«هنر انقلاب» عصاره ایمان، اراده و اتحاد ایران و ایرانی است

روز «هنر انقلاب» و آغاز «هفته هنر انقلاب» در سال ۱۴۰۵ را در شرایطی به یادکرد و گرامی‌داشت می‌نشینیم که این مهم در حالی آغاز می‌شود که جامعه‌ هنری و ملت ایران، داغ از دست دادن رهبر کبیر، حکیم، فرزانه و قائد امت ایران اسلامی؛ حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(ره) را بر دل دارند.

این فقدان عظیم، نه تنها پایان یک راه نیست، که سرآغاز فصل جدیدی از تأمل، بازتعریف و تداوم مسیر است. در چنین برهه‌ حساسی، لزوم تعریف و تبیین «روایت اول» در دوره جدید، به امری حیاتی و اجتناب‌ناپذیر بدل شده است. این روایت، باید بتواند هم میراث گذشته را پاس دارد و هم افق‌های آینده را با بیانی نو بگشاید.

«هنر انقلاب»، همواره بیش و فراتر از یک جریان زیبایی‌شناختی صرف بوده است. این هنر، در بستر مبارزه و آرمان‌خواهی متولد شد و با خلق آثاری ماندگار، به سلاحی نرم و تأثیرگذار در بیان اهداف و ارزش‌های انقلاب تبدیل شد. از شعر و موسیقی ایام دفاع مقدس تا نقاشی‌های روایتگر مقاومت و فیلم‌های به عمقِ معنا انسانی؛ این هنر توانست پیوندی ناگسستنی با متن جامعه و آرمان‌های آن برقرار کند.

اکنون اما، با عبور از چند دهه و مواجهه با نسل‌های جدید و شرایط جهانی متفاوت، این پرسش مطرح است که ساحت، جایگاه و جریان‌سازی هنر انقلاب در امروز و فردای ایران چگونه باید باشد؟

تبیین «روایت اول» برای دوره‌ جدید، نیازمند نگاهی چندبعدی است. این روایت باید از یک سو، اصالت و هویت خود را که ریشه در مبانی دینی، ارزش‌های ملی و تجربه‌های تاریخی همچون دفاع مقدس دارد، حفظ کند. از سوی دیگر، نمی‌تواند نسبت به زبان‌های هنری معاصر، دغدغه‌های نسل جوان و تحولات فناورانه جهان بسته باشد.

هنر انقلاب نیاز دارد تا بدون واهمه از تجربه‌های نو، «بلندای محورهای اصیل خود» را حفظ کند. محورهایی چون عدالت‌خواهی، استکبارستیزی، معنویت، ایثار و دفاع از مظلوم که ستون‌های هویتی آن هستند.

جایگاه این هنر، امروز فقط در گالری‌ها و سالن‌های رسمی تعریف نمی‌شود. قدرت نفوذ واقعی آن در توانایی «جریان‌سازی در بستر جامعه و فضای مجازی» است. هنر انقلاب باید بتواند با زبان تأثیرگذار و خلاق، گفت‌گویی سازنده با تمام اقشار جامعه، به ویژه جوانان برقرار کند. آثاری خلق کند که هم عمق مفهومی داشته باشند و هم جذابیت درونی و بیرونی برای مخاطب امروز. این امر مستلزم پرورش هنرمندانی است که هم عمیقاً با مبانی فکری انقلاب مأنوس باشند و هم تسلط حرفه‌ای بر ابزارها و زبان‌های روز هنر جهان داشته باشند.

همزمان با روز «هنر انقلاب» و آغاز هفته تکریم و گرامی‌داشت این هنر و هنرمندان متعهد آن در شرایط متفاوتی که طلیعه آن با اربعین شهادت رهبر عظیم‌الشان کشورمان تلاقی پیدا کرده است، وظیفه‌ ما تنها بزرگداشت گذشته نیست، بلکه طراحی نقشه‌ راهی برای آینده است.

روایت اول دوره جدید باید روایتی امیدبخش، پیشرو و دیالوگ‌محور باشد. روایتی که بتواند هنر انقلاب را از حاشیه به متن پویای زندگی فرهنگی کشور بازگرداند و آن را به جریانی زنده، پرسشگر و الهام‌بخش برای نسل حاضر و آینده تبدیل کند. این مهم، با مشارکت خود هنرمندان، نظریه‌پردازان و مخاطبان میسر خواهد شد تا هنر انقلاب، همچنان در بلندای تاریخ ایران بدرخشد.

در همین راستا، ایکنا در این آغاز متفاوت روز و هفته «هنر انقلاب» به گفت‌وگو و بررسی موارد مطرح شده در مقدمه بالا و ترسیم افق جدید این گونه هنری مکتب‌ساز با حمید نیلی، معاون فرهنگی و هنری ستاد هماهنگی کانون‌های مساجد کشور که پیش از این به عنوان مدیرکل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدیر انجمن تئاتر انقلاب اسلامی و دفاع مقدس و دیگر بخش‌های مدیریت فرهنگی و هنری سابقه اجرایی دارد نشسته است که حاصل آن در ادامه از خاطرتان می‌گذرد.

بیعت با رهبری؛ سلوک معنوی و سیاسی مردمان ایران اسلامی

حمید نیلی در گفت‌وگو با ایکنا ضمن عرض تسلیت به مناسبت شهادت قائد امت، رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای(ره) که حتی پس از 40 روز از این حادثه باور کردن آن و فرو خوردن بغض این حادثه را ناممکن می‌داند؛ نیز شهادت تنی چند از فرماندهان نیروهای مسلح، تعدادی از هم‌وطنان ایرانِ جان، به ویژه کودکاندانش‌آموز مدرسه «شجره طیبه» میناب گفت: بیش و پیش از هر چیز بر بیعت با سومین رهبر انقلاب اسلامی، آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای تاکید می‌کنم.

وی ادامه داد: مهم‌ترین روش و منش در سلوک مردمان انقلاب اسلامی بیعت با رهبری است و حال که شاهد حضور پرقدرت و با صلابت سومین رهبر انقلاب اسلامی هستیم، بیش از پیش باید مسئله وطن‌پرستی و عدم ظلم‌پذیری مردم ایران، به ویژه به خاک این سرزمین مقدس را به عنوان نگاه تبیینی و «روایت اول» مدنظر قرار دهیم.

وطن‌دوستی رهبر شهید؛ بزرگترین سرمشق پیروان راه ایشان است

مدیر پیشین انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس با اشاره به ویژگی‌های مختلف و متعدد رهبر شهید، حکیم و فرزانه کشورمان؛ حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(ره)، اظهار کرد: در کنار وجوه مختلف و متعددی که می‌توان در رهبر شهید و بزرگوار ایران به آن‌ها اشاره کرد؛ شخصیت وطن‌دوست ایشان بزرگترین سرمشق برای پیروان راه ایشان است.

وی یادآور شد: رهبر شهید و بزرگوار ایران‌زمین، خود را فدای مردم کشور کردند تا در نهایت؛ ثمره خون این شهید بزرگوار، استقلال؛ امنیت؛ اتحاد و شکوه را با ضریب نفوذ بالاتر میان آحاد مردم قسمت کند.

نیلی با تاکید بر آنکه اگر نگاه مبتنی بر منطق رفتارهای سیاسی داشته باشیم این مولفه در ذهن ما نقش می‌بندد که فرمانده و ستون عمود خیمه کشور باید تحت حفاظت‌های شدید امنیتی قرار گیرد، تاکید کرد: اما شهادت و آسمانی شدن رهبر معظم انقلاب، آن حکیم فرزانه در محل زندگی، حین انجام کارهای روزانه اداره امور کشور به همراه تنی چند از اعضای خانواده بزرگوارشان؛ آن قاعده منطقی علم سیاست را شکست و این مُهر دیگری بود بر زندگی ساده، صمیمی، مردم‌وار و روحیه‌وطن پرستی و همراهی با ملتی که هر یک نمایندگی‌ای از فرهنگ؛ هویت و تمدن ایرانی اسلامی را در کارنامه شان می‌توان رصد کرد.

وجوه فرهنگی و هنری رهبر شهید در دنیا نظیری ندارد

معاون فرهنگی و هنری ستاد هماهنگی کانون‌های مساجد کشور در فصل دیگر از این گفت‌وگو، فارغ از شاخصه‌های سیاسی، نظامی، معنوی، اجتماعی و اقتصادی کشور در وجود رهبر شهید و بزرگوار کشورمان، یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های رهبر شهید و معظم انقلاب که او را میان تمامی رهبرهای کشورهای جهان متمایز می‌کند؛ آشنایی جدی و درک عمیق حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(ره) به مسئله هنر و ادبیات است یادآور شد: همگان در سال‌های بسیار دور از زبان ایشان شنیده‌ایم که بیش از هزار جلد کتاب و رمان غربی را مطالعه کرده‌اند و از آنجا که مسئله تاریخ، فلسفه و ادبیات هر کشور در حقیقت در برگیرنده تمدن؛ هویت و روایتگر مردمان هر سامان و سرزمینی به شمار می‌رود؛ باید به این مهم اشاره کرد که شاخصه و ویژگی زیستی و اجتماعی مردم ایران در تبعیت از رهبرشان؛ همراهی و همسویی با فرهنگ، هنر به ویژه کتاب و ادبیات است.

مدیرکل پیشین اداره هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: دلدادگی رهبر عظیم‌الشان کشورمان که امروز به قافله سالار شهدا، حضرت اباعبدالله الحسین(ع)، دیگر یاران و فرماندهان شهید جان بر کف ایران به عنوان پرچمدار حق و حقانیت پیوسته‌اند؛ مولفه نگاه ایشان به جامعه بر بلندای معارف هنر، معنویت، دین، اندیشه و ادبیات است.

وی با اشاره به آنکه حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(ره) دیدارهای مختلف و متعددی را با جامعه هنرمندان در بخش‌های مختلف داشته و بارها در این مجالست‌ها به گفت‌وگو با هنرمندان پرداخته‌اند، اظهار کرد: خوب به خاطر دارم در دیداری با هنرمندان تئاتر بر حوزه تولید آثار نمایشی مبتنی بر ادبیات فاخر ایران؛ همچنین کتاب‌های مرتبط با دفاع مقدس؛ ادبیات پایداری؛ مقاومت و آنچه که شکوه و جلال گفتمان فرهنگی انقلاب را به واسطه ادبیات بازتاب می‌دهد به هنرمندان تئاتر یادآور شدند.

مدیر پیشین انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس افزود: همچنین معظم‌له در آن گفت‌وگو بر اهمیت تولید آثار نمایشی مبتنی بر آثار ادبی کهن ایران‌زمین در راستای بازتاب بلندای فرهنگ و تمدن کشورمان با هنرمندان تئاتر به گفت‌وگو پرداختند.

بالندگی شعر انقلاب مدیون طبع و دانش عظیم رهبر شهیدمان بود

نیلی در ادامه برشمردن وجوه فرهنگی هنری رهبر شهید حکیم به فرزانه کشورمان به تسلط بی‌چون و چرای معظم‌له بر حوزه شعر اشاره کرد و افزود: مولفه‌ای به نام «شعر انقلاب» اگر طی سه دهه اخیر پویش؛ پالایش؛ پرورش و بالندگی داشته به واسطه نگاه ویژه رهبر شهید و فرزانه کشورمان است. این نشان می‌دهد که ایشان علاوه بر تبحر در مباحث سیاسی، نظامی و اشراف بی‌چون و چرایی که بر معارف بلند دین هدایتگر مبین اسلام به ویژه کلام‌الله مجید داشتند؛ مسائلی چون تئاتر، ادبیات، سینما و آنچه که به فرهنگ و هنر مربوط می‌شد را نیز به خوبی می‌شناختند و این را در روایت‌ها و سخنانشان بارها به اهل فرهنگ و هنر اشارت داشته‌اند.

مهمترین رسالت هنر انقلاب‌ «تبلیغ» و «تبیین» است

مدیرکل پیشین اداره هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ جایگاه و بلندای مفهوم «هنر انقلاب» را با اتکا به معارف دینی، برآمده از شکوهمند مردم ایران و پیوستگی آن با مبانی اسلامی را فصلی جدایی ناپذیر از پرچم‌داری گفتمان فرهنگی انقلاب در ابعاد ملی و بین‌المللی دانست و اظهار کرد: رهبر شهید، فرزانه و بزرگوار کشورمان در فصلی از سخنان خویش؛ به این نکته اشاره کرده‌اند که مهم‌ترین وظیفه انسان در حوزه فرهنگ و هنر مولفه «تبلیغ» و «تبیین» است و این معیاری حقیقی‌ست که ما را بر بلندای «روایت اول»، متکی بر بطن و متن کلام‌الله مجید و آموزه‌های دین هدایتگر و مبین اسلام از حضرت ختمی مرتبت(ص) تا سلاله پاک ایشان یعنی ائمه‌اطهار(ع) و تبیین مسیر قرب الی‌الله و رستگاری به عنوان وعده بزرگ الهی است. همه این مولفه‌های عظیم و درخشان «هنر انقلاب» را می‌توان در جای‌جای کلام، فرمایش، تاکیدات و منویات مقام معظم رهبری شهیدمان دریافت.

ایمان، اراده و اتحاد ایرانیان؛ معنابخش هنر انقلاب

بخش دیگری از صحبت‌های حمید نیلی به جنگ تحمیلی اخیر و پایداری 40 روزه مردم نجیب، شریف و غیور ایران در دفاع مقدس و «جنگ رمضان» استوار بود و وی در این مورد یادآور شد: شور، حال و حسی که امروز میان مردم ایران در پس گذار 40 روز از فراق رهبر شهید و عظیم‌الشان کشورمان دیده می‌شود؛ -فارغ از آن داغی که مترصد آن هستیم تا بعد از پیروزی که دور و دیر نیست به سوگواری در غم از دست دادن رهبر معظم انقلاب بنشینیم- به حضور مستمر مردم در میدان و ایستادگی، شکوه اتحاد، همدلی و همبستگی آنها باز می‌گردد. همه این‌ها بازتاب فرهنگ و تاریخ چند هزار ساله این سرزمین است که مردمان امروز ایران ریشه در همان تمدن دارند.

وی با تاکید بر آنکه گویی نوعی ژن تاریخی در بطن و متن تمامی ایرانیان است که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده تا با هر نگاه، سلیقه، روش، منش و گویشی، حب به هم‌وطن و حب وطن را فصل جدایی ناپذیر از تعبیر ایران و ایرانی بدانند. آنچنان که مردم ایران بارها در طول تاریخ با شرایطی بسیار دشوار و جنگ‌هایی سخت روبرو شده‌اند و این نخستین بار نیست که چنین آزمونی را تجربه می‌کنند و هر بار سربلندتر از همیشه و در «جنگ رمضان» سرافرازتر از همیشه، در کنار بازتاب حقارت ائتلاف صهیونی و ارتش تروریستی آمریکا به جهانیان؛ حریت و غیرت ایرانی را نشان دادند.

معاون فرهنگی و هنری ستاد هماهنگی کانون‌های مساجد کشور در ادامه ضمن اشاره به تاریخ اسلام که نمونه‌های مختلف و متعددی از پیروزی‌هایی مبتنی بر ایمان و اراده مردم مسلمان حتی با وجود سپاهی اندک در برابر لشگر گسترده کفار و دشمنان چون غزوه «بدر» و «خندق» یا بزرگترین حماسه جاودان بشر که خود مکتب‌دار گفتمان فرهنگی و هنر انقلاب یعنی مکتب حسینی و عشق به حضرت ثارالله(ع) در صحرای کربلاست اشاره کرد و ادامه داد: تمامی نمونه‌های تاریخی که از آن یاد کردم بر بلندای روایت مذهب، معنویت، فرهنگ و هنر، چارچوب اصلی هنر انقلاب را که در منویات و فرمایشات امامین انقلاب پیش از این بازتاب داشته و نماینده‌ای چون سید شهیدان اهل قلم، شهید «مرتضی آوینی» تدوین کننده آن است؛ امروز با وجود تجربه سه نسل مختلف از هنرمندان انقلابی، کماکان بر معانی آن افزوده؛ ابعاد آن گسترده و وجوه آن متعدد و متکثر شده است.

مدیر پیشین انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس تصریح کرد:  اما مسئله تکیه بر ایمان و اراده ایران و ایرانی در برابر دشمنان، درخشان‌ترین مفهوم هنر انقلاب از حماسه‌سازی هشت سال دفاع مقدس تا جنگ 12 روزه و سپس 40 روز مقاومت مردم در جنگ مقدس رمضان است.

درخشش همبستگی قوای اجرایی، تقنینی و قضایی ذیل سایه رهبری

معاون فرهنگی و هنری ستاد هماهنگی کانون‌های مساجد کشور با تاکید بر آنکه آنچه همیشه عامل پیروزی است تنها به ادوات، تجهیزات و تعداد نیروها باز نمی‌گردد اظهار کرد: مهم‌ترین عامل پیروزی همواره اتحاد و همبستگی در صف و میدان است. این همان بلندای شکوه حضور در «جنگ مقدس رمضان» میان مردم در میدان‌های کشور و نیروهای مسلحِ مقتدر، مخلص و جان برکف کشورمان در میدان سخت نبرد بود که هر دو منسجم با چنان نیروی اتحاد، همبستگی و یکدلی در سایه هدایت قوای اجرایی، تقنینی و قضایی کشور ذیل سایه رهبری مقتدر و معظم کشورمان، آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای در برابر دشمن صف‌آرایی کردند که نه این ائتلاف پوشالی و هیمنه از هم پاشیده صهیونی-امریکایی و نه هیچ قدرت دیگری نمی‌تواند این عزم و اراده پولادین مردمان ایران و نیروهای مسلحان را از پای درآورد.

نیلی در بخش دیگری از صحبت‌های خود با اشاره به اهمیت فعالیت‌های فرهنگی و هنری چه در روزهای جنگ و چه به ویژه در فردای پیروزی اظهار کرد: فضاهای مختلف هنری، ادبی و فرهنگی در کنار اجتماعات مردمی، طی همین 40 روز دفاع جانانه «جنگ رمضان» بروز و ظهوری مختلف و متعدد داشتند. الحق و الانصاف هنرمندان بزرگ‌نام، متعهد و انقلابی کشورمان در بازتاب آن کم نگذاشتند.

وی افزود: اما مولفه مهم آن است که باید به گستردگی این حرکت‌ها به ویژه بعد از پیروزی ایران بر لشکر خصم که با تاکید می‌گویم دور و دیر نیست به گونه‌ای تبیینی، تدقیقی و تحقیقی بپردازیم تا این بار، زبان هنر، بازتابی از همان شور و نشاط اجتماعی؛ روایتی از همگرایی و اتحاد اقوام و بازتاب آینه‌گون از همبستگی ملی ایرانیان در جای جای این خاک با هر نگاه، فرهنگ، زبان و باور؛ همه بر یک مدار یک نام، آن هم وطن، ایران، خاک هویت‌بخش این سرزمین جلوه کند.

دو ویژگی تاثیرگذار «هنر انقلاب»

فصل پایانی سخنان حمید نیلی بر مولفه «هنر انقلاب» و دو حوزه تاثیرگذار آن استوار بود و وی در تشریح این مولفه‌ها گفت: گام نخست در تقویت روحیه جامعه و تلاش برای شتاب بخشیدن به مسیر پیروزی استوار است و گام دوم؛ ارتقا کیفیت و بازتاب معنای این پیروزی از طریق خلق آثار ماندگار است. این رسالت هنر انقلاب بعد از روزهای پیروزی «جنگ رمضان» است.

معاون فرهنگی و هنری ستاد هماهنگی کانون‌های مساجد کشور در پایان تصریح کرد: بلندای تمدن، فرهنگ، هنر و هزاره‌های تاریخی این سرزمین؛ بازتابی از همین شکوه حضور است و تاریخ بشکوه 47 ساله انقلاب اسلامی، روایتی مبتنی بر مردمان باورمند به انقلاب، به این خاک و به رهبر عظیم‌الشان کشورمان است. این تجلی و اراده را باید با زبان هنر امروز و مخاطبان امروز با نگاه تعهد به رسالت والای هنر، یعنی «آگاهی بخشی»؛ «ارتقا روحیه» و تلاش برای «تحکیم همبستگی ملی» به مخاطبان در دو بعد ملی و بین‌المللی ارائه کرد.