ضرورت بازگشت به نگاه توحیدی قرآن در فهم مفاهیم حکمت

به گزارش ایکنا از زنجان، حجت‌الاسلام علیرضا مهران‌فر، کارشناس دینی امروز چهارشنبه ۶ اسفندماه در ‌برنامه «کرسی تلاوت تا تأمل با محوریت سوره لقمان» در قرآن که به همت معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی استان زنجان و در سالن اجتماعات شهید شهریاری واحد برگزار شد، با استناد به آیه «وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ» اظهار کرد: در منطق توحیدی قرآن، هر فعلی در نهایت به خداوند منتسب است؛ بدین معنا که اعطای حکمت به لقمان(ع) نفی تلاش او نیست، بلکه بیانگر آن است که فاعل حقیقی و مؤثر نهایی خداوند است. 

وی با طرح این پرسش که «حکمت چیست؟» افزود: حکمت در قرآن به معنای سخن و رفتار مطابق با حق و واقع است و یکی از ارکان اصلی آن شاکر بودن است. قرآن کریم بلافاصله پس از بیان اعطای حکمت می‌فرماید «أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ» که نشان می‌دهد شکرگزاری، از شاخصه‌های انسان حکیم است. 

مهران‌فر با اشاره به آثار فردی و اجتماعی شکرگزاری گفت: انسان شاکر دچار زیاده‌خواهی، یأس و نارضایتی دائمی نمی‌شود و از زندگی لذت می‌برد. به گفته وی، حتی در آموزه‌های روان‌شناختی معاصر نیز بر نقش قدردانی در ایجاد آرامش و رشد تأکید شده است؛ موضوعی که قرآن کریم قرن‌ها پیش با بیان «لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ» مطرح کرده است. 

این پژوهشگر دینی در ادامه با اشاره به توصیه لقمان به فرزندش مبنی بر پرهیز از شرک، تصریح کرد: قرآن شرک را «ظلم عظیم» می‌داند، زیرا قرار دادن هر چیز در عرض خداوندِ مطلق، کوچک شمردن عظمت اوست. 

مهران‌فر افزود: شرک تنها به معنای بت‌پرستی نیست، بلکه هرگونه وابستگی هم‌عرض با خداوند می‌تواند مصداقی از آن باشد. 

وی همچنین با اشاره به آیات مربوط به جایگاه والدین در سوره لقمان، بیان کرد: قرآن پس از توصیه به شکر خداوند، بلافاصله شکر پدر و مادر را مطرح می‌کند که نشان‌دهنده عظمت مقام آنان است. 

مهران‌فر گفت: محبت مادر جلوه‌ای از رحمت الهی است و خداوند با تعبیر «حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَىٰ وَهْنٍ» به سختی‌های دوران بارداری و شیردهی اشاره کرده است. 

وی در عین حال با اشاره به آیه «وَإِن جَاهَدَاكَ عَلَىٰ أَن تُشْرِكَ بِي...» تصریح کرد: اگر والدین انسان را به شرک دعوت کنند، اطاعت جایز نیست؛ اما حتی در این شرایط نیز قرآن دستور به «مصاحبت به معروف» داده است؛ یعنی عدم اطاعت، به معنای قطع احترام و رفتار نیکو نیست. 

این مفسر قرآن با اشاره به آیه «يَا بُنَيَّ إِنَّهَا إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ...»، گفت: قرآن بر دقت حسابرسی الهی تأکید دارد و هیچ عمل کوچک یا بزرگی از دید خداوند پنهان نمی‌ماند. 

وی افزود: مشکل اصلی انسان‌ها ضعف در باور به حفظ و ثبت اعمال از سوی خداوند است؛ در حالی که خداوند «لطیف» و «خبیر» است و اعمال مخلصانه را چندین برابر بازمی‌گرداند. 

مهران‌فر با بیان اینکه قرآن کتابی برای تدبر است، تصریح کرد: هرچه انسان بیشتر در آیات الهی تأمل می‌کند، بیشتر به عظمت و ژرفای آن پی می‌برد و از شتاب‌زدگی در برداشت‌های قطعی پرهیز می‌کند.

این مفسر قرآن اظهار کرد: سوره لقمان الگویی جامع از حکمت تربیتی، توحید عملی و اخلاق اجتماعی را پیش روی جامعه قرار می‌دهد که بازخوانی آن می‌تواند بسیاری از آسیب‌های فردی و اجتماعی را درمان کند.