نقش علمای اهواز در حفظ میراث حدیثی اهل بیت(ع)

به گزارش ایکنا از خوزستان، نشست این هفته اندیشکده سبک زندگی خوزستان به مناسبت سالروز میلاد امام رضا(ع) به موضوع حضور امام رضا علیه السلام در خوزستان اختصاص یافت. 

این نشست که با سخنرانی آیت‌الله محسن حیدری، استاد حوزه علمیه و پژوهشگر تاریخ شیعه همراه بود، عصر چهارشنبه ۹ اردیبهشت در حرم مطهر علی بن مهزیار اهوازی برگزار شد.

آیت‌الله حیدری در ابتدای این نشست با اشاره به مکان برگزاری جلسه در حرم علی بن مهزیار، ضمن بزرگداشت مقام این عالم بزرگ شیعی گفت: این شخصیت، مجاهد فی سبیل الله، سفیر امام جواد(ع)، سفیر امام هادی(ع) و احتمالا امام حسن عسکری(ع) و کسی است که در دوران جوانی به محضر امام رضا(ع) در همین مکان شرفیاب شد و به دین اسلام و تشیع گروید، پیش از این، پدر او نصرانی بود.

وی اظهار کرد: شخصیت علی بن مهزیار، فوق العاده عظمت دارد، به طوری که امام جواد(ع) در نامه‌هایی که برای علی بن مهزیار نوشته‌اند، فرموده بودند «اگر بگویم تا به حال کسی بهتر از تو ندیده‌ام، امیدوارم در این گفته خود، صادق باشم.» یعنی بعد از ائمه اطهار کسی به پای ولایت‌مداری و صداقت و فقاهت و کرامت علی بن مهزیار نبود. 

وی در ادامه با اشاره به موضوع جلسه «امام رضا(ع) در خوزستان» به بیان تاریخ مختصری از حیات امام پرداخت و گفت: امام رضا(ع) پنجاه و پنج سال بیشتر عمر نکردند. ایشان در سال صد و چهل و هشت هجری قمری دقیقا شانزده روز بعد از شهادت امام صادق(ع) متولد شدند و در سن سی و پنج سالگی بعد از شهادت پدر بزرگوارشان، زمامدار امامت و خلافت کبری الهی شدند. دوران امامت آن حضرت هم بیست سال طول کشید. ایشان سه سال آخر عمر خود را در ایران گذراندند و در نهایت در توس به شهادت رسیدند.

آیت‌الله حیدری با بیان اینکه هجرت امام رضا(ع) به ایران مهم‌ترین حادثه حیات ایشان بود،  گفت: با ورود ایشان به ایران، امواجی از خیر و برکت معنویت در ایران اسلامی شکل گرفت و به ویژه انتشار و تثبیت تشیع در ایران به برکت سفر امام رضا(ع) بود. بنابراین تحولاتی که در ایران از نظر فکری و اعتقادی شکل گرفت و زمینه ساز گرویدن اکثریت قابل توجه مردم به تشیع شد از برکات این سفر بود. سفر ایشان به ایران زمینه ساز عصر مهدویت گردید چراکه در روایات وارد شده است که عمده اصحاب حضرت مهدی(ع) از ایرانیان هستند. بنابراین سفر تاریخی امام رضا(ع) به ایران فوق العاده مهم و در بین هجرت‌های بزرگ تاریخی، زمینه ساز تحول بزرگی بود.

این استاد حوزه علمیه در بخش دیگری از سخنانش به بیان عوامل هجرت امام رضا(ع) و آرای مورخان در این زمینه پرداخت و گفت: در بین مورخان در این زمینه اختلاف نظر وجود دارد، برخی معتقدند مأمون در ابتدا نیت خیری از دعوت امام رضا(ع) به ایران داشت و بعدها، از نیت خود منحرف شد، و برخی چنین نظری را نمی‌پذیرند. این نیت هر چه باشد همان طور که عرض شد، سفر امام رضا(ع) مایه خیر و برکت برای ملت ایران و بلکه برای جهان اسلام شد؛ بعد از این سفر، جهان اسلام برای اولین بار در رابطه با رهبری اهل البیت(ع)، وحدت پیدا کرد.

وی ادامه داد: شیخ صدوق در کتاب «عیون اخبار الرضا(ع)» حدیثی نقل می‌کند که از امام جواد(ع) سوال شد که چرا امام رضا(ع) را «رضا» نامیدند؟ دشمنان شما می‌گویند این نام را مامون برای پدر شما انتخاب کردند. امام جواد(ع) فرمودند: به خدا دروغ گفتند. ایشان به خاطر اینکه مورد رضایت و مورد پسند خدا در آسمان و مورد پسند پیغمبر و اهل بیت(ع) در زمین بود، چنین نامیده شدند. به ایشان عرض شد: مگر همه آبا و اجداد شما مورد رضایت خدا و پیغمبر نیستند؟ فرمود چرا. عرض شد: پس چرا خصوص امام رضا(ع)، به این نام ملقب شدند؟ فرمودند: «زیرا ایشان همانگونه که مورد پسند موافقان و دوستانش بود، مخالفان و دشمنان نیز ایشان را قبول کرده و به ایشان رضایت داده بودند» در حالیکه برای پدران ایشان چنین موقعیتی پیش نیامند و برای این اولین بار اجماعی بین امت اسلام درباره امامی از اهل البیت(ع) شکل گرفت و نه قبل از ایشان و نه بعد از ایشان چنین اجماعی اتفاق نیفتاد؛ یعنی مسئله ولایتعهدی باعث شد که مردم جلوه هایی از نورانیت اهل بیت(ع) را ببینند.

این محقق تاریخ تشیع اظهار کرد: امام رضا(ع) در دوران خود محور وحدت بودند و الان هم می‌توانند به عنوان محور وحدت بین امت اسلامی طرح شوند.

وی با بیان اینکه اولین نقطه ای از نقاط ایران که خاکش به قدم‌امام رضا علیه السلام تبرک پیدا کرد، خوزستان بود، گفت: بیشترین اقامت امام در اهواز بود و محل اقامت ایشان همین مسجدی است که به نام مسجد امام رضا(ع) نامیده شد. مدت زمان اقامت ایشان در اهواز دقیقا مشخص نشده است، اما از حوادثی که اتفاق افتاده اینطور به نظر می‌رسد که ایشان حداقل یک ماه در خوزستان اقامت داشتند. روایت‌هایی وجود دارد که امام مدتی در اینجا بیمار شدند و کرامت‌هایی در اینجا از ایشان ظاهر شد و ماجرای نیشکر که در این منطقه رخ داد، معروف است.

به گفته آیت‌الله حیدری، حوادث زیادی در اهواز پيرامون حضور امام رضا علیه السلام در اهواز اتفاق افتاد که مهم ترین آن‌ها دیدار علمای اهواز با امام است؛ چراکه قبل از ورود امام رضا علیه السلام به اهواز علمای بسیار بزرگی در اهواز (چه اهوازی و چه غیر اهوازی) حوزه بزرگ شیعی در اینجا راه‌اندازی کردند که قدمت آن از حوزه قم بيشتر است، اما متاسفانه حوزه اهواز فرصتی برای مطرح شدن نداشت. سال گذشته به مناسبت صدمین سالگرد تاسیس حوزه علمیه قم، همایش بزرگی برای تجلیل از مرحوم آیت الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی برگزار شد. در این همایش آیت الله العظمی سبحانی درباره تاریخچه حوزه سخنرانی کردند. بعد از سخنرانی خدمت ایشان عرض کردم شما نامی از حوزه اهواز نبردید. در حالیکه اهواز، حوزه مهمی بود و قبل از ورود امام رضا علیه السلام شخصیت‌های علمی ‌مثل فضاله بن ایوب که از اصحاب اجماع بود، حوزه درسی داشت، عبدالله بن جندب بجلی نماینده امام کاظم علیه السلام بود و برخی دیگر از اصحاب امام صادق علیه السلام بودند که در اهواز حوزه علمیه راه اندازی کرده بودند. همچنین شخصیت‌هایی مثل علی بن مهزیار و حسین بن سعید اهوازی و ... را نام بردم و ایشان هم به نقش حسین بن سعید اهوازی در حوزه قم هم تصریح کردند. بنابراین حوزه اهواز اقدم از حوزه قم است.

آيت‌الله حیدری تصربح کرد: حوزه علمی اهواز نبود دو سوم احادیث اهل بیت(ع) از بین رفته بودند. ما سه شخصیت علمی در اهواز داشتیم که پرتالیف بودند یکی حسن بن سعید اهوازی که چهل کتاب در احادیث اهل بیت(ع) تألیف کرد، یکی حسین بن سعید اهوازی بود که سی و سه کتاب تالیف کرده بود و دیگری علی بن مهزیار اهوازی است که پنجاه کتاب تألیف کرد. این کتاب‌ها حاوی احادیثی از ائمه اطهار است که آنها شنیده بودند. علاوه بر اینها، اصول اربعمائه را نیز شامل می‌شدند.

این استاد حوزه در پایان بیان کرد: خوشبختانه اهوازی‌ها همه اصول اربعمائه را در کتاب‌های خودشان جای دادند و اگر این اصول را در کتاب‌های خود نمی‌نوشتند بیش از دو سوم حادثه اهل بیت(ع) از بین رفته بود. بنابراین حوزه اهواز به برکت شخصیت‌هایی چون علی بن مهزیار، حسین بن سعید اهوازی و ... دو سوم احادیث اهل بیت(ع) را به نسل‌های بعد انتقال دادند و اگر این تلاش‌ها نبود، از نظر فقهی مانند اهل سنت، دچار کمبود می‌شدیم‌.