قربان؛ از ذبح «منیت» تا شکوه «بندگی»

عید قربان، یادآور بزرگ‌ترین آزمون ایمان در تاریخ بشریت است؛ آزمونی که ابراهیم خلیل‌الله (ع) با سربلندی از آن عبور کرد تا الگویی جاودان برای تمام موحدان عالم باشد. اما این عید، تنها روایت تاریخی ذبح یک قربانی یا گذشتن از عزیزترین دارایی نیست؛ بلکه نمادی است از «رهایی»؛ رهایی از تمام آن «منیت‌ها» و «دلبستگی‌هایی» که انسان را در مسیر کمال و حقیقت متوقف می‌کنند.

قرآن کریم، عید قربان را در بستر قصه ابراهیم (ع) و اسماعیل (ع) روایت می‌کند؛ قصه‌ای که در ظاهر «قربانی کردن» است، اما در باطن، «فدا کردن» دلبستگی‌های دنیوی در پیشگاه پروردگار است. برای انسان امروز که در هیاهوی مادی‌گرایی و تعلقات گوناگون گرفتار شده، عید قربان تلنگری است برای بازگشت به خویشتن الهی.

اگر ابراهیم (ع) مأمور به قربانی کردن اسماعیل شد، هدف، رسیدن به مقامی بود که در آن هیچ چیز جز رضای حق، در قلب مؤمن جای نداشته باشد. امروز برای ما، اسماعیل‌های زندگی، همان امیال، خودخواهی‌ها، حسادت‌ها، کینه‌ها و ترس‌هایی هستند که روح بلند انسان را به بند کشیده‌اند. قربانی واقعی این روز، ذبح «من کاذب» در برابر «امر الهی» است تا حقیقت بندگی تجلی یابد.

فلسفه اجتماعی عید قربان، در آیین‌های این روز نهفته است. تقسیم گوشت‌های قربانی میان نیازمندان، تنها یک سنت فیزیکی نیست؛ بلکه تجلی عملی عبودیت است. اسلام ناب، عبادتی را که از «خدمت به خلق» جدا باشد، ناقص می‌داند. در این روز، با پیوند میان عبادت فردی و خدمت اجتماعی، فاصله‌ها میان طبقات مختلف جامعه کم می‌شود تا درس بزرگ «ایثار» در رگ‌های جامعه جریان یابد.

در جهانی که امروز شاهد بی‌اخلاقی‌ها و بحران‌های معنوی است، الگوی ابراهیمی می‌تواند مسیری روشن بگشاید. ابراهیم (ع) مرد «تسلیم عارفانه» بود. او نه از روی جهل، بلکه با آگاهی کامل، قلب خود را به نور ایمان سپرد. عید قربان به ما می‌آموزد که اگر در راه حقیقت گامی برداریم و از لذت‌های آنی و گذرا عبور کنیم، خداوند درهای رحمت، سکینه و بشارت را بر ما خواهد گشود.

عید قربان، روز «عید» به معنای بازگشت به فطرت پاک انسانی است. بیایید در این روز عزیز، با تأسی به سیره ابراهیمی، اسماعیل‌هایِ جانمان را که همان وابستگی‌های بازدارنده هستند، به قربانگاه ببریم تا در مسیر تقرب به پروردگار، سبک‌بال و رها باشیم. امید است که این روز، سرآغازی باشد برای توبه، تحول اخلاقی و تقویت روحیه ایثار و همدلی در میان امت اسلامی.

عید سعید قربان، عید قرب الهی بر تمام موحدان مبارک باد.