دوگانه «محکم» و «متشابه»

به گزارش ایکنا از خوزستان، چهل‌و‌سومین نشست از سلسله جلسات شرح مقالات شمس تبریزی با عنوان «شمس‌پژوهی» که به همت مهدی فردوسی مشهدی، دین‌پژوه و استاد دانشگاه در فضای مجازی برگزار می‌شود، در قالب دوازدهمین نشست «آیات مقالات» به مناسبت ماه مبارک رمضان، امروز شنبه، 16 اسفندماه، به شرح و تفسیر و توضیح آیه‌ای دیگر مندرج در مقالات شمس ناظر بود.

فردوسی مشهدی در این جلسه به شرح انتقادی تفسیری از شمس تبریزی در مقالات پرداخت که با توجه به برخی از آیات قرآن در تفسیرهای مفسران صورت گرفته و به‌ویژه با محوریت آیه «‏ الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى» (سوره طاها، آیه 5) به دوگانه «محکم» و «متشابه» معطوف شده است.

وی با اشاره به اینکه تعبیر دوگانه «محکم» و «متشابه» سرچشمه قرآنی دارد، به توضیح مفهوم این دوگانه و برخی از مصداق‌های آن‌ها در قرآن پرداخت و گفت: آیات متشابه را ذیل آیات محکمه باید فهمید وگرنه، مفسر به دام نوعی ظاهرگرایی و تجسیم درباره خداوند فرو می‌افتد. شمس در این بخش برگزیده، خودش تفسیر ویژه‌ای برای آیات مطرح شده در گفتارش پیشنهاد نمی‌کند، اما از مخاطب می‌پرسد: مفسران چه چیزی درباره آیاتی مانند آیه «استوای خدا بر عرش» گفته‌اند؟ چه گرهی را گشوده‌اند؟ 

همین ظاهرگرایی موجب شده است که بگویند: کیفیت استوای خداوند نزد ما مجهول است و سؤال درباره‌اش بدعت است؛ پس بگذاریم و بگذریم. شمس تبریزی می‌گوید: معنای این آیات را با توجه به ظاهر الفاظ نمی‌توان دریافت، بلکه برای دریافت معانی آن‌ها، گشودگی قلب و راه‌یابی به جهان رازها و خوانش معنای آیات از لوح محفوظ لازم است.

فردوسی مشهدی با توجه به بخش دیگری از گفتار شمس تبریزی درباره آیات نخستین سوره طاها و معانی‌ای که شمس به نقل از مفسران درباره این کلمه (طه) گزارش کرده است، این بخش مقالات را تداعی‌گر این بیت مولانا در مثنوی معنوی خواند که گفته است: «معنی قرآن ز قرآن پرس و بس/ وز کسی آتش زده است اندر هوس.»

جلسات شرح مقالات شمس در بستر فضای مجازی (روبیکا) برگزار می‌شود و علاقه‌مندان برای اطلاع از محتوای برگزیده و زمان برگزاری جلسه، می‌توانند به نشانی «eitaa.com/Shams_Quotes» یا «t.me/Shams_Quotes» در پیام‌رسان‌ها مراجعه کنند.