دوگانه «حسنه» و «سیئه»

به گزارش ایکنا از خوزستان، چهل و دومین نشست از سلسله جلسات شرح مقالات شمس تبریزی با عنوان «شمس‌پژوهی» که به همت دکتر مهدی فردوسی مشهدی، دین‌پژوه و استاد دانش‌گاه در فضای مجازی برگزار می‌شود، در قالب یازدهمین نشست «آیات مقالات» به مناسبت ماه مبارک رمضان، امروز چهاردهم اسفند 1404، به شرح و تفسیر و توضیح آیه‌ای دیگر مندرج در مقالات شمس ناظر بود.

فردوسی مشهدی در این جلسه به شرح برداشتی تفسیری از شمس تبریزی در مقالات پرداخت که با توجه به آیه 79 سوره نساء مطرح و به دوگانه «حسنه» و «سیئه» معطوف شده است: «مَّا أَصَابَكَ مِن حَسَنَة فَمِنَ ٱللَّهِ وَ مَا أَصَابَكَ مِن سَيِّئَة فَمِن نَّفسِكَ وَأَرسَلناكَ لِلنَّاسِ رَسُولا وَ كَفَى باللَّهِ شَهِيدا» (نساء، 79).

وی با اشاره به این‌که «حُسن» گاهی در برابر «قُبح» و گاهی در برابر «سوء» به کار می‌رود، به دوگانه‌های دیگری اشاره کرد که یک طرف آن‌ها، حُسن قرار می‌گیرد. به گفته او، در کاربردی زیبایی‌شناختی، حُسن در برابر قبح به معنای زیبایی در برابر زشتی و در کاربردی اخلاقی، به معنای خوبی در برابر بدی است، اما به نظر می‌رسد حُسن در برابر سوء، کاربردی روان‌شناختی داشته باشد؛ یعنی خوش‌آیندی در برابر بدآیندی.

فردوسی مشهدی افزود: مفسرانی مانند مرحوم طباطبایی در بحث درازدامنی این معنای حسن را کمابیش مرادف «خیر» و این معنای سوء را مرادف «شر» به کار برده‌اند. ایشان در مبحث مفصلی در تفسیر این آیه، به این پرسش پاسخ داده‌اند که چرا روی‌دادها یا اوضاع بد (بدآیند) به انسان منسوب می‌شود و روی‌دادها یا اوضاع خوب (خوش‌آیند) به خداوند؟ مگر آیه پیش از آیه مذکور نگفته است همه آن‌ها از خداوند سرچشمه می‌گیرند؟

فردوسی مشهدی ضمن تأکید بر این‌که در شرح این بخش از مقالات شمس مجالی برای پرداختن به آن مباحث نیست، مخاطبان را به مراجعه و مطالعه آن‌ها فراخواند و افزود: به هر روی، روی‌کرد ایشان به این آیه، الهیاتی ـ فلسفی است و بحثی را درباره نسبت «شرور» مطرح و به یکی از پاسخ‌های شانزده‌گانه در این زمینه، می‌پردازند.

او در دنباله سخن، به روی‌کرد اخلاقی به این آیه اشاره کرد و گفت: شمس در این پاره از گفتار خودش برداشتی اخلاقی را از آیه با مخاطبانش در میان آورده و گفته است: فاطمه (ع) دختر پیامبر گرامی اسلام پس از بازگشت پیامبر از معراج، خائفانه درباره ویژگی‌های دوزخ خدا از ایشان می‌پرسید و سلیمان (ع) که به دنبال هدهد می‌گشت و او را ندید و گفت: چرا او را نمی‌بینم و نگفت: چرا نزد من نیست. این دو نمونه، نشان‌دهنده عیب نهادن بر خود است؛ یعنی سوء ظن داشتن درباره خود نه درباره دیگری. پرسش خائفانه فاطمه درباره کیفر خداوند بر ترسان بودن از رفتار خود و از فروتنی و خاکساری او سرچشمه می‌گیرد و پرسش سلیمان از بدبینی و سوء ظن درباره خودش و خوش‌بینی و حُسن ظن درباره هدهد و باز از فروتنی و خاکساری او برمی‌آید.

شمس در این بخش از گفتارش، تأکید می‌کند: هر بدی‌ای به تو منسوب است یا به بیان بهتر، باید منسوب باشد؛ یعنی بدی‌ها یا به تعبیر او عیب‌ها را نخست به خودت نسبت بده!

جلسات شرح مقالات شمس در بستر فضای مجازی (روبیکا) برگزار می‌شود و علاقه‌مندان برای اطلاع از محتوای برگزیده و زمان برگزاری جلسه، می‌توانند به نشانی «eitaa.com/Shams_Quotes» یا «t.me/Shams_Quotes» در پیام‌رسان‌ها مراجعه کنند.