جای خالی قرآنهای هنری در سبد خانوادههای ایرانی
یک خوشنویس حاضر در نمایشگاه قرآن گفت: باید به این سمت برویم که قرآنهای نفیس و هنری را به عنوان یک کالای فرهنگی باارزش در سبد خانوادههای ایرانی قرار دهیم. متأسفانه در سالهای اخیر، تولید انبوه و بیرویه مصحفهای بیکیفیت با چاپهای نامناسب، ذائقه بصری مردم را نسبت به کتابت قرآن تحت تأثیر قرار داده است. در حالی که یک قرآن خوشنویسی شده توسط استادان برجسته، با تذهیب و صحافی نفیس، میتواند یک اثر هنری ماندگار باشد که نسل به نسل در خانوادهها منتقل شود.
احمدرضا شبستری، خوشنویس و فعال در حوزه هنرهای قرآنی، در حاشیه برگزاری سیوسومین نمایشگاه بینالمللی قرآن در گفتوگو با ایکنا با بیان اینکه این سومین سالی است که توفیق حضور در این رویداد را دارد، گفت: امسال دوره سوم حضور من است. ما به عنوان برند شبستری (خوشنویسی و مرکبسازی) که یک برند قدیمی و شناخته شده در این عرصه هستیم، وظیفه خود میدانیم که از این حرکت پشتیبانی کنیم. پدر بنده، امیر شبستری، ۴۰ سال است که در این هنر زحمت کشیده و جزء مرکبسازها و خوشنویسان بنام و شاید بتوان گفت مظلوم این عرصه هستند.
وی با اشاره به فعالیتهای بینالمللی مجموعه خود (خوشنویسی و مرکبسازی شبستری) افزود: بیشتر هدفمان این است که بخش بینالملل را پشتیبانی کنیم. خوشنویسان زیادی از کشورهای مختلف از جمله اردن، اندونزی، عراق و سایر کشورهای همسایه به نمایشگاه میآیند. هر سال شاهد حضور هنرمندان جدیدی از کشورهای گوناگون هستیم و ما به عنوان یک همراه همیشگی در خدمتشان هستیم. محصولات ما جنبه بینالمللی پیدا کرده و هنرمندان خارجی مرکبها و تقویمهای ما را تست و استفاده میکنند و خوشبختانه مورد قبول واقع شده است.
شبستری در پاسخ به این سؤال که چگونه به سمت خوشنویسی آمده است، بیان کرد: خودم تازه کار هستم و حدوداً یکی دو سال است که به طور جدی خط نستعلیق کار میکنم. اما این مسیر برای من کاملاً ریشهای و خانوادگی بوده است. پدربزرگم، حاج صادق شبستری و بعد پدرم در این عرصه فعالیت داشتهاند و حالا توفیق داشتهایم که این هنر به ما هم برسد. دغدغه اصلی ما این است که این هنر زنده بماند، چون متأسفانه روز به روز شاهد کمرنگتر شدن آن هستیم. فکر میکنم تا ۱۰ سال دیگر اگر ما و نسل جوان همسن و سال من نجاتدهنده این هنر نباشیم، با گسترش فونتهای کامپیوتری، خوشنویسی سنتی جایگاه واقعی خود را از دست بدهد؛ این مسئله بسیار جدی است.
این هنرمند جوان در ادامه درباره پیوند دیرینه هنر خوشنویسی با کتابت قرآن اظهار کرد: هنر خوشنویسی پیوندی دیرینه و ناگسستنی با قرآن دارد. وقتی در این حوزه کار میکنی، این پیوند را کاملاً لمس میکنی. ما اساتید بزرگ و کاتبان درجه یکی داریم، چه از پیشکسوتان و چه از جوانان. محصولات ما نیز بیشتر در جهت حمایت از کتابت قرآن است. شاید اگر بخواهیم جنبه بیزینسی را کنار بگذاریم، کار فرهنگی در این بخش بسیار پررنگتر است. معمولاً کاتبان و هنرمندان برای تهیه مرکب و ابزار مورد نیازشان مراجعه میکنند و این تعاملات به غنای این هنر کمک میکند.
وی در ارزیابی خود از وضعیت سیوسومین نمایشگاه بینالمللی قرآن گفت: اگر بخواهم صادقانه بگویم، هر سال نمایشگاه را نسبت به سال قبل ضعیفتر میبینم. نه اینکه تعداد بازدیدکنندگان کمتر شده باشد، بلکه به نظر میرسد متولیان امر کمی کملطفی میکنند. این روند هر سال ادامه داشته و جای تأسف دارد. امیدواریم در سالهای آینده شاهد برنامهریزی بهتر، مدیریت قویتر، زمانبندی مناسبتر و تبلیغات گستردهتری باشیم.
شبستری در ادامه با تأکید بر جایگاه خوشنویسی در نمایشگاه قرآن بیان کرد: نیاز است که خوشنویسی در نمایشگاه قرآن پررنگتر دیده شود. یادم میآید در دورههای پیشین سرتاسر نمایشگاه میزهای خوشنویسی بود و اساتید بزرگ به نمایشگاه دعوت میشدند و مینوشتند. اما الان خیلی کمتر شاهد چنین صحنههایی هستیم. شاید فقط سه یا چهار استاد دعوت شوند و بیایند. اساتید معمولاً در نمایشگاه حضور دارند و بازدید میکنند، اما دعوت رسمی از آنها برای فعالیت و هنرنمایی بسیار کم شده است. امیدواریم که در این زمینه سازماندهی بهتری صورت گیرد و رسیدگی بیشتری به این هنر والا شود.
این هنرمند خوشنویس در ادامه با اشاره به نقش رسانهها در ترویج هنر قرآنی تصریح کرد: رسانهها میتوانند نقش بسیار تعیینکنندهای در معرفی ظرفیتهای هنر قرآنی به جامعه داشته باشند. متأسفانه امروز بخش عمدهای از مردم از زحمات اساتید برجسته خوشنویسی، تذهیب و دیگر هنرهای مرتبط با قرآن بیخبر هستند. اگر رسانهها به ویژه رسانه ملی و خبرگزاریهای تخصصی مثل ایکنا، بیشتر به این حوزه بپردازند و از نزدیک فعالیتهای هنرمندان را پوشش دهند، قطعاً نسل جوان با انگیزه بیشتری به سمت این هنرها خواهد آمد. ما نیاز داریم که هنر قرآنی را از قالب نمایشگاههای سالانه خارج و به یک دغدغه دائمی در رسانهها تبدیل کنیم.
وی در بخش دیگری از این گفتوگو به نقش آموزش و انتقال تجربیات به نسل جوان پرداخت و گفت: یکی از مهمترین رسالتهای ما در این برهه زمانی، آموزش و انتقال تجربیات به جوانان علاقهمند است. خوشبختانه استقبال خوبی از سوی جوانان برای یادگیری خوشنویسی وجود دارد، اما متأسفانه زیرساختهای آموزشی مناسب به اندازه کافی فراهم نیست. در گذشته استادکار و شاگردی یک رابطه تنگاتنگ و مستمر بود که منجر به تربیت هنرمندان بزرگی میشد. امروز باید این فضا را دوباره احیا کنیم. نمایشگاه قرآن میتواند بستری برای ارتباط مستقیم استادان با هنرجویان باشد و کارگاههای آموزشی مستمر در طول برگزاری نمایشگاه میتواند بسیار مؤثر واقع شود.
شبستری در ادامه با بیان اینکه امیدوار است جایگاه واقعی هنر قرآنی در کشور بیش از پیش شناخته شود، اظهار کرد: ایران همواره مهد هنرهای اسلامی و قرآنی بوده و خوشنویسان ایرانی در سراسر جهان اسلام زبانزد خاص و عام هستند. این سرمایه عظیم ملی را نباید به سادگی از دست بدهیم. باید قدردان این گنجینه باشیم و با حمایت مادی و معنوی از هنرمندان، زمینه را برای خلق آثار فاخر قرآنی فراهم کنیم. امیدوارم در سالهای آینده شاهد شکوفایی هرچه بیشتر این هنرها در نمایشگاه قرآن و سایر رویدادهای فرهنگی باشیم و بتوانیم میراثدار واقعی این هنر والا برای نسلهای آینده باشیم.
این خوشنویس در پاسخ به این سؤال که چه راهکارهایی برای پیوند نسل جدید با هنر خوشنویسی قرآنی وجود دارد، بیان کرد: به نظر من مهمترین مسئله، بهروزرسانی شیوههای ارائه این هنر به نسل جوان است. ما نمیتوانیم انتظار داشته باشیم نوجوان و جوان امروزی که با تکنولوژی و فضای دیجیتال بزرگ شده، به همان شیوههای سنتی جذب این هنر شود. باید از ظرفیت شبکههای اجتماعی، تولید محتوای دیجیتال باکیفیت و حتی بازیهای رایانهای برای معرفی جذابیتهای خوشنویسی استفاده کنیم. مثلاً میتوانیم ویدئوهایی از لحظه خلق یک اثر هنری با کیفیت بالا تهیه کنیم و در فضای مجازی منتشر کنیم تا مخاطب جوان با دیدن این فرآیند، شیفته این هنر شود. همچنین برپایی کارگاههای تعاملی در مدارس و دانشگاهها میتواند بسیار مؤثر باشد تا دانشآموزان و دانشجویان از نزدیک با این هنر مأنوس شوند.
وی در انتها با تأکید بر اهمیت تولید محصولات فاخر قرآنی با نگاه هنری گفت: باید به این سمت برویم که قرآنهای نفیس و هنری را به عنوان یک کالای فرهنگی باارزش در سبد خانوادههای ایرانی قرار دهیم. متأسفانه در سالهای اخیر، تولید انبوه و بیرویه مصحفهای بیکیفیت با چاپهای نامناسب، ذائقه بصری مردم را نسبت به کتابت قرآن تحت تأثیر قرار داده است. در حالی که یک قرآن خوشنویسی شده توسط استادان برجسته، با تذهیب و صحافی نفیس، میتواند یک اثر هنری ماندگار باشد که نسل به نسل در خانوادهها منتقل شود. نمایشگاه قرآن فرصت مغتنمی است تا مردم با این آثار فاخر آشنا شوند و تفاوت میان یک اثر هنری اصیل و یک محصول بازاری را درک کنند. امیدوارم حمایت از هنرمندان برای خلق چنین آثاری بیش از پیش در دستور کار متولیان فرهنگی کشور قرار گیرد.
انتهای پیام
