تأثیر قرآن در استواری و آرامش جامعه ایمانی و مجاهدان

حجت‌الاسلام امین بهرامی، پژوهشگر و استاد حوزه علمیه در گفت‌وگو با ایکنا از خوزستان درباره ضرورت مراجعه به قرآن کریم در دوران حساس کنونی به جهت الگوهای این کتاب آسمانی در مبارزه با ظلم و همچنین تأثیر آن در آرامش قلوب مؤمنان گفت: قرآن به‌عنوان کتاب هدایت در هر بعدی از ابعاد زندگی بشر الگوهای مناسبی معرفی می‌کند و رهبر این الگوهای نیکو ساحت قدسی رسول خدا(ص) است.

وی با بیان اینکه در قرآن کریم برای مبارزه با ظلم آیات متعددی وجود دارد، اظهار کرد: در برخی آیات، انبیا(ع) الگوی مبارزه با ظلم معرفی شده‌اند. از جمله اهداف بعثت انبیای الهى در طول تاریخ مبارزه با ظالمان بوده است. در آیه 13 سوره مبارکه «یونس» می‌خوانیم: «وَلَقَد أهلَكنا القُرونَ مِن قَبلکُم لمّا ظَلَمُوا وَ جائَتهُم رسُلُهُم بالبیّنات.»

بهرامی با بیان اینکه در جای جای آیات قرآن کریم، پیامبران ناسازگار با ظلم و جاه‌طلبی هستند، افزود: خداوند متعال در این‌باره در آیات 13 و 14 سوره مبارکه «نمل» می‌فرماید: «فلمّا جاءَتهُم آیاتُنا مُبصِرَة قالوا هذا سِحر مُبین و جَحَدوا بها و استیقنتها أنفُسُهُم ظُلما و عُلوّا» از سوی دیگر قرآن کریم مسلمانان صدر اسلام و سایر زمان‌ها را به ظلم‌ستیزی دعوت می‌کند. دلیل این تشویق، مورد ستم قرار گرفتن جامعه ایمانی توسط کفار است: «لایُحبُّ الله الجَهرَ بالسّوء مَن القولِ الاّ من ظُلِمَ و کان الله سمیعا علیما.» (سوره نساء، آیه 148)

این استاد حوزه علمیه با اشاره به داستان حضرت موسی(ع) و مبارزه با ظلم بنی‌اسرائیل گفت: حضرت موسی(ع) با ظلم قوم بنی‌اسرائیل مبارزه کرد. قرآن کریم درباره این ماجرا در آیه 54 سوره مبارکه «بقره» می فرماید: «وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَىٰ بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ» این آیات نمونه‌ای از الگوهای موجود قرآنی در مبارزه با ظلم و استکبارستیزی است. ایستادگی در مقابل ظلم و همچنین مبارزه ذوالقرنین با استبداد و ظلم‌ستیزی حضرت هود(ع) از دیگر الگوهای قرآن است که به هر مسلمان و فرد موحدی این مسئله را متذکر می‌شود که نمی‌توان با ایمان بود و به انبیا و كتب آسمانی معتقد بود ولی در گوشه‌ای فقط به عبادت پرداخت و نسبت به ظلم و استکبار بی‌تفاوت بود.

بهرامی ادامه داد: پیامبران در عین ایمان به خدا و انجام عبادت‌های گوناگون، اهل مبارزه و قیام علیه ظلم بوده‌اند؛ همچنان که خداوند نمونه‌هایی از مجاهدت‌های پیامبران را بیان کرده و سرآمد همه رسولان مجاهد، پیامبر اعظم(ص) است که خداوند درباره ایشان در آیه 29 سوره مبارکه «فتح» می‌فرماید: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ۚ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ.»

این استاد حوزه افزود: قرآن نه تنها در مقابل ظلم، به مسلمانان الگو ارائه می‌دهد بلکه تأثير عمیق تلاوت قرآن در آرامش روحی و تسکین قلب انسان با ایمان، نیز کسی پوشیده نیست. بدیهی است که هر انسانی با اتصال به خداوند، مواهب فراوانی را نصیب خود کرده و از خیلی از رذایل و بلایا دور خواهد ماند و از انوار فیوضات الهی به تناسب استعداد و آمادگی خود دریافت خواهد کرد. وقتی جامعه ایمانی در شدائد گوناگون مثل جنگ، بیماری‌ها و مشکلات فردی و اجتماعی به تلاوت قرآن می‌پردازند متوجه می‌شوند که این سختی‌ها و مصائب نکته تازه‌ای نیست و در امت‌های گذشته نیز بوده است.

وی بیان کرد: در جنگ تحمیلی 12 روزه، قائد و رهبر شهیدمان حضرت امام خامنه‌ای(قدس الله نفسه الزکیه) توصیه بر تلاوت سوره فتح و دعای توسل و دعای ۱۴ صحیفه سجادیه داشتند. سوره فتح که یک سور پر رمز و راز و پر از بشارت برای مؤمنان است، به تلاوت‌کننده خود این نکته را متذکر می‌شود که تا سختی نباشد یک مؤمن، فولاد آبدیده نمی‌شود و تهدید دشمنان کار به جایی نخواهد برد و پیروزی از آنِ جامعه‌ای است که علاوه بر ریاضیات و معادلات جنگ به الهیات جهاد و جنگ با جامعه کفر و جنود شیطان در دل جبهه نبرد معتقد باشد.

این پژوهشگر ادامه داد: وقتی تلاوت‌کننده قرآن این نکات مهم را در وعده‌های الهی و به‌ویژه سوره فتح مشاهده می‌کند دل او به نصرت الهی محکم و آرام می‌شود. پس تلاوت قرآن باعث انسجام فکر و آرامش در دوران بحران می‌شود. برای نمونه، مهمترین اثر یاد خداوند که در قرآن بارها و بارها ذکر شده آرامش‌بخشی و ایجاد یک قدرت روحی عظیم در انسان است: «أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»‌ تنها با یاد خدا دل‌ها آرام می‌گیرد؛ چرا؟ از آنجا که هدف نهایی فطرت آدمی، خداوند است، تنها با رسیدن به این هدف، آرامش و قرار خواهد یافت.

بهرامی گفت: انسانی که توجه او به برخورداری‌های مادی است همیشه در بیم و اضطراب از دست دادن نعمات مادی خود است و هرگز روی آرامش و اطمینان را نخواهد دید. رو به رو شدن با مصائب و مشکلات به سرعت چنین فردی را دستخوش اندوه و تألمات روحی خواهد کرد و اگر آرامشی در وجود او قرار دارد سطحی و ناپایدار است. از این‌روست که قرآن یکی از آثار روگردانی از یاد خداوند را تنگی زندگانی دنیوی معرفی می‌کند: «وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا» (سوره طه، آیه 124) کسی که از یاد من روگرداند، زندگانی او در دنیا تنگ می‌شود. 

این استاد حوزه افزود: کسی که به خدا توجه دارد، می‌داند که زندگانی او تحت نظارت دقیق کسی است که بر تقدیر تمامی جهان و جهانیان حکومت دارد و جز او ملجأ و پناهی برای خود برنمی‌گزیند. پس دنیا و نعمت‌های دنیوی را هدف خود قرار نمی‌دهد تا با کم و زیاد شدن و تغییر در آن دستخوش درد و غم و اندوه و یا نگرانی شود.

وی یکی دیگر از آثار یاد خدا را نور امنیت و بصیرت بخشیدن به دل انسان‌ها دانست و گفت: نوری که از باطن بر نفس آدمی می‌تابد با عنوان «نور دل‌ها» و «جلای قلوب» تعبیر شده است. این نور باعث زنده کردن دل‌ها می‌شود. خداوند در آیه 24 سوره مبارکه «انفال» می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ» ای اهل ایمان، دعوت خدا و رسول را اجابت کنید، آن‌گاه که به‌سوی آنچه زنده‌تان می‌کند، فرا می‌خوانند. پیامبر اکرم(ص) نیز فرمودند: «بذکر الله تَعِیَ القلوبُ و بِنِسْیانِهِ مَوتُها» با یاد خدا دل‌ها زنده می‌شود و مرگ دل‌ها در فراموشی خدا است. 

این استاد حوزه علمیه با تأکید بر اینکه یاد خدا باعث نشاط و سرزندگی می‌شود و ضعف و سستی را که در جریان زندگی روزمره به صورت‌های گوناگون پیش می‌آید، جبران می‌کند، با اشاره به سخنی از امام علی(ع) گفت: به فرموده ایشان: «مداومه الذکر، قوهُ الارواح» مداومت بر یاد خدا موجب قدرت و قوت روح‌هاست. از سوی دیگر یاد خدا باعث بصیرت دل می‌شود و انسان را از وسوسه‌های شیطانی نجات می‌دهد.

بهرامی با تأکید بر تدبر در آیات قرآن بیان کرد: جلوه‌های قرآن در باطن این کتاب باعظمت است و صرفاً مربوط به ظاهر آیات نمی‌شود. تدبر در جلوه‌های آیات در آرامش جامعه ایمانی و مجاهدان راه خدا مؤثر بوده و آنان را در مسیر خود ثابت‌قدم نگه خواهد داشت. فرد تلاوت‌کننده با تدبر و مراجعه به تفسیر قرآن، به این نکته دست پیدا خواهد کرد در مبارزه با استکبار چه حیات و چه شهادت هر دو برای او پیروزی است.