ملتی که محرم دارد، هرگز مغلوب نخواهد شد
عزاداری از دید رهبر شهید، فرآیند فعلیت بخشیدن به استعدادهای بالقوه حماسی یک ملت است. ایشان این حقیقت را چنین توصیف میکنند: «ملتی که ماه رمضان دارد، خدا را دارد؛ ملتی که محرم را دارد، مجاهدت و شهادت را دارد و ملتی که مجهز به ابزار مجاهدت و متکی به خداست، هرگز مغلوب نخواهد شد».
به گزارش ایکنا، در این روزهای تلخ و سنگینی که تقویم تاریخ معاصر ایران زیر بار فقدان جانسوز و شهادت رهبر انقلاب اسلامی با اندوهی عمیق ورق میخورد، بغضی تاریخی گلوی جامعه را میفشارد. شهادت ایشان، تنها از دست دادن یک رهبر سیاسی یا یک سکاندار اجرایی نبود؛ بلکه فقدان یک حکیم، یک متفکر جامعالاطراف و یک نظریهپرداز تمدنساز بود که هندسه معرفتی و هویتی انقلاب اسلامی را در میانه طوفان سهمگین تهاجمات فکری جهان معاصر پاسداری میکرد.
اکنون که دست جامعه از حضور فیزیکی، رهنمودهای مستقیم و کلام گرم این رهبر فرزانه کوتاه شده است، رسالتی بسیار سنگینتر از همیشه بر دوش رسانه احساس میشود؛ رسالت بازخوانی دقیق میراث فکری ایشان، تا مبادا این گوهر ناب در غبار گذر زمان دچار تحریف یا فراموشی شود، امروز بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. در همین راستا و با هدف واکاوی و بررسی این منظومه فکری، ایکنا در سلسله گزارشهایی به بازخوانی اندیشههای این رهبر شهید میپردازد. آنچه در ادامه میخوانید، روایتی تحلیلی و مستند از دیدگاههای رهبر شهید درباره «محرم» است؛ روایتی که در آن، جایجای متن با کلمات، ادبیات اختصاصی و بیانات مستقیم ایشان، همچون ستارگانی راهنما، چراغانی شده است تا صدای رسای ایشان در متن تاریخ زنده بماند.
در میان تمامی ارکان و مفاهیمی که شاکله هویتی و اعتقادی یک جامعه اسلامی را میسازند، هیچ عنصری به اندازه «ماه محرم» و در قلب آن، هیچ حادثهای به اندازه «عاشورا» دارای ضریب نفوذ و قدرت تاریخسازی نیست. در منظومه فکری رهبر شهید، نگاه به مقوله عزاداری و ایام محرم، نگاهی صرفاً آیینی، مناسکی یا یک رویداد تقویمی محدود به گذشته نبود. ایشان محرم را محور تحولات بنیادین یک ملت و موتور محرک بیداری اسلامی میدانستند. در دورانی که نظامات مادی، قدرت ملتها را با سنجههای تسلیحاتی و اقتصادی میسنجند، رهبر شهید با طرح کلانروایت «محرم بهمثابه مکتب انسانساز و جامعهپرداز»، خط بطلانی بر نگاههای تقلیلگرایانه و سکولار به پدیده دین کشیدند.
محرم، خورشیدی که غروب ندارد
یکی از کلیدیترین مفاهیمی که در افکار عمومی غالباً به یک مراسم سالانه تقلیل یافته بود، اصطلاح «دهه محرم» بود؛ اما رهبر شهید ریشههای هستیشناختی و تاریخی این گزاره را موشکافی کرده و به جامعه یادآور شدند که این یک حادثه مقطعی نیست و حقیقتی ناب و مستمر است: «ایام محرم ایام مهمی است. محرم فقط دهه عاشورا نیست؛ یک حادثه عظیم در ایام محرم در تاریخ اتفاق افتاده که این حادثه تمامشدنی نیست. نه به معنای اینکه نظایر آن و اشباه آن استمرار پیدا میکند -آن بهجای خود محفوظ، که بحث دیگری است- اما خود این حادثه مثل خورشیدی است که غروب ندارد. یکوقت حادثه عظیمی اتفاق میافتد، امروز اتفاق میافتد و فردا از بین میرود؛ مثل این حادثه نیست. این حادثه مثل خورشید بیغروبی است که همواره بوده تا امروز، بعد از این هم خواهد بود. یک تصویر و ترسیم جاندار و باحقیقتی است از مبارزه نور و ظلمت، جنگ حق و باطل، جنگ شرافت با لئامت و دنائت؛ البته اوجش روز عاشورا بود لکن مقدمات آن روزهای اوایل محرم، قبل از عاشورا فراهم شد، بعد از عاشورا -مثل یک چنین روزهایی- حادثه عاشورا با رهبری زینب کبری و امام سجاد (علیهماالسلام) تکمیل شد. بنابراین ایام، ایام بسیار مهمی است».
در این چارچوب فکری، این روزها در ذات خود تفاوتی با سایر روزها ندارند، بلکه این ارادههای الهی و مجاهدتهای انسانی است که به زمان مساحت وجودی میبخشد. ایشان تاکید میکنند: «روزهای سال، بهطور طبیعی و به خودی خود همه مثل هماند؛ این انسانها هستند، این ارادهها و مجاهدتهاست که یک روزی را از میان روزهای دیگر برمیکشد و آن را مشخص میکند، متمایز میکند، متفاوت میکند و مثل یک پرچمی نگه میدارد تا راهنمای دیگران باشد. روز عاشورا - دهم محرم - فینفسه با روزهای دیگر فرقی ندارد؛ این حسینبنعلی(ع) است که به این روز جان میدهد، معنا میدهد، او را تا عرش بالا میبرد؛ این مجاهدتهای یاران حسینبنعلی(ع) است که به این روز، این خطورت و اهمیت را میبخشد».
بر همین اساس است که محرم به نماد فضیلتها تبدیل میشود: «محرم ماه امام حسین است، ماه حسینی است، ماه همه آن ارزشهایی است که در وجود سیدالشهدا(س) متجلی و متبلور است؛ ماه شهادت، ماه جهاد، ماه اخلاص، ماه وفا، ماه گذشت، ماه اهتمام به حفظ دین، دین خدا و ایستادگی در مقابل قدرتهای معارض دین. وجود مبارک سیدالشهدا و قضایای عاشورا و محرم و مانند اینها، مظهر این چیزها است».
ملتی که محرم دارد، مغلوب نخواهد شد
در ادبیات مدرن سیاسی، قدرت یک ملت براساس مؤلفههای مادی سنجیده میشود. اما در نگاه رهبر شهید، محرم یک معدن لایزال قدرتساز و یک هویتبخش است. فرآیند عزاداری از دید ایشان، فرآیند فعلیت بخشیدن به استعدادهای بالقوه حماسی یک ملت است. ایشان این حقیقت را چنین توصیف میکنند: «ملتی که ماه رمضان دارد، خدا را دارد؛ ملتی که محرم را دارد، مجاهدت و شهادت را دارد و ملتی که مجهز به ابزار مجاهدت و متکی به خداست، هرگز مغلوب نخواهد شد».
این قدرت بازدارنده، ریشه در پیوند عمیق جامعه با آرمانهای سیدالشهدا دارد که در طول تاریخ ضامن بقای تشیع بوده است: «محرم، یکی از مقاطع تاریخی است. عاشورا را شیعه، با همه وجود نگه داشتند. شما ببینید در طول سالهای متمادی، قرنهای متمادی، یاد امام حسین، نام امام حسین، تربت امام حسین، عزای امام حسین هرگز از بین مردم پیرو اهلبیت و مؤمن به اهلبیت خارج نشد؛ این را رها نکردند؛ هرچند خیلی تلاش شد».
اهمیت این حفظ و حراست به حدی است که ایشان بزرگداشت این ایام را یک تکلیف قطعی میدانند: «احترام عاشورای حسینی و محرم برای مردم ما یک فریضه و امر بزرگ و مهم بهشمار میرود… ماه محرم آغاز سال هجری قمری و ماه حسین (علیهالسلام)، ماه شهادت، ماه افتخار است». در نگاه رهبر شهید، این ایام بستر آمادهسازی جامعه برای نقشآفرینیهای بزرگ است: «ماه حرام که ماه محترم الهی است ماهی است که مسلمانها بایستی با توجه بیشتر به خدای متعال و تعبد بیشتر، خودشان را آماده ورود در میدانهای حساس و مهم زندگی کنند».
حکومت و حاکمیت اسلام، از آثار محرم است
یکی از کارکردهای پنهان اما بهشدت استراتژیک محرم در نگاه رهبر شهید، پیوند زدن اشک و عزاداری به میدان عمل و تشکیل حکومت اسلامی است. عزاداری سکولاری که سوغات نظامهای استکباری است، انسان را موجودی منزوی میسازد که صرفاً در کنج پستوها به گریه میپردازد. اما رسالت محرم تراز، اتصال این شور حسینی به نقشه عظیم پیشرفت و حاکمیت دین است.
ایشان با اشاره به تفاوت بنیادین محرم در عصر حاضر میفرمایند: «محرم دوران انقلاب، با محرمهای قبل از انقلاب و دوران عمر ما و قبل از ما، متفاوت است. این محرمها، محرمهایی است که در آن، معنا و روح و جهتگیری، واضح و محسوس است. ما نتایج محرم را در زندگی خود میبینیم. حکومت و حاکمیت و اعلای کلمه اسلام و ایجاد امید به برکت اسلام در دل مستضعفان عالم، آثار محرم است. ما در دوران خود، محرم را با محصول آن، یکجا داریم. با این محرم، بایستی چگونه رفتار کنیم؟ پاسخ این است که ما معمان، همه علمای دین، همه مبلغان و همه ذاکران، باید مسئله عاشورا و مصایب حسینبنعلی (علیهالسلام) را بهصورت یک مسئله جدی و اصلی و به دور از شعار، مورد توجه قرار بدهیم».
موتور محرک این حرکت عظیم، بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیت محرم برای درهم شکستن هیمنه طاغوتهاست: «این نعمت عظیم، دلها را به منبع جوشش ایمان اسلامی متصل میکند. کاری میکند که در طول تاریخ کرد و ستمگران حاکم، از عاشورا ترسیدند و از وجود قبر نورانی امام حسین (ع)، واهمه داشتند. ترس از حادثه عاشورا و شهدای آن، از زمان خلفای بنیامیه شروع شده و تا زمان ما ادامه یافته است و شما یک نمونهاش را در دوران انقلاب خودمان دیدید. وقتی که محرم از راه میرسید، نظام مرتجع کافر فاسق فاسد پهلوی، میدید دیگر دستش بسته است و نمیتواند علیه مردم مبارز عاشورایی، کاری انجام دهد. در واقع مسئولین آن نظام، ناتوانی خود را ناشی از فرا رسیدن محرم میدانستند… امام بزرگوار ما رضواناللهعلیه، آن مرد حکیم تیزبین دینشناس دنیاشناس انسانشناس، خوب فهمید که از این حادثه برای پیشبرد هدف امام حسین (علیهالسلام) چگونه باید استفاده کند و کرد. امام بزرگوار ما، محرم را بهعنوان ماهی که در آن، خون بر شمشیر پیروز میشود، مطرح نمود و به برکت محرم، با همین تحلیل و منطق، خون را بر شمشیر پیروز کرد».
فرصت استثنایی تبلیغ و تبیین معارف ناب
تعابیر دقیقی که رهبر شهید برای ماه محرم به کار میبرند، نشاندهنده آرایش جنگی در عرصه فرهنگ و تبیین است. در این نبرد شناختی، محرم صرفا محفل سوگ نیست، بلکه بزرگترین رسانه و دانشگاه عمومی برای بیداری افکار عمومی است. ایشان در توصیف این جایگاه رفیع رسانهای و تبلیغی میفرمایند: «فرصت تبلیغ در ماه محرمالحرام، یک فرصت بسیار بزرگ و استثنایی است و این به برکت خون سید شهیدان و سرور آزادگان عالم حضرت اباعبداللهالحسین (ع) و یاران پاکباخته آن بزرگوار است… در قضیه محرم… یک جهت بارز، همین قضیه تبلیغ است. فرصتی است برای اینکه به برکت خون مطهر و ناحقریخته حسینبنعلی (ع) و اصحاب و خانواده آن بزرگوار و واقعه مظلومانه آنها، مردم نسبت به حقایق آن دینی که این دماء مطهره به پاس آن ریخته شد، آشنا و آگاه شوند».
برای تحقق این هدف، ایشان بر برنامهریزی پیشینی و سازماندهی محتوایی تأکید مضاعف دارند: «اهمیت ماه محرم و آنچه در این ماه انجام میگیرد، آنقدر هست که بهخاطر آن، اجتماعاتی تشکیل شود و درباره مسائل مربوط به آن، گفتوگو صورت گیرد. انشاءالله در آینده، خیلی بجا و خوب است که قبل از ایام تبلیغ ماه محرم، هماهنگیها و همفکریهای فراوانی در جهات مختلف، برای انتخاب موضوعات و کیفیت تبلیغ و وظایف مهمی که در ماه محرم هست، انجام شود… در ماه محرم، معارف حسینی و معارف علوی را که همان معارف قرآنی و اسلامی اصیل و صحیح است برای مردم بیان کنید».
مخاطب این معارف عالیه، انسان تشنه حقیقتی است که نباید با سطحینگری از این اقیانوس معرفت بیبهره بماند: «ایام محرم برای ما اهمیت تاریخی و معنوی و انسانی دارد؛ و حادثه محرم، حادثهای نیست که با گفتن و برگزار کردن، تکراری شود. ذکر و یادآوری است، همیشگی است و همیشه لازم است… در آستانه ماه محرم هستیم که ماه تعلیم مجاهدت فیسبیلالله بهوسیله برترین خلایق، حضرت اباعبدالله (علیهالسلام)، است».
جامعه منعطف، اهل عاطفه و تعطف
هیئتها و مجالس عزا، پادگانهای ایزوله از عواطف انسانی نیستند. یکی از تأکیدات مستمر رهبر شهید، اثرگذاری عمیق این مجالس بر تلطیف روحیه جامعه و مصونیتبخشی روانی در برابر قساوتهای دنیای مدرن بود. ایشان این وجه از محرم را نقطه تمایز و برتری جامعه شیعی میدانند: «اشکها، دور هم نشستنها، ذکر مصیبت کردنها، این محرم و عاشورا، در روحیه و فضای زندگی مردم ما تاثیر میگذارد. آن خشکی و بیروحی بعضی از جوامع ضدشیعی - متاسفانه بعضی حکومتها، مردمشان را نه غیرشیعی، بلکه ضدشیعی بار میآورند - بحمدالله، در جامعه ما نیست. جامعه ما، جامعهای منعطف، با حال، با روحیه، اهل عاطفه و تعطف است».
این سرمایه عظیم عاطفی، نعمتی است که شکرگزاری ویژهای میطلبد: «از بزرگترین نعمتها، نعمت خاطره و یاد حسینبنعلی (علیهالسلام)، یعنی نعمت مجالس عزا، نعمت محرم و نعمت عاشورا برای جامعه شیعی ماست. متأسفانه برادران غیر شیعی ما از مسلمین، خود را از این نعمت برخوردار نکردند. اما میتوانند از این نعمت بهرهمند شوند و امکانش هم وجود دارد… اکنون که ذکر محرم و عاشورا و یاد و خاطره امام حسین (علیهالسلام)، در بین ما رایج است، از این ذکر و خاطره و جلسات بزرگداشت، چه استفادهای باید کرد و شکر این نعمت چیست؟… لذا هم مردم و هم روحانیون، باید از این نعمت استفاده کنند».
عاشورا؛ ضامن بقای اسلام و اوج قله فداکاری
درک این حجم از اثرگذاری و نقشآفرینی، لاجرم ما را به این حقیقت رهنمون میسازد که اگر عاشورا نبود، از اسلام ناب محمدی جز پوستهای بیمغز چیزی باقی نمیماند. رهبر شهید با نگاهی جامع به تاریخ صدر اسلام، این گزاره را تبیین میکنند: «اساس دین با عاشورا پیوند خورده و به برکت عاشورا هم باقی مانده است. اگر فداکاری بزرگ حسینبنعلی (علیهالسلام) نمیبود که این فداکاری، وجدان تاریخ را بهکلی متوجه و بیدار کرد در همان قرن اول یا نیمه قرن دوم هجری، بساط اسلام بهکلی برچیده میشد. قطعاً اینگونه است… چیزی که وجدان جامعه اسلامی را در آن زمان برآشفت و اسوه و الگویی برای بعدیها شد، همین حادثه عجیبی بود که تا آن روز در اسلام سابقه نداشت. البته، بعد از آن، نظایر بسیاری پیدا کرد؛ اما هیچ کدام از آن نسخهها، مطابق اصل نبود. امت اسلام، شهیدان زیادی داد. شهدای دستهجمعی داد. اما هیچ کدام به پای حادثه عاشورا نرسید. حادثه عاشورا، در اوج قله فداکاری و شهادت باقی ماند و همچنان تا قیامت باقی خواهد ماند. «لا یوم کیومک یا اباعبدالله» ما شیعیان، از این حادثه، خیلی بهره بردهایم».
این بهرهمندی تاریخی، امروز نیز بهعنوان یک سنگر مستحکم در برابر توطئههای نرم و سخت دشمنان عمل میکند: «واقعا این اعتقاد، درست است که اسلام را قیام سیدالشهدا حفظ کرده؛ همچنانکه در طول زمان، در قرنهای متوالی، این حادثه روزبهروز زندهتر شده. امروز این مراسم از صد سال پیش که تدین مردم بهحسب ظاهر، معارضینی مثل معارضین امروز هم نداشت، خیلی گرمتر، گیراتر، پرشورتر و گستردهتر دارد انجام میگیرد؛ همه اینها معنا دارد، همه اینها نشاندهنده یک حقایقی و یک جریانی است که به رهبری حسینبنعلی (سلاماللهعلیه) دارد در دنیا پیش میرود؛ و انشاءالله پیش خواهد رفت و کارگشا خواهد بود و گرههای ملتها را باز خواهد کرد».
هر چه زمان میگذرد، ابعاد این پدیده شگرف روشنتر میشود: «اگر چه در باب محرم و عاشورا و آثار این پدیده عظیم صحبتها و افادات ارزشمندی شده است و همه شنیدهایم و استفاده کردهایم؛ لکن هر چه زمان میگذرد، احساس میشود که چهره بیزوال این خورشید منور - که میشود آن را به «خورشید شهادت»، «خورشید جهاد مظلومانه و غریبانه» تعبیر کرد که بهوسیله حسینبنعلی (علیهالسلام) و یارانش برافروخته شد - بیشتر آشکار میگردد و برکات عاشورا بیشتر معلوم میشود».
محرم، امینترین لنگرگاه عقیدتی کشور است
بازخوانی منظومه فکری رهبر شهید نشان میدهد که در گفتمان انقلاب اسلامی، «ماه محرم» یک آیین ساده سوگواری نیست، بلکه امینترین لنگرگاه عقیدتی کشور، استخراجگر معادن شجاعت، معمار هویتهای ظلمستیز اسلامی، و فرمانده بیدارگر لشکر پیشرفت جامعه در برابر استکبار است. اگر جامعهای میخواهد از گردنههای سخت تاریخی عبور کند و تمدنی درخشان در آینده بنا نهد، چارهای ندارد جز آنکه به ریسمان مکتب عاشورا چنگ زند.
همانگونه که رهبر شهید بهعنوان نقشه راه آینده توصیه فرمودند: «در ایام محرم و صفر، ملت عزیز ما باید روح حماسه را، روح عاشورایی را، روح نترسیدن از دشمن را، روح توکل به خدا را، روح مجاهدت فداکارانه در راه خدا را، در خودشان تقویت کنند و از امام حسین (علیهالسلام) مدد بگیرند». پیشرفت مکتبی و استقلال همهجانبه یک ملت، تابعی قطعی از همین اتصال ناگسستنی به خورشید بیغروب محرم است؛ همان حقیقتی که امروز بیش از هر زمان دیگری گرهگشای ملتها و زمینهساز طلوع فجر نهایی خواهد بود.
انتهای پیام
