زنان؛ الهام بخشی و پیشگامی در میدان‌های بزرگ

به قلم حجت‌الاسلام سعید داودی؛ عضو هیئت علمی گروه قرآن‌پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

مشارکت آگاهانه و چشمگیر زنان ایران در این روزهای سخت، در قلب میدان مبارزه و صحنه‌های گوناگون، یک بار دیگر این حقیقت انکارناپذیر را به اثبات رساند که نباید هرگز از ظرفیت عظیم و بی‌بدیل بانوان مسلمان در مسیر حرکت انبیا و آمادگی برای عصر ظهور غافل ماند.

قرآن کریم از زنانی یاد می‌کند که در مسیر حرکت انبیا نقشی تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز ایفا کردند و گاهی سرنوشت یک جریان بزرگ، به تلاش و هوشمندی آنان گره خورده بود.

نمونه‌ای روشن و درخشان از این جریان تاریخی، مادر و خواهر حضرت موسی (ع) هستند؛ آنگاه که خداوند قادر و حکیم اراده کرد از حضرت موسی (ع) محافظت فرماید تا به دست ایشان سلطنت فرعون را سرنگون سازد، دو زن را به عنوان واسطه‌ای برای فراهم آوردن زمینه لازم برگزید تا در آن شرایط پرالتهاب و خطرناک، اقدامات لازم را به انجام رسانند.

یکی از آن دو زن، مادر بزرگوار حضرت موسی (ع) است که خداوند متعال ماموریتی خطیر به او می‌دهد و از او می‌خواهد فرزند شیرخوارش را به امواج دریای نیل بسپارد.

هنگامی که تلاطم روحی و اضطراب فراوان این مادر دلسوز را می‌بیند، به قلبش آرامش و سکینه می‌بخشد، به او اطمینان خاطر می‌دهد که خود نگهبان و محافظ فرزندش خواهد بود و بار دیگر آن نوزاد را سالم و سلامت به دامن پر مهرش باز می‌گرداند؛ چنان‌که قرآن کریم می‌فرماید: «وَ أَوْحَيْنا إِلى‌ أُمِّ مُوسى‌ أَنْ أَرْضِعيهِ فَإِذا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقيهِ فِي الْيَمِّ وَ لا تَخافي‌ وَ لا تَحْزَني‌ إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَ جاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلينَ؛ و ما به مادر موسی الهام کردیم که او را شیر ده، و هنگامی که بر او ترسیدی، او را در دریا [نیل] بیفکن، و نترس و غمگین مباش که ما او را به تو باز می‌گردانیم، و او را از رسولان خود قرار می‌دهیم.» (قصص/ ۷).

در سروده‌ی پرشکوه پروین اعتصامی، این ماجرا به زیبایی با بیانی بدیع و تصویری به‌یادماندنی توصیف شده است:

ما گرفتیم آنچه را انداختی

دست حق را دیدی و نشناختی

سطح آب از گهوارش خوشتر است

دایه‌اش سیلاب و موجش مادر است

به که برگردی به ما بسپاریش

کی تو از ما دوست‌تر می‌داریش

و دیگری، خواهر باهوش و دانای حضرت موسی (ع) است که همراه با نوزاد رها شده در آب، از راه دور و با دقت، حرکت و سرنوشت او را رصد می‌کند.

پس از آنکه فرعون نوزاد را از آب بیرون کشید و به فرزندی پذیرفت و در پی دایه‌ای برای شیردادن به او بود، خواهر موسی با هوشمندی و زیرکی تمام، مادر واقعی موسی را معرفی کرد و زمینه را فراهم آورد تا کفالت و مراقبت از فرزند به مادر اصلی‌اش سپرده شود؛ چنان‌که قرآن کریم بیان می‌فرماید: «إِذْ تَمْشي‌ أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى‌ مَنْ يَكْفُلُهُ فَرَجَعْناكَ إِلى‌ أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُها؛ در آن هنگام که خواهرت [در نزدیکی کاخ فرعون] راه می‌رفت و می‌گفت: آیا خانواده‌ای را به شما نشان دهم که این نوزاد را کفالت می‌کند [و دایه خوبی برای اوست]؟ و به دنبال آن، ما تو را به مادرت بازگرداندیم تا چشمش به تو روشن شود.» (طه/ ۴۰)

تمام این تلاش‌ها و فداکاری‌ها، تنها برای زنده ماندن موسی (ع) بود تا پس از قرن‌ها بساط طغیانگری‌ فرعون برچیده شود و مردم مظلوم آزاد و از یوغ بندگی فرعون نجات یابند. در این نهضت عظیم و سرنوشت‌ساز، آن دو زن نقشی بی‌بدیل و کلیدی را ایفا کردند.

در تاریخ اسلام نیز، زنان پیشتاز و فداکار کم نیستند. یکی از برجسته‌ترین آنان که سرآمد نهضت نبوی است، حضرت خدیجه کبرا (س) است که با مال و جان خویش، از پیامبر خدا (ص) حمایت کرد و در راه اسلام فداکاری نمود.

در نهضت والای علوی نیز، زهرای مرضیه (س) رهبری مبارزه علیه سقیفه نشینان را بر عهده داشت. و در واقعه جان‌سوز عاشورا و نهضت کربلا، زنانی بودند که همسران و فرزندان خود را برای پیوستن به نهضت حسینی تشویق و ترغیب کردند؛ نمونه‌ای درخشان از آنان، همسر زهیر بن قین است که همسرش را برای یاری پسر پیغمبر خدا، تشویق می کند.

دیگری، حضرت زینب کبرا (س)، قافله‌سالار والامقام و زبان گویای نهضت حسینی است؛ بانویی که با حضور بی‌بدیلش، پیام جاودانه کربلا را برای همیشه تاریخ زنده نگه داشت:

سرّ نی در نینوا می ماند اگر زینب نبود

کربلا در کربلا می ماند اگر زینب نبود

در نهضت اسلامی ایران نیز نمی‌توان از پیشگامی و نقش بی‌بدیل زنان غافل ماند. امام راحل و امام شهیدمان، این ظرفیت بی‌مانند، عظیم و ارزشمند را به درستی شناسایی کرده بودند و به گونه‌ای شایسته از زنان تجلیل می‌نمودند و آنان را از پیشگامان انقلاب اسلامی و تداوم‌ بخشان آن می‌دانستند.

الهام‌بخشی و پیشگامی زنان، همواره مورد توجه ویژه امام راحل بوده است؛ تا آنجا که می‌فرماید: «شما بانوان اثبات کردید که در صف جلو هستید. شما اثبات کردید که مقدم بر مردها هستید. مردها از شما الهام گرفتند.» (صحیفه امام ۶/ ۳۵۸)

این روزها نیز حضور زنان در فعالیت‌های فرهنگی، تدارکات خیابانی، حضور در میدان و تجمعات شبانه، بسیار چشمگیر است و گاه بیش از مردان در این عرصه‌ها حاضر می‌شوند.

آنان گاه مشوق و پشتیبان مردان برای حضور در میادین هستند. اهمیت میدان را به درستی درک می‌کنند و همراه با فرزندان و کودکان خویش، بی‌توجه به تهدیدات دشمنان، در صحنه حاضرند و پایداری می‌ورزند. این همه، به جز زنانی است که همسرانشان ماه‌هاست در میادین نبرد و پای لانچرها و دور از خانه و کاشانه به سر می‌برند؛ و این زنان فداکارشان هستند که با صبوری و مدیریت هوشمندانه منزل، به همسران مجاهد خویش اطمینان خاطر می‌بخشند و باری از دوش آنان برمی‌دارند.

زنان ایران اسلامی، نه تنها در این نهضت جدید دفاع از وطن پیشگام شدند، بلکه پیشران این نهضت سرافرازند و اجازه هیچ‌گونه سازش و نرمش در برابر دشمنان این آب و خاک را نخواهند داد.