با دیگر ملل برنامهریزی کنیم. متأسفانه بخش عمدهای از زائران اربعین ارتباطی با سایر ملل برقرار نمیکنند. اربعین میتواند مهمترین فرصت برای تمدن نوین اسلامی، جریان مقاومت و جمهوری اسلامی در تعامل با دیگر جوامع باشد.
وی بازنمایی قدرت فرهنگی، شکوه و اقتدار حسینی در مقابله با ظلم را راهبرد بعدی برشمرد و گفت: اربعین باید در فرصتهای پیشآمده، جهانخوارگی و نظامهای ظالمانه را معرفی کند. پرهیز از خوانشهای حزبی، ملی و قومی در فضای بازنمایی رسانهای اربعین نیز نکته مهم دیگری است که باید مورد توجه قرار گیرد.
حجتالاسلام عاملی سیاست سوم را مدیریت مراسم با هدف جلوگیری از نفوذ جریانهای انحرافی و تخریب ارزشهای والای تمدنی دانست و افزود: راهبرد ما باید شناسایی جریانهای انحرافی و مدیریت آنها بدون ایجاد تنش اجتماعی باشد. رصد اقدامات خودسرانه، یافتن راههایی برای همافزایی و مدیریت یکپارچه، نظارت و کنترل نفوذ اجتماعی دشمنان از طریق مقابله با فرقههای انحرافی و برخی مراسم نامتعارف مانند قمهزنی ـ که جریانی انحرافی است ـ و همچنین ایجاد سازوکارهای تبلیغاتی با کمترین اختلال، از دیگر راهبردهای ضروری است. تبلیغات گاه با اختلال مواجه میشود؛ برخی کشورها سیاست حذف تصویر را پیش گرفتهاند. ما نیز باید مسیر اربعین را از تصاویر و عناصر اضافی پاک کنیم تا توجه زائر منحصراً معطوف به امام حسین(ع) و پیامهای تمدنی اربعین باشد.
انتهای پیام 
