یادداشت
«هفت دقیقه تا ابد»؛ روایت آخرین دقایق پرواز ۶۵۵ ایرانایر
زمان، همیشه برای همه یکسان جاری نمیشود؛ گاهی ثانیهها، گویی در ترافیک روزمرگی گم میشوند و گاهی، تنها چند دقیقه، تمام معنای زندگی را تغییر میدهند. ۱۲ تیر ۱۳۶۷؛ صبحی که در بندرعباس با صدای امواج و لبخند مسافران آغاز شد، در عرض تنها هفت دقیقه، از یک صبح عادی به یک تراژدی ابدی بدل شد. روایتی از جایی که آسمان، به جای مقصد، با آغوش مرگ به استقبال مسافران نشست.
صبح ۱۲ تیرماه ۱۳۶۷، همچون هر روز دیگری در بندرعباس، با صدای موجهای خلیج فارس و ترافیک همیشگی آغاز شده بود؛ اما در سالن انتظار فرودگاه، اتمسفری متفاوت جاری بود. سالن مملو از مسافران مقصد دبی بود؛ خانوادههایی که با لبخند و امید، برای دیدار با عزیزانشان راهی سفر شده بودند؛ بازرگانانی که میان دو سوی خلیج فارس در تکاپوی تجارت بودند و کودکانی که با معصومیت محض، دست در دست پدر و مادرشان به سمت گیت پرواز میرفتند. هیچکدام از آنها نمیدانستند که این آخرین بار است که بر زمین قدم میگذارند و این آخرین بار است که خورشید را در آرامش میبینند.
پرواز ۶۵۵ ایرانایربا یک فروند هواپیمای ایرباس A300، قرار بود سفری کوتاه، عادی و بیحادثه به مقصد دبی باشد. خدمه پرواز نیز با دقت تمام، چکلیستهای پیش از پرواز را مرور کرده و تمامی پروتکلهای ایمنی را به دقت اجرا کرده بودند. همه چیز، از صدای موتورها گرفته تا وضعیت جوی، نشان از یک پرواز معمولی داشت.
ساعت ۱۰:۱۷ صبح، هواپیما از باند فرودگاه بندرعباس برخاست و از زمین جدا شد. با صدور مجوز از برج مراقبت، ایرباس در کریدور بینالمللی هوایی، مسیر تعیینشده خود را آغاز کرد. خلبان در حال افزایش ارتفاع بود و هواپیما با ثبات، در میان ابرها به سمت مقصد پیش میرفت؛ نه تغییری در مسیر داده شده بود و نه هیچ نشانهای از وضعیت اضطراری در رادارهای فرودگاهی یا سیستمهای داخلی پرواز دیده میشد.
اما در آن سوی افق، در چند ۱۰ کیلومتر آنسوتر و در قلب تلاطمهای خلیج فارس، ناو جنگی آمریکایی USS Vincennes در وضعیت تنش نظامی قرار داشت. در حالیکه محاسبات راداری ناو، هواپیمای مسافربری را بهاشتباه بهعنوان یک جنگنده نظامی شناسایی میکرد، زمان برای مسافران به سرعت سپری میشد. در ناو آمریکا، تصمیم نهایی برای یک حمله تهاجمی اتخاذ شد.
تنها هفت دقیقه پس از برخاستن از زمین، آسمان خلیج فارس با شکافی از آتش، به لرزه درآمد. دو موشک به سوی این هواپیمای غیرنظامی گسیل شدند و تنها چند ثانیه بعد، ایرباس ایرانایر در میان ابرها متلاشی شد. با آن انفجار مهیب، تمام پیوندهای میان زمین و آسمان گسست؛ قطعات هواپیما و پیکر مطهر سرنشینان در پهنه آبی خلیج فارس پراکنده شد و ارتباط رادیویی با آن پرواز برای همیشه به سکوتی ابدی بدل شد.
در این جنایت بیرحمانه، تمامی ۲۹۰ سرنشین پرواز، از جمله ۶۶ کودک معصوم، به شهادت رسیدند؛ جانهایی که در میانه راه، به ابدیت پیوستند. بسیاری از این خانوادهها، حتی فرصت یک نگاه آخر یا یک خداحافظی ناتمام را هم نیافتند.
ساعاتی بعد، با آغاز عملیات جستوجو و نجات، تصاویری از بقایای هواپیما و پیکر شهدا، یکی از تلخترین و رنجآورترین صفحات تاریخ معاصر ایران را به ثبت گذاشت؛ تصاویری که هنوز هم وقتی بازگو میشود، لرزه بر اندام تاریخ میاندازد. جهان با انتشار این خبر تکان خورد. دولت ایران این اقدام را نقض آشکار حقوق بینالملل و حملهای آشکار به یک پرواز غیرنظامی دانست و با تمام توان، این جنایت را در مجامع بینالمللی پیگیری کرد. آمریکای جنایتکار، با وجود ادعای «اشتباه در تشخیص هدف»، هرگز نتوانست با این توجیه، سنگینی این جنایت را از دوش تاریخ بردارد.
امروز، با گذشت ۳۸ سال، پرواز ۶۵۵ دیگر تنها یک شماره پرواز یا یک حادثه هوانوردی نیست. این نام، یک زخم باز در حافظه تاریخی ایرانیان است؛ یادآور ۲۹۰ انسانی که سفری کوتاه را آغاز کردند اما در میانه راه، به حضور ابدی در قلب تاریخ پیوستند. پرواز ۶۵۵، روایتی است از آن لحظهای که «هفت دقیقه» به «ابدیت» تبدیل شد و نام آن شهدا، همواره در ادبیات حقوق بینالملل، بهعنوان نمادی از آسیبپذیری و بیرحمی در برابر امنیت غیرنظامی، حک خواهد شد.
