مباهله؛ سند قرآنی برتری اهل بیت(ع)
حجتالاسلام والمسلمین علیاکبر بیات با بیان اینکه مباهله یکی از روشنترین اسناد قرآنی در اثبات جایگاه اهل بیت(ع) است، گفت: پیامبر اکرم(ص) در این واقعه، نزدیکترین و برترین افراد نزد خداوند را همراه خود برد و همین انتخاب، منزلت ویژه اهل بیت(ع) را آشکار کرد.
حجتالاسلام والمسلمین علیاکبر بیات کارشناس دینی در گفتوگو با ایکنا از کرمانشاه به شرح واقعه مباهله پرداخت و گفت: ماجرای مباهله در سال دهم هجری قمری رخ داد؛ زمانی که هیئتی از مسیحیان نجران، منطقهای در نزدیکی یمن، برای گفتوگو با پیامبر اکرم(ص) وارد مدینه شدند. نجران در آن دوران یکی از مهمترین مراکز مسیحیت در شبهجزیره عربستان بهشمار میرفت و هیئت اعزامی آن حدود ۶۰ نفر بودند. آنان پس از ورود به مسجدالنبی، گفتوگو با پیامبر(ص) را آغاز کردند.
وی افزود: محور اصلی گفتوگوی پیامبر(ص) با مسیحیان نجران، ماهیت حضرت عیسی(ع) بود. مسیحیان نجران معتقد بودند حضرت عیسی(ع) پسر خداست؛ زیرا بدون پدر متولد شده بود. پیامبر اکرم(ص) در پاسخ به این استدلال فرمودند که اگر تولد بدون پدر دلیل بر الوهیت یا فرزند خدا بودن باشد، حضرت آدم(ع) که نه پدر داشت و نه مادر، باید بیش از حضرت عیسی(ع) شایسته چنین مقامی باشد.
بیات ادامه داد: با وجود این استدلال روشن، مسیحیان نجران سخن پیامبر(ص) را نپذیرفتند و گفتوگو به بنبست رسید. در این هنگام آیه ۶۱ سوره مبارکه «آلعمران» نازل شد که خداوند در آن میفرماید: «فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَی الْکاذِبِینَ؛ هر کس پس از علمی که به تو رسیده است با تو مجادله کند، بگو بیایید ما پسران خود و شما پسران خود، ما زنان خود و شما زنان خود، ما جانهای خود و شما جانهای خود را دعوت کنیم، سپس مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.»
این کارشناس دینی با بیان اینکه دستور قرآن در این آیه عام بود، اظهار کرد: در آیه مباهله از تعبیرهای «أَبْناءَنا»، «نِساءَنا» و «أَنْفُسَنا» استفاده شده است و پیامبر(ص) میتوانست افراد بسیاری را همراه خود ببرد؛ اما ایشان تنها مصادیق کامل این واژهها را انتخاب کرد. در این واقعه، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) بهعنوان «أَبْناءَنا» یعنی فرزندان پیامبر(ص)، حضرت فاطمه زهرا(س) بهعنوان «نِساءَنا» و حضرت علی بن ابیطالب(ع) بهعنوان «أَنْفُسَنا» همراه پیامبر(ص) بودند.
وی تصریح کرد: این انتخاب نشان میدهد که این چهار نفر نزد خداوند، برترین مصادیق این مفاهیم بودند؛ زیرا اگر فرد دیگری نیز در چنین جایگاهی قرار داشت، پیامبر اکرم(ص) او را نیز با خود به مباهله میبرد.
بیات یادآور شد: تقریباً همه مفسران شیعه و بسیاری از مفسران اهل سنت، از جمله طبری، تصریح کردهاند که مصادیق آیه مباهله در روز مباهله همین پنج تن بودند؛ یعنی پیامبر اکرم(ص)، حضرت علی(ع)، حضرت فاطمه(س)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع).
وی درباره واکنش هیئت نجران در لحظه مواجهه با پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) گفت: هنگامی که موعد مباهله فرارسید، پیامبر اکرم(ص) همراه با آن چهار نفر حاضر شد. اسقف اعظم نجران، ابوحارثه، وقتی چهرههای نورانی آنان را دید، متأثر شد و به همراهان خود گفت: من چهرههایی را میبینم که اگر از خدا بخواهند کوهی را از جای خود برکند، چنین خواهد کرد. اگر با اینان مباهله کنید، یک مسیحی بر روی زمین باقی نخواهد ماند. به همین دلیل، هیئت نجران پس از مشورت، از مباهله صرفنظر کرد.
این کارشناس دینی در تبیین نتیجه مباهله بیان کرد: مسیحیان نجران به این یقین رسیدند که پیامبر(ص) بر حق است و اگر مباهله انجام شود، عذاب الهی نازل خواهد شد و آنان هلاک میشوند؛ از اینرو، از مباهله عقبنشینی کردند و در نهایت قرارداد صلحی میان آنان و پیامبر(ص) بسته شد.
بیات افزود: یکی از نتایج مهم مباهله، تثبیت موقعیت سیاسی اسلام در جنوب عربستان بود؛ زیرا نجران دروازه یمن بهشمار میرفت و با صلح نجران، نفوذ اسلام تا جنوب شبهجزیره گسترش یافت. همچنین این واقعه الگویی روشن از تعامل اسلام با اهل کتاب ارائه کرد؛ الگویی که به جای جنگ، بر گفتوگو، استدلال و صلح استوار بود و در دورههای بعد نیز مورد توجه قرار گرفت.
وی ادامه داد: شکست روحی مسیحیت سازمانیافته در عربستان، تثبیت جایگاه اهل بیت(ع) در افکار عمومی و ایجاد پایگاه مالی برای مدینه، از دیگر نتایج مهم واقعه مباهله بود.
این کارشناس دینی با بیان اینکه مباهله نقطه عطفی در تبیین جایگاه اهل بیت(ع) است، اظهار کرد: این موضوع چند دلیل اساسی دارد. نخست اینکه قرآن کریم در این آیه، اهل بیت(ع) را در کنار پیامبر(ص) بهعنوان طرف دعوت در مباهله معرفی کرده است و این نشان میدهد که آنان در بالاترین سطح حجت الهی قرار دارند. دوم اینکه پیامبر اکرم(ص) با انتخاب خاص خود نشان داد این چهار نفر نزد خداوند از همه برترند و اگر فرد دیگری در این جایگاه بود، حتماً انتخاب میشد.
وی افزود: سومین دلیل اهمیت مباهله این است که این واقعه در منابع معتبر اهل سنت نیز نقل شده و مورد اتفاق فریقین است؛ بنابراین سند آن غیرقابل انکار است. چهارم اینکه مباهله یک چالش الهی بود و کسی که در چنین چالشی در کنار پیامبر(ص) قرار میگیرد، باید از عصمت و طهارت کامل برخوردار باشد؛ زیرا اگر خطایی در میان بود، عذاب الهی نازل میشد.
بیات در تفسیر واژههای آیه مباهله و دلالت تعبیر «أَنْفُسَنا» بر جایگاه حضرت علی(ع) گفت: «أَبْناءَنا» به معنای «پسران ما» است و مفسران شیعه و سنی اتفاق نظر دارند که منظور از آن امام حسن(ع) و امام حسین(ع) هستند. «نِساءَنا» به معنای «زنان ما» است و در روز مباهله هیچ زنی جز حضرت فاطمه زهرا(س) همراه پیامبر(ص) نبود؛ بنابراین ایشان مصداق منحصر بهفرد این بخش از آیه است.
وی یادآور شد: «أَنْفُسَنا» به معنای «خودمان» یا «جانهای ما» است و این واژه در زبان عربی برای اشاره به حقیقت و ذات یک شخص بهکار میرود. دلالت تعبیر «أَنْفُسَنا» درباره حضرت علی(ع) این است که پیامبر اکرم(ص)، حضرت علی(ع) را بهعنوان «نفس خود» معرفی کرد؛ یعنی حضرت علی(ع) در مقام و منزلت، همسنگ جان پیامبر(ص) است.
بیات تأکید کرد: خداوند در آیه مباهله دستور داد که پیامبر(ص) «نفس خود» را بیاورد و پیامبر(ص) حضرت علی(ع) را همراه خود آورد. اگر حضرت علی(ع) معصوم نبود، نمیتوانست در چنین جایگاهی قرار گیرد. کسی که «نفس پیامبر» محسوب میشود، از هر کس دیگری برای جانشینی ایشان سزاوارتر است. حدیث معروف «علی منی و أنا من علی»؛ یعنی «علی از من است و من از علی هستم» نیز که در منابعی مانند صحیح مسلم و مسند احمد نقل شده، همین معنا را تأیید میکند.
انتهای پیام
