کارکرد ادبیات، ماندگاری فرهنگ برای تاریخ و نسل‌های آینده است

اختتامیه بیست‌وهفتمین کنگره سراسری شعر دفاع مقدس و مقاومت و چهاردهمین جشنواره جایزه ادبی یوسف، با تأکید بر ضرورت ثبت روایت‌های مقاومت و حمایت از نسل جوان نویسندگان و شاعران برگزار شد.

ادبیات مقاومت باید ماندگار شود به گزارش ایکنا، آیین اختتامیه بیست و هفتمین کنگره سراسری شعر دفاع مقدس و مقاومت (استان تهران) و چهاردهمین دوره جشنواره جایزه ادبی یوسف (داستان کوتاه)، امروز دوشنبه ۵ خردادماه در سالن مهران باغ موزه دفاع مقدس برگزار شد.

در این مراسم، سردار مهدی امیریان، رئیس سازمان ادبیات و تاریخ دفاع مقدس و مقاومت، طی سخنانی اظهار کرد: آنچه ماندگار است، ادبیاتی است که ملت‌ها برای نگهداری و ماندگاری فرهنگ دفاع خود خلق می‌کنند. ملت بزرگ ایران با تاریخ هشت ساله دفاع مقدس و دو جنگ اخیر، یعنی جنگ رمضان و جنگ دوازده روزه علیه رژیم جنایتکار، باید برای ماندگاری این حماسه‌ها از همین امروز تلاش کند.

وی با تأکید بر لزوم بهره‌گیری از تجربیات گذشته گفت: باید از تجربه هشت سال دفاع مقدس استفاده کنیم و این کار را آغاز کرده‌ایم. تجربه هشت سال دفاع مقدس به ما می‌آموزد که باید مراقب باشیم تا روایت از میدان جا نماند. اگر روایت از میدان جا بماند، قطعاً به دست فراموشی سپرده خواهد شد. جمع‌آوری آثار و اسناد در حال شکل‌گیری است و همکاران ما در بنیاد در این زمینه تلاش می‌کنند.

امیریان با اشاره به اهمیت ثبت وقایع اخیر مقاومت بیان کرد: ویژگی‌های جنگ دوازده روزه و جنگ رمضان، در کنار شباهت‌هایشان با جنگ هشت ساله دفاع مقدس، حائز اهمیت است. سرمایه اجتماعی که در تجمعات شبانه مردم در میادین جلوه‌گر شد، یک اتفاق ویژه و به نوعی معجزه است. باید خرده‌روایت‌های بسیاری نوشته و ماندگار شود و این، کارویژه اصلی و اساسی چنین کنگره‌ها و جشنواره‌هایی است. کارکرد اصلی آن‌ها، ماندگاری همین روایت‌هاست.

رئیس سازمان ادبیات و تاریخ دفاع مقدس و مقاومت، هدف اصلی این رویدادها را شناسایی و پرورش استعدادهای جوان دانست و افزود: تمام تلاش ما بر این است که به واسطه این برنامه‌ها، اولاً ادبیات حاصل از مقاومت را ماندگار کنیم و مهم‌تر از آن، نوقلمان و استعدادهای جوان، به‌ویژه نوجوانان و جوانانی که به تازگی وارد این عرصه شده‌اند، از طریق جشنواره‌ها معرفی شوند تا به این حوزه ورود کنند. ادبیات ما نیازمند تربیت جوان مؤمن و انقلابی است؛ جوان باانگیزه‌ای که وارد میدان شود، این فضا را در دست بگیرد و برای تاریخ بنویسد.

وی در پایان تصریح کرد: اساساً کارکرد ادبیات، ماندگار کردن فرهنگ برای تاریخ و نسل‌های آینده است. کتابی که امروز نوشته می‌شود ممکن است مخاطب امروز را نیز داشته باشد، اما آنچه اثرگذار و مهم‌تر است، اثری است که برای تاریخ می‌ماند. هر آنچه قرار است ماندگار شود، باید به کتاب تبدیل شود و این، کارویژه مهم و اثرگذار ادبیات است. بهترین رمان‌های جهان، روایتگر رویدادهای جنگ‌ها هستند. ویژگی ممتاز دفاع مقدس هشت ساله ما، فرهنگ حاکم بر آن است که تفاوت بسیار زیادی با جنگ‌های مرسوم در دنیا دارد و باید از این ظرفیت استفاده کرد. به نظر من باید به وسیله ابزار ادبیات، این رستاخیز و بعثت ملت بزرگ ایران را بنویسیم و برای نسل‌های آینده که ما در میانشان نخواهیم بود، روایت کنیم تا بدانند بر این ملت چه گذشت و این ملت بزرگ چگونه ایستادگی کرد.

محدثه آشتیانی دومین سخنران این آیین بود، او غزل نخست را در رثای قدس و مقاومت فلسطین خواند:

ساختم واژه واژه نامش را، سوختم خاطرات غمگین را

آن شبی که محاصره کردند، قدس را — قبله‌ نخستین را

از اهالی عشق و ایمانم، پیرو آیه‌ها قرآنم

ادعا کرده‌ام مسلمانم، چه کنم غصه فلسطین را؟

عشق یعنی شکوه اجدادی، جان سپردن به شوق آزادی

رودِ خون در مسیر آبادی، می‌کند ریشه شیاطین را

خوابِ خفاش، شوم و تاریک است، مرزِ بود و نبود باریک است

چشم بگشا که فتح نزدیک است، صبر کن این طلوع شیرین را

و به صبح سپید و سرخیِ خون، عقل سر می‌زند به دشت جنون

که بخواند دوباره «والزیتون»، که بخواند دوباره «والتین» را

در دل ابرهای سرگردان، ای مسافر گذر کن از طوفان

بر فراز نوار غزه تو، بشنو مناجات مرغ آمین را

رسته از غم شکوفه‌های امید، می‌رسد تک‌سوار صبح سپید

قدسِ من! شاخه تو خواهد چید، نازِ خورشید پشت پرچین را

غزل دوم به شهدای مدافع حرم یا شهدای دفاع مقدس تقدیم کرد:

شنیدم عاشقی از کوچه دلبر گذر کرده

که نامش خشت‌خشتِ راه را زیر و زبر کرده

کسی که کوچ را آغازِ راهِ قصه‌اش می‌خواند

پرستویی که روی شانه مردم سفر کرده

کسی که بندبندش یک‌به‌یک آیینِ ایمان بود

نمی‌آمد به چشم مادری که در او نظر کرده

که مادر، باغبانِ عشق بود از ابتدای راه

درختی را به آبِ دیدگانش بارور کرده

درختی که به اوجِ قامتِ معراج افتاده

همین که خواهشِ سرخِ شقایق‌ها اثر کرده

کسی که مثل ما، از جنس ما، از نسل ما بوده

چگونه از تمام آرزوهایش گذر کرده؟

نگاهی خیره بر در ماند و دری باز شد حالا

هزاران قاصدک ما را از این غم باخبر کرده

خبر آمد که ارباب آنجا بغل کرده‌ست جسمت را

نگفته مادرت اینجا چگونه بی‌تو سر کرده؟

شبیه مقتدای خود، سه روزی بی‌کفن ماندی

و اشک خواهرت را این شباهت بیشتر کرده

اگر باران همیشه بر مزارت می‌شود جاری

بدان داغ تو حتی ابرها را شعله‌ور کرده

رهبر شهید، شاعر، ادیب، نویسنده، فقیه و دانشمند بود

در ادامه نشست علی‌اصغر جعفری، مدیرعامل موزه ملی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، ضمن گرامیداشت یاد امام راحل (ره) و شهدا اظهار کرد: یاد امام عزیز، رهبر شهیدمان و شهیدان را برای همیشه پاس می‌داریم؛ شهیدانی که عزت و افتخار را برای ما آفریدند و آرامش، افتخار و امنیت امروز ما مدیون آن‌هاست. خداوند را شاکریم که در عصری به دنیا آمدیم و زیست می‌کنیم که ایران بزرگ، ایران عزیز و ایران کهن در اوج قدرت، افتخار و عزت است. به این سرزمین می‌بالیم، به جوانانش می‌نازیم و به همه فرهیختگانی که برای اعتلای این سرزمین قلم می‌زنند و کتاب می‌نویسند، افتخار می‌کنیم.

وی با اشاره به مناسبت‌های فرهنگی و حماسی خردادماه گفت: در ایام بسیار متفاوت و عزیزی قرار داریم؛ روز شعر و ادب فارسی، روز فردوسی عزیز، روز خلیج فارس، سوم خرداد سالروز آزادسازی خرمشهر عزیز و چهارم خرداد روز دزفول قهرمان است. و امروز نیز روز بسیار مهمی است که در محضر شما عزیزان، بزرگواران، به‌ویژه این نونهالان، نوجوانان و جوانان عزیزمان هستیم که هر کدامشان ثروت بزرگی برای کشور هستند.

مدیرعامل موزه ملی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس با گرامیداشت یاد رهبر شهید و همراهانش بیان کرد: یکی از حوادثی که قلبمان را به درد آورده و هنوز این فشار از ما برداشته نشده، شهادت رهبر شهیدمان است؛ مرد بزرگی که برای ما فراتر از پدر و رهبر، یک قطب‌نما بود. مرد بزرگی که برای ایران، برای زبان پارسی و برای شعر و ادب، همه وجود خود را تقدیم کرد. رهبری که بیشترین مطالعه و کتاب را داشت؛ تقریباً تمام رمان‌ها و کتاب‌های ادبی برجسته را خوانده بود. به نحوی که اگر فردی از هر ملیتی به ایشان مراجعه می‌کرد، رمانی از آن کشور را به او معرفی می‌نمود و آن‌ها متعجب بودند که رهبر ما با همه این تنگناهای زمانی و گرفتاری‌ها چگونه فرصت مطالعه دارد. در مواردی ایشان می‌فرمودند که من سه نسخه از یک رمان را، با سه ترجمه متفاوت، خوانده‌ام. ده‌ها کتاب را خواندند، بر آن‌ها تقریظ زدند و آن‌ها را نقد کردند. چقدر از نخبگان و فرهیختگان تجلیل کردند.

جعفری افزود: ایشان در بیش از 40 سال، هر سال نیمه‌های ماه مبارک رمضان، شعرا را گرد خود جمع می‌کردند و در محفل شعرخوانی، شعر می‌گفتند و ایشان تحسین و تصحیح می‌کرد. خود شاعر بود، خود ادیب، نویسنده، فقیه و دانشمند بودند اما همیشه پای شعر نسل جوان می‌نشستند و بهره می‌گرفتند و تشویق می‌کردند. هنوز این داغ بر شانه‌های ما سنگینی می‌کند. در روزهای آینده، مردم ما یک بار دیگر بدرقه‌ای آسمانی را در زمین تجربه خواهند کرد و دنیا شاهد بدرقه مردی است که ایران و اسلام را در قرن حاضر به اوج رساند، عزت را به ایران برگرداند، نام ایران و اسلام را بلند کرد، امنیت را به این کشور بازگرداند و علم و دانش را برای این کشور جاری ساخت. ما را به قله‌های حکمت و معرفت رساند، ما را به خودمان بازگرداند و ما را صاحب عزت و کرامت بشری معرفی کرد. امروز هر کسی در این دنیا و در این جهان زندگی می‌کند، به عشق این مرد بزرگ قلبش در تپش عاطفه‌هاست. شاعران و نویسندگان ما مردانه و جانانه این عزیز را همیشه یاد کرده و حتماً بدرقه خواهند کرد و دفترهای شعر و قصه و خاطره و دلنوشته‌هایی بعداً از نسل جوانی که هویت پیدا کردند، منتشر خواهد شد.

وی با اشاره به جایگاه کنونی ایران در منطقه تصریح کرد: امروز شما ببینید، ما در دل جنگ هستیم. همین الان که کنار هم نشسته‌ایم، ما در داخل آتش جنگیم. با قلدرترین، قوی‌ترین ارتش‌های دنیا و منطقه جنگیدیم، اما امروز سربلندیم. شهدای ما به ما افتخار دادند، عزت دادند و کرامت بخشیدند. در این دنیای پرهیاهو و در این آتش، امروز سربلندیم و آن‌ها هستند که کرنش می‌کنند و از ما تمنای صلح دارند. این‌ها همه مدیون این مرد بزرگی است که خود و یارانش برای ایران، ادب ایران و زبان فارسی جان دادند و به شهادت رسیدند. ایران بایستی همیشه بماند، همیشه سربلند باشد و این کشور کهن باید وظیفه الهی و تمدنی خود را به سرانجام برساند.

جعفری رسالت شاعران و نویسندگان را بسیار سنگین دانست و گفت: وظیفه شاعران و نویسندگان بسیار والاست. شما رسولان امت هستید. خداوند به شما عنایتی کرده و ظرفیت مضاعفی بخشیده است و در قبال این ظرفیت مضاعف، شما رسالت پیدا کرده‌اید. همانطور که امروز مطرح می‌کنیم مردم مبعوث شده‌اند، بعثت پیدا کرده‌اند. بعثت یعنی یک وظیفه، یک مأموریت. وقتی حضرت ابراهیم را در آتش انداختند، دیدند گنجشکی با منقارش آب می‌آورد و بر آتش می‌ریزد. از او سؤال کردند که تو می‌دانی این آتش عظیم نمرودیان با آب منقار تو خاموش نمی‌شود؟ گفت: ظرفیت من همین است. فردا در برابر خداوند می‌گویم خدایا، تو این توان را به من دادی و من هرچه در توان داشتم به کار گرفتم و آب بر آتش ریختم. خاموش نشد، اما من دیگر بیشتر از این توان نداشتم.

وی با ابراز امیدواری به نسل جوان حاضر در جلسه بیان کرد: امروز در چهره این نوجوانان عزیزمان استعدادهایی را دیدم که حتما در آینده جزو مفاخر کشور خواهند شد. حتما در آینده ما باید به تک‌تک این‌ها به عنوان چهره‌های ارزشمند حوزه ادب و هنر بنگریم و آن‌ها را در جایگاه بلند خواهیم دید. امروز ما خوشحالیم که این ظرفیت‌ها برای شناسایی، آموزش، تربیت و همراهی نسل جوانی که امروز در حال شکوفا شدن هستند، فراهم شده است. درود بر معلمان عزیزی که تلاش کردند، این ظرفیت‌ها را شناختند و کمک می‌کنند. هیچ چیز بالاتر از این نیست که انسان یک نوجوان بااستعداد را شناسایی کند، به او کمک کند ظرفیت فراهم نماید، همراهی‌اش کند و دستش را بگیرد تا مدارج بالا را طی کند و فردا او را به آینده این کشور تقدیم نماید.

مدیرعامل موزه ملی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس در پایان سخنان خود گفت: درود می‌فرستم به روح مطهر همه شهیدان، همه آنانی که برای عزت این کشور، برای نام ایران و برای ماندگاری این کشور جان دادند و تلاش کردند. برای همه صاحب‌قلمانی که برای عزت کشور قلم زدند، برای همه شاعران عزیزی که ذره‌ذره وجودشان جاری شد و نام این سرزمین، نام این حماسه، نام شهدا و نام اقتدار را بر صفحه کاغذ جاری کردند. امیدوارم در آینده محافل شعری و ادبی ما گسترش پیدا کند. این ظرفیت‌ها، مایه و هنر بعدی ماست. یعنی اگر موسیقی و سرود ساخته می‌شود مبنای آن شعرهای شما خواهد بود. اگر فیلمی ساخته شود، مبنایش قصه‌های خوب است. بنابراین جشنواره یوسف به عنوان یک گام اصلی و اساسی در حوزه قصه‌های کوتاه و کنگره شعر به عنوان یک خمیرمایه عظیم و مبنایی در تولید هزاران اثر ادبی، قطعاً گامی بلند است. من از همه عزیزان و همکاران خوبم در مجموعه موزه ملی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، بنیاد حفظ آثار دفاع مقدس و سازمان ادبیات و تاریخ دفاع مقدس استان تهران تشکر می‌کنم که همت کردند و این مجموعه عظیم را سامان دادند. برای همه شما آرزوی توفیق دارم و امیدوارم شما را در آینده در جایگاه‌های وسیع‌تری از علم و ادب و دانش ببینیم.

در ادامه برگزیدگان چهاردهمین جشنواره جایزه ادبی یوسف معرفی شدند

بخش داستان

نفر اول: موش‌ها، رقیه کریمی

نفر دوم: پرواز عقاب‌ها، پوریا اسکندرزاده

نفر سوم: سری که هویدا شد، محدثه رفیع

بخش داستانک

نفر اول: انتظار، اعظم سادات سرآبادانی

نفر دوم: انتقام، اکرم جعفرآبادی

نفر سوم: ازت بدم میاد، معصومه کریمی

بخش داستان کوتاه نوجوان

نفر اول: زن روز، سهیلا سپهری

نفر دوم: از ما بهترون، پوریا اسکندرزاده