«ملازمان حرم» روایتی زنانه از دفاع مقدس + صوت
مجموعه مستند «ملازمان حرم» با گذر از کلیشههای مرسوم و با روایتی صمیمی و عاطفی از نگاه همسران و مادران شهدا، نه تنها یاد شهیدان را زنده نگه داشته بلکه الگویی انسانی و قابل ارتباط برای نسل امروز ساخته است.
محسن اردستانی، کارگردان مجموعه مستند «ملازمان حرم» در گفتوگو با ایکنا با بیان اینکه این مجموعه از سال ۱۳۹۱ با محوریت مدافعان حرم آغاز شده و اکنون در فصل ششم خود قرار دارد، اظهار کرد: این برنامه به صورت هفتگی پخش میشود و در حال حاضر پنجشنبهها و جمعهها روی آنتن میرود. هماکنون ۵۲ قسمت از فصل ششم روی آنتن رفته است و شش قسمت نیز آماده پخش است. ضبط قسمتهای جدید همچنان ادامه دارد و تا زمانی که شبکه و تیم تولید همراهی کنند، کار را پیش خواهیم برد. طول عمر این برنامه نشاندهنده اقبال عمومی و نیاز مداوم مخاطب به شنیدن روایتهای اصیل و غیررسمی از دوران دفاع مقدس و سالهای پس از آن است.
وی در خصوص محوریت فصلهای اخیر این مجموعه توضیح داد: مجموعه «ملازمان حرم» اساساً روایتی زنانه از وقایع انقلاب اسلامی و دفاع مقدس ارائه میدهد. تمرکز اصلی ما بر روی خود وقایع تاریخی به صورت مستقیم نیست، بلکه بیشتر بر روابط خانوادگی، فضای عاطفی و نقش زنان در این مسیر معطوف است. در واقع این برنامه بیشتر بر جنبههای احساسی و روحانی موضوع تأکید دارد و سعی میکند از طریق نگاه خانوادهها، به ویژه همسران و مادران شهدا، داستان را روایت کند. این نگاه زنانه به جنگ و ایثار، دریچهای تازه و عمیقاً انسانی به مخاطب میگشاید که در رسانههای جریان اصلی کمتر دیده میشود.
اردستانی درباره استقبال گسترده از این مجموعه بیان کرد: این برنامه با استقبال بسیار خوبی در فضای مجازی و حتی خارج از کشور مواجه شده است. ما یک صفحه در اینستاگرام داریم که کمتر از یک سال از فعالیت آن میگذرد اما تاکنون بیش از صد هزار مخاطب جذب کرده است. جالب اینجاست که با وجود محدودیتها، حتی در فضاهای خارجی نیز برخی گروهها خود اقدام به ترجمه و بازنشر آثار ما به زبانهای عربی و اردو میکنند. این استقبال نشان میدهد کار به دل مخاطب نشسته است. جالب است برخی رسانههای معاند نیز این برنامه را رصد میکنند و گاه با تحریف یا تمسخر سعی در خنثیسازی تأثیر آن دارند که این خود گواهی بر اثرگذاری کار است.
کارگردان «ملازمان حرم» دلیل این استقبال را در دوری از کلیشههای مرسوم دانست و گفت: مخالف برنامههای استودیویی به ویژه در این حوزه هستم، زیرا استودیو احساس اصالت و صمیمیت را از بین میبرد. ما برای ضبط به خانه شهدا یا مزارشان میرویم. حتی مجری ما به معنای مرسوم کلمه مجری نیست، بلکه بیشتر شبیه دوستی است که با خانواده شهید گپ میزند. هیچ الزامی برای ایجاد حس غم یا اشک نیست؛ گاهی قسمتهایی داریم که سراسر شادی یا طنز است. این دوری از قالبی ثابت و احساسات ساختگی، مخاطب را با روایت همراه میکند.
وی افزود: این مجموعه موفق شده برندی معتبر بین خانوادههای شهدا و مخاطبان عام شود. بسیاری از شهدایی که برایشان حتی یک کلیپ کوتاه ساخته نشده بود، در قالب این برنامه به خوبی معرفی شدهاند. جالب اینجاست که برخی خانوادهها در ابتدا تصور میکردند این برنامه توسط یک نهاد بزرگ دولتی تولید میشود، در حالیکه ما با حمایت شبکه افق و تهیهکننده خلاق آن، آقای شهرام ناصری، توانستهایم کار را با همان سادگی و صمیمیت اولیه ادامه دهیم. این اعتماد خانوادهها، بزرگترین سرمایه ما برای ادامه راه است.
اردستانی در تشریح دوری از کلیشهها گفت: کلیشه رایج این است که شهید را موجودی قدیس و کاملاً بیعیب و نقص نشان دهیم که از کودکی نمازشب میخوانده و هیچ خطایی در زندگی نداشته است. اما ما سعی میکنیم شهید را در قالب یک انسان عادی نشان دهیم. مثلاً در قسمتی مربوط به شهید سجاد ادیبی، همسرش تعریف میکرد که با هم به کنسرت موسیقی میرفتند. این صداقت در روایت، به باورپذیری و تأثیر کار میافزاید. هر شهید شخصیت منحصربهفرد، سلیقهها، علاقهها و حتی ضعفهای خودش را داشته و نمایش این وجوه انسانی، او را نه تنها کوچک نمیکند، بلکه الگویی قابل دسترس و واقعی برای نسل جوان میسازد.
وی تأکید کرد: ما ضد این کلیشه رایج هستیم که همه شهدا را شبیه به هم تصویر کند. در زندگی برخی از آنان طنز جریان دارد، برخی اهل نماز شب بودند، برخی نماز صبحشان قضا میشد. این تفاوتها است که داستان هر شهید را خاص و شنیدنی میکند. وقتی شما یک الگوی یکسان و بیتنوع ارائه میدهید، در واقع به جای چندین هزار شهید، فقط یک تیپ شخصیتی تکرارشونده ساختهاید که نه به حقیقت نزدیک است و نه برای مخاطب جذابیت دارد. تنوع در روایت، کلید ارتباط با نسل امروز است.
این فیلمساز در پاسخ به ضرورت تولید چنین آثاری گفت: زنده نگه داشتن یاد شهدا و روشنگری برای نسل جوان در هر برههای ضروری است. جامعه نیاز به تذکر و یادآوری دارد، آن هم با فرمهایی جذاب و غیرکلیشهای. ما در «ملازمان حرم» سعی کردهایم فرمی پیدا کنیم که با مخاطب ارتباط برقرار کند، البته همیشه به دنبال نوآوری هستیم؛ حتی از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی برای ارائه بهتر استفاده کردهایم تا مخاطب فکر نکند با اثری صرفاً نوستالژیک و تکراری روبرو است. ما باید فرزندان زمان خود باشیم و محتوا را با ابزار روز ارائه دهیم.
کارگردان این مجموعه درباره پرداختن به موضوع اغتشاشات اخیر نیز توضیح داد: در قسمتهای جدید، به مسائل اخیر نیز پرداختهایم. نگاه ما همچنان روایتمحور و مبتنی بر تجربه خانوادههاست. هدف این است که بدون شعارزدگی، واقعیتها از زبان کسانی که مستقیم درگیر بودهاند بیان شود. این روایتها میتواند برای نسل جوان جذاب و آموزنده باشد. ما به سراغ کسانی میرویم که در این حوادث، عزیزی را از دست دادهاند و داستان آنان میتواند عمق فاجعه و همچنین عمق ایثار و ایمان را نشان دهد.
اردستانی در پایان درباره آینده مجموعه گفت: تصمیم درباره ادامه کار و تعداد فصلها بر عهده تهیهکننده و شبکه (افق) است. ما تابع نظر دوستان هستیم و انشاءالله کار با همین کیفیت ادامه خواهد یافت. مهم این است که بتوانیم پیام شهدا و ارزشهای دفاع مقدس را به زبان روز به نسل جدید منتقل کنیم، بدون آنکه در دام تکرار یا کلیشه بیفتیم. هنر ما این است که هم قداست شهید را حفظ کنیم و هم او را انسانی مانند خودمان نشان دهیم تا الهامبخش زندگی امروزمان باشد.
انتهای پیام
