پیشنهاد نامگذاری یکی از روزهای دهه کرامت به نام بیبی حکیمه(س)
در پیشنشست علمی کنگره بینالمللی حضرت بیبی حکیمه(س)، علاوه بر تأکید بر جایگاه این بانوی بزرگوار در فرهنگ شیعه، پیشنهاد شد تا یکی از روزهای دهه کرامت به نام حضرت بیبی حکیمه(س) در تقویم فرهنگی کشور ثبت شود تا زمینه برگزاری سالانه این کنگره فراهم شود.
به گزارش خبرنگار ایکنا، نشست تخصصی بقاع متبرکه و ارتقای سرمایه اجتماعی از سلسله نشستهای علمی کنگره بینالمللی حضرت بیبی حکیمه(س) امروز دوشنبه، پنجم مردادماه در محل دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.
در ابتدای این نشست تخصصی، فرشید فلاح، مدیرعامل بنیاد امام رضا(ع) طی سخنانی بیان کرد: بنیاد بینالمللی فرهنگی ـ هنری امام رضا(ع) به عنوان نهادی فرابخشی و با راهبری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با عضویت مجموعهای از دستگاهها و نهادهای فرهنگی کشور از جمله سازمان اوقاف و امور خیریه، وزارت آموزش و پرورش، دانشگاهها، آستان قدس رضوی و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، با هدف همافزایی و یکپارچهسازی فعالیتهای فرهنگی دولت و مردم در زمینه ترویج معارف رضوی در سطح ملی و بینالمللی تأسیس شده است.
وی بیان کرد: این بنیاد با بیش از دو دهه فعالیت مستمر، برگزاری ۲۲ دوره جشنوارههای فرهنگی، هنری و پژوهشی رضوی در سراسر کشور را در کارنامه خود دارد. همچنین چاپ و انتشار بیش از یکصد عنوان کتاب، انتشار دو فصلنامه علمی ـ پژوهشی، تأسیس و راهبری خبرگزاری رضوی، حمایت از تولید صدها اثر فرهنگی و هنری و همکاری با تشکلهای مردمی مستقر در بقاع متبرکه و قدمگاههای منسوب به امام رضا(ع)، از جمله اقدامات شاخص این نهاد وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شمار میرود.
فلاح گفت: از مهمترین دستاوردهای بنیاد بینالمللی امام رضا(ع)، پیگیری و ثبت «دهه کرامت» در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران است؛ دههای که از سالروز میلاد حضرت فاطمه معصومه(س) آغاز و با میلاد باسعادت حضرت امام رضا(ع) پایان مییابد و نقش مؤثری در تقویت فرهنگ عمومی و گسترش معارف اهل بیت(ع) در کشور ایفا کرده است.
وی افزود: در ادامه این مسیر، پیگیری و ثبت مناسبتهایی همچون «روز بزرگداشت امامزادگان و بقاع متبرکه»، «روز حضرت شاهچراغ(ع)» و «روز امامزاده صالح(ع)» در تقویم ملی، با همکاری نهادهای ذیربط، شورای فرهنگ عمومی و شورای عالی انقلاب فرهنگی، از دیگر اقدامات ماندگار و ارزشمند این بنیاد در راستای تکریم بقاع متبرکه و تقویت هویت دینی و فرهنگی کشور بوده است.
وی ادامه داد: در حوزه پژوهش نیز برگزاری دهها همایش علمی و تخصصی و همچنین برگزاری چهار نشست علمی در سال جاری با موضوعاتی همچون «مناظرات رضوی»، «سبک زندگی رضوی»، «ویژگیهای معماری حرم مطهر امام رضا(ع)» و «امام رضا(ع) در ادبیات فارسی»، از جمله فعالیتهای علمی و پژوهشی قابل توجه این بنیاد محسوب میشود. بیتردید، تقویت جایگاه امامزادگان و بقاع متبرکه به عنوان سرمایههای اجتماعی و فرهنگی، میتواند به گسترش و تعمیق معارف رضوی از مسیر این پایگاههای ریشهدار تاریخی و مذهبی یاری رساند.
وی بیان کرد: در این مسیر، همراهی و حمایت شخصیتهایی همچون حجتالاسلام ارباب سلیمانی و حجتالاسلام خاموشی، نقشی مؤثر و انکارناپذیر در پیشبرد اهداف بنیاد داشته است و امروز نیز این مسیر با مدیریت جناب سیدضیاء هاشمی استمرار یافته است. همچنین شایسته است از خدمات ارزنده جناب سیدجواد جعفری، نخستین مدیرعامل بنیاد بینالمللی امام رضا(ع)، که بخش مهمی از دستاوردهای امروز مرهون مدیریت، تدبیر و تلاشهای ایشان است، قدردانی شود.
فلاح در پایان سخنان خود اظهار کرد: بدیهی است این پیشنشست علمی، مقدمهای برای برگزاری کنگره بینالمللی تکریم حضرت حکیمه(س)، خواهر گرانقدر حضرت امام رضا(ع)، خواهد بود.
در ادامه، حجتالاسلام عباس نصیریفرد، دبیر علمی کنگره حضرت بیبی حکمیه(س) نیز طی سخنانی با اشاره به فلسفه برگزاری این رویداد، اظهار کرد: این نشست در آستانه برگزاری کنگره بینالمللی حضرت بیبی حکیمه(س) برگزار شده است؛ بانویی که از شخصیتهای اثرگذار در حوزه تمدنی تشیع به شمار میرود و میتواند به عنوان الگویی عملی برای زن مسلمان معاصر معرفی شود.
تبیین و معرفی الگوی تمدنی زن مسلمان
وی افزود: فلسفه اصلی برگزاری این کنگره، تبیین و معرفی الگوی تمدنی زن مسلمان است؛ الگویی برای زن امروز که در عین حضور فعال در عرصههای اجتماعی، بتواند نقش مؤثر خود را در خانواده و تربیت نسل نیز ایفا کند. حضرت بیبی حکیمه(س) از جمله شخصیتهایی است که با سیره علمی، فرهنگی و اجتماعی خود، ظرفیت تبدیل شدن به چنین الگویی را دارد.
نصیریفرد با اشاره به نقش هجرتهای تاریخی در شکلگیری تمدن شیعی گفت: هجرت حضرت امام رضا(ع) به ایران، نقطه آغاز شکلگیری تمدن شیعی در این سرزمین بود. پس از آن، هجرت حضرت فاطمه معصومه(س) و سپس هجرت حضرت بیبی حکیمه(س)، سه ضلع اصلی تثبیت و گسترش تشیع در ایران را تشکیل دادند.
دبیر علمی کنگره تصریح کرد: ثمره این جریان تاریخی در قرون چهارم و پنجم هجری و در دوران حکومت آلبویه نمایان شد؛ دورانی که زمینههای شکلگیری تمدن بزرگ اسلامی فراهم آمد. هرچند دانشمندان اهل سنت نیز در این تمدن سهم داشتند، اما بنیانهای فکری و فرهنگی آن، متأثر از جریان اندیشه شیعی بود که پس از هجرت امام رضا(ع) در ایران استقرار یافت.
وی ادامه داد: هجرت حضرت فاطمه معصومه(س) به شکلگیری حوزه علمیه قم و تبدیل آن به مرکز اندیشه شیعی انجامید و هجرت حضرت بیبی حکیمه(س) نیز موجب انسجام و گسترش فرهنگ تشیع در جنوب ایران و میان شیعیان کشورهای حوزه خلیج فارس شد.
وی با بیان اینکه در منابع تاریخی از حضرت بیبی حکیمه(س) با تعابیری همچون «عالِمه»، «محدّثه»، «فاضله» و «مجتهده» یاد شده است، افزود: مرحوم آیتالله العظمی خویی نیز از ایشان به عنوان یکی از راویان حدیث نام برده است. همچنین در منابع تاریخی آمده است که حضرت امام رضا(ع) برخی از معارف و اسرار ویژه مکتب اهلبیت(ع) را با ایشان در میان میگذاشتند و از این جهت، حضرت بیبی حکیمه(س) از امانتداران معارف شیعه محسوب میشود.
وی بیان کرد: با وجود جایگاه والای این بانوی بزرگوار، شناخت عمومی جامعه نسبت به شخصیت ایشان هنوز کافی نیست؛ در حالی که حضرت بیبی حکیمه (س) در میان شیعیان جنوب ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس از جایگاه ویژهای برخوردار است و نقش مهمی در انسجام فرهنگی و مذهبی این مناطق ایفا کرده است. از همین رو، برگزاری این کنگره ضرورتی فرهنگی و علمی به شمار میرود.
وی با اشاره به شکلگیری ایده این رویداد گفت: ایده اولیه برگزاری کنگره ازسوی جناب سیدضیاء هاشمی مطرح شد و با توجه به تعلق خاطر ایشان به استان محل استقرار بارگاه مطهر حضرت بیبی حکیمه(س)، این پیشنهاد با جدیت پیگیری و وارد مرحله اجرا شد. بازشناسی علمی و جامع شخصیت حضرت بیبی حکیمه(س)، معرفی الگوی زن مسلمان تمدنساز، توسعه گفتمان علمی درباره نقش زنان در حفظ و انتقال ارزشهای دینی و افزایش اثرگذاری اجتماعی آنان از مهمترین اهداف این کنگره است.
لزوم معرفی الگوهای اصیل اسلامی به نسل جدید
وی ادامه داد: برنامههای کنگره در دو محور «تبلیغی و ترویجی» و «علمی و پژوهشی» طراحی شده و مخاطبان آن تمامی گروههای سنی، از کودکان و نوجوانان تا جوانان و بزرگسالان را دربر میگیرد؛ چراکه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند معرفی الگوهای اصیل اسلامی به نسل جدید هستیم.
وی از تولید مجموعهای از آثار فرهنگی و رسانهای خبر داد و گفت: برای نخستین بار در جهان اسلام، انیمیشنهایی درباره شخصیت حضرت بیبی حکیمه(س) تولید خواهد شد. همچنین نخستین سامانه هوش مصنوعی تخصصی درباره این بانوی بزرگوار در حال طراحی است و همزمان با برگزاری کنگره در اسفندماه رونمایی خواهد شد. این سامانه بر اساس منابع معتبر و مستند، به پرسشهای کاربران درباره زندگی، شخصیت و سیره حضرت بیبی حکیمه(س) پاسخ خواهد داد.
وی افزود: تولید مستندهای تلویزیونی با قابلیت پخش در شبکههای داخلی و بینالمللی نیز در دستور کار قرار دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از زائران بارگاه حضرت بیبی حکیمه(س) را شیعیان کشورهای حوزه خلیج فارس تشکیل میدهند.
دبیر علمی کنگره با اشاره به بخش پژوهشی این رویداد گفت: پس از این نشست، فراخوان مقالات علمی منتشر خواهد شد و از پژوهشگران دعوت میشود آثار خود را درباره ابعاد مختلف شخصیت حضرت بیبی حکیمه(س) ارائه کنند. همچنین تألیف و انتشار هفت عنوان کتاب در حوزههای مختلف مرتبط با این بانوی بزرگوار پیشبینی شده که همزمان با برگزاری کنگره رونمایی خواهد شد.
وی با بیان اینکه رویکرد این کنگره «محصولمحور» است، اظهار کرد: تجربه برگزاری کنگرههای علمی پیشین، از جمله کنگره آیتالله العظمی شاهرودی، نشان داد که یک رویداد علمی باید آثار ماندگار و قابل استفاده برای جامعه تولید کند. در آن کنگره بیش از ۵۳ اثر علمی و فرهنگی تولید شد و در کنگره حضرت بیبی حکیمه (س) نیز تولید دستکم ۲۰ اثر علمی، پژوهشی، هنری و رسانهای برای گروههای مختلف سنی هدفگذاری شده است.
وی در پایان با بیان خاطرهای از سفر به حرم مطهر حضرت شاهچراغ(ع)، گفت: در آغاز مسیر برنامهریزی این کنگره، از حضرت احمد بن موسی شاهچراغ(ع) درخواست کردم اگر این حرکت مورد رضایت ایشان و حضرت امام رضا(ع) است، نشانهای عطا فرمایند. همان شب اتفاقی معنوی برای ما رقم خورد که آن را تأییدی بر این مسیر دانستم. بیتردید بزرگداشت امامزادگان و شخصیتهای تأثیرگذار خاندان اهلبیت(ع)، اقدامی ارزشمند در مسیر ترویج معارف اسلامی و تقویت فرهنگ اهلبیت(ع) است.
وی در پایان از وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، مسئولان بنیاد بینالمللی امام رضا(ع)، اعضای شورای سیاستگذاری، پژوهشگران و تمامی دستاندرکاران برگزاری این کنگره قدردانی کرد.
در ادامه، حجتالاسلام حمیدرضا اربابسلیمانی، معاون قرآن و عترت وزیر ارشاد نیز طی سخنانی با اشاره به اهمیت حفظ ارتباط و همدلی میان مؤمنان، اظهار کرد: بر اساس فرمایش امام جواد(ع)، دیدار و ارتباط میان برادران دینی، زمینهساز رشد، شکوفایی عقل و افزایش خیر و برکت در زندگی است؛ از این رو، حفظ این نشستها و پیوندهای اجتماعی، از توصیههای مؤکد اهلبیت(ع) به شمار میرود.
امامزادگان از مصادیق شعائر الهی هستند
وی در ادامه با بیان دو مقدمه درباره جایگاه امامزادگان گفت: نخست آنکه امامزادگان از مصادیق شعائر الهی هستند و تکریم آنان، در حقیقت تعظیم شعائر الهی است. قرآن کریم پاسداشت شعائر الهی را نشانه تقوای دلها معرفی میکند و کسانی که در مسیر معرفی شخصیتهایی همچون حضرت بیبی حکیمه(س) تلاش میکنند، در واقع در مسیر بزرگداشت شعائر الهی گام برمیدارند.
اربابسلیمانی افزود: مقدمه دوم آن است که بزرگداشت مردان و زنان الهی، ریشهای قرآنی دارد. خداوند در قرآن کریم بارها پیامبر اکرم(ص) را به یادآوری زندگی و مجاهدت شخصیتهای الهی همچون حضرت ابراهیم(ع)، حضرت اسماعیل(ع)، حضرت موسی(ع) و حضرت مریم(س) فرمان میدهد تا این الگوهای ایمان و بندگی همواره در حافظه جامعه زنده بمانند.
وی با اشاره به جایگاه حضرت مریم (س) در قرآن کریم تصریح کرد: حضرت مریم(س) نه پیامبر بود و نه از مردان الهی، اما خداوند از او به عنوان الگویی برای پاکدامنی، ایمان و تربیت الهی یاد میکند. این موضوع نشان میدهد که معرفی و تکریم شخصیتهای برجسته دینی، اختصاصی به پیامبران ندارد و زنان صالح نیز میتوانند الگوهای ماندگار جامعه باشند.
معاون قرآن و عترت وزیر ارشاد ادامه داد: بر همین اساس، برگزاری آیینهای بزرگداشت ائمه اطهار(ع) و امامزادگان، از جمله حضرت بیبی حکیمه (س)، کاملاً منطبق بر فرهنگ قرآن و سیره پیامبر اکرم(ص) است؛ زیرا یکی از وظایف رهبران دینی، زنده نگه داشتن یاد شخصیتهایی است که در راه خدا سختیها را تحمل کرده و در مسیر هدایت جامعه نقشآفرین بودهاند.
مؤدت نسبت به اهلبیت(ع)
وی در بخش دیگری از سخنان خود به آیات مربوط به مودت اهلبیت(ع) اشاره کرد و گفت: همه پیامبران الهی اعلام میکردند که در برابر رسالت خود مزدی از مردم نمیخواهند، اما پیامبر اکرم(ص) مأمور شد تنها یک درخواست از امت داشته باشد و آن «مودت نسبت به اهلبیت(ع)» است. این مودت صرفاً یک محبت قلبی نیست، بلکه باید در رفتار، گفتار و عمل انسان جلوهگر شود. قرآن کریم تصریح میکند که این اظهار محبت، در حقیقت به سود خود مؤمنان است و آثار و برکات آن به زندگی آنان بازمیگردد.
اربابسلیمانی با تأکید بر نقش بقاع متبرکه در تقویت انسجام اجتماعی اظهار کرد: توجه به امامزادگان و بقاع متبرکه، تنها یک عمل عبادی نیست، بلکه موجب افزایش سرمایه اجتماعی در جامعه میشود. هرچه سرمایه اجتماعی افزایش یابد، فاصله میان مردم و مسئولان، اقشار مختلف جامعه و گروههای اجتماعی کاهش پیدا میکند.
وی بیان کرد: شکلگیری نشستهای علمی، فرهنگی و اجرایی پیرامون بارگاه حضرت بیبی حکیمه(س)، نمونهای از همین همافزایی اجتماعی است؛ چرا که مسئولان، نخبگان و مردم در کنار یکدیگر برای توسعه زیرساختها، ارتقای خدمات فرهنگی و فراهمسازی امکانات رفاهی زائران برنامهریزی میکنند. بقاع متبرکه همواره محل شکلگیری همدلی، خدمترسانی و کاهش فاصلههای اجتماعی بودهاند و این ویژگی، از مهمترین آثار فرهنگی و اجتماعی توجه به امامزادگان است.
اربابسلیمانی همچنین به جایگاه فراملی بارگاه حضرت بیبی حکیمه(س) اشاره کرد و گفت: این آستان مقدس، علاوه بر زائران ایرانی، مورد توجه شیعیان کشورهای مختلف منطقه نیز قرار دارد و میتواند نقش مهمی در تقویت همگرایی میان مسلمانان و خنثیسازی تلاش دشمنان برای ایجاد اختلاف میان ملتهای اسلامی ایفا کند.
وی با بیان اینکه هجرت امامزادگان به ایران پیام مهمی برای جامعه اسلامی داشت، اظهار کرد: حضور فرزندان اهلبیت(ع) در ایران نشان داد که اسلام تنها به قرآن محدود نمیشود، بلکه قرآن و عترت دو حقیقت جداییناپذیرند و همین پیام، پایه استواری فرهنگ و هویت دینی ملت ایران را شکل داده است.
وی در پایان با پیشنهاد ثبت یکی از روزهای دهه کرامت به نام حضرت بیبی حکیمه(س)، از شورای فرهنگ عمومی استان خواست با همکاری نماینده ولیفقیه، استاندار، ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی، ادارهکل اوقاف و دیگر دستگاههای فرهنگی، این موضوع را بررسی و برای تصویب در دستور کار قرار دهد تا جایگاه این بانوی بزرگوار بیش از پیش در تقویم فرهنگی کشور مورد توجه قرار گیرد.
در ادامه، یدالله رحمانی، استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز طی سخنانی با تأکید بر اینکه کنگره بینالمللی حضرت بیبی حکیمه خاتون(س) یک برنامه مقطعی نیست، اظهار کرد: برگزاری نشستهای متعدد کارشناسی و سیاستگذاری در تهران و کهگیلویه و بویراحمد نشان میدهد این رویداد با افقی ملی، بینالمللی و تمدنی طراحی شده و میتواند به یکی از جریانهای ماندگار فرهنگی کشور تبدیل شود.
بقاع متبرکه و سرمایه اجتماعی
وی با اشاره به محور علمی این نشست، «بقاع متبرکه و سرمایه اجتماعی» افزود: سرمایه اجتماعی از مهمترین مؤلفههای توسعه جوامع است و اعتماد، همبستگی، مشارکت و انسجام ملی بر پایه آن شکل میگیرد. در فرهنگ اسلامی نیز بقاع متبرکه از اصلیترین کانونهای تولید و تقویت این سرمایه ارزشمند به شمار میروند.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد تصریح کرد: اماکن مقدس تنها محل زیارت نیستند، بلکه مراکز هویتبخش، امیدآفرین و تقویتکننده روح همدلی، مسئولیتپذیری اجتماعی و خدمت به جامعه هستند؛ مکانهایی که در طول تاریخ، مردم را حول محور ایمان، اخلاق و نوعدوستی گرد هم آوردهاند.
وی با اشاره به جایگاه آستان حضرت بیبی حکیمه خاتون(س) گفت: این بانوی بزرگوار، خواهر بلافصل حضرت امام رضا(ع)، جایگاهی ممتاز در میان بقاع متبرکه کشور دارد و بارگاه نورانی ایشان، علاوه بر زائران ایرانی، همواره میزبان ارادتمندان اهل بیت(ع) از کشورهای منطقه و حوزه خلیج فارس بوده است؛ ظرفیتی که فراتر از مرزهای جغرافیایی استان، دارای ابعاد ملی و بینالمللی است.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد با بیان اینکه این استان از ظرفیتهای کمنظیر طبیعی، فرهنگی و انسانی برخوردار است، اظهار کرد: کهگیلویه و بویراحمد، سرزمین زاگرس، جنگلهای بلوط، رودخانههای خروشان، منابع ارزشمند آب، ظرفیتهای متنوع کشاورزی، گردشگری و انرژی و مهمتر از همه، مردمانی مؤمن، فرهنگدوست، نجیب و مهماننواز است.
وی افزود: معرفی کهگیلویه و بویراحمد صرفاً معرفی یک محدوده جغرافیایی نیست، بلکه معرفی مجموعهای از ظرفیتهای تمدنی، فرهنگی، طبیعی و انسانی است که میتواند نقش مهمی در توسعه فرهنگی و اقتصادی کشور ایفا کند.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد آستان مقدس حضرت بیبی حکیمه خاتون(س) را محور پیوند گردشگری زیارتی، گردشگری فرهنگی و توسعه منطقهای دانست و گفت: این ظرفیت ارزشمند، افزون بر آثار معنوی، میتواند زمینهساز رونق اقتصاد فرهنگی، توسعه زیرساختهای گردشگری، افزایش تعاملات فرهنگی با کشورهای منطقه و معرفی هرچه بهتر استان در سطح ملی و بینالمللی باشد.
وی برگزاری کنگره بینالمللی حضرت بیبی حکیمه خاتون(س) را فرصتی بزرگ برای بازخوانی شخصیت این بانوی بزرگوار عنوان کرد و افزود: این رویداد زمینه معرفی جایگاه حضرت بیبی حکیمه(س) در فرهنگ اهل بیت(ع) و بهرهگیری از این سرمایه عظیم معنوی در مسیر تقویت هویت دینی و سرمایه اجتماعی را فراهم خواهد کرد.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به برنامهریزیهای انجامشده برای برگزاری این رویداد اظهار کرد: کنگره با رویکردی علمی و پژوهشی و در تراز رویدادهای بینالمللی برگزار خواهد شد و علاوه بر ارائه مقالات و پژوهشهای علمی، تولید آثار فاخر در حوزههای ادبیات، هنرهای تجسمی، سینما، مستند، موسیقی آیینی، رسانه و فضای مجازی نیز در دستور کار قرار دارد.
هنر و رسانه، ابزار معرفی شخصیتهای دینی
وی تأکید کرد: زبان هنر و رسانه، مؤثرترین ابزار برای معرفی شخصیتهای بزرگ دینی و انتقال پیام آنان به نسل امروز و مخاطبان جهانی است و هرچه از ظرفیت هنرمندان، دانشگاهیان، پژوهشگران و اصحاب رسانه بیشتر بهره گرفته شود، ماندگاری و اثربخشی دستاوردهای این کنگره نیز افزایش خواهد یافت.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد بیان کرد: استان با بهرهگیری از همه ظرفیتهای فرهنگی، انسانی و معنوی خود، آمادگی دارد این رویداد را با مشارکت مردم، نخبگان، دانشگاهیان و دستگاههای اجرایی، در شأن خاندان اهل بیت(ع) و در تراز یک رویداد بینالمللی برگزار کند.
وی در پایان از سازمان اوقاف و امور خیریه، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بنیاد بینالمللی فرهنگی هنری امام رضا(ع)، معاونت فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیسجمهور، ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی، نهاد کتابخانههای عمومی، دبیرخانه کنگره و تمامی دستگاهها و مدیران اجرایی استان قدردانی کرد و اظهار امیدواری کرد که این همدلی و همافزایی به برگزاری کنگرهای ماندگار بینجامد؛ کنگرهای که علاوه بر تولید آثار علمی و فرهنگی، در تقویت سرمایه اجتماعی، توسعه گردشگری زیارتی، معرفی ظرفیتهای کهگیلویه و بویراحمد و تبیین هرچه بیشتر جایگاه حضرت بیبی حکیمه خاتون(س) در ایران اسلامی و جهان تشیع نقشآفرین باشد.
وی همچنین پیشنهاد کرد شورای فرهنگ عمومی کشور، یکی از روزهای دهه کرامت را به عنوان «روز بزرگداشت حضرت بیبی حکیمه خاتون (س)» در تقویم فرهنگی کشور نامگذاری کند تا برگزاری سالانه این کنگره در آن تاریخ تثبیت و به یک رویداد ملی و ماندگار تبدیل شود.
در ادامه، حجتالاسلام بحرالعلوم، رئیس مؤسسه دانشنامه بقاع و اماکن متبرکه و پژوهشگر تاریخ و نسبشناسی با تأکید بر ضرورت پژوهشهای مستند در حوزه بقاع متبرکه اظهار کرد: در جهان اسلام هزاران زیارتگاه و مزار منسوب به شخصیتهای دینی وجود دارد و بررسی اصالت تاریخی این اماکن نیازمند مطالعات علمی، اسناد معتبر و تحقیقات میدانی است.
وی با اشاره به پژوهشهای انجامشده در این حوزه افزود: طی سالهای گذشته مطالعات گستردهای درباره مزارات در کشورهای اسلامی انجام شده و حاصل آن تدوین دهها جلد اثر پژوهشی و دانشنامه تخصصی درباره بقاع متبرکه بوده است. همچنین دانشنامه جامع بقاع و اماکن متبرکه که حاصل حدود ۲۵ سال پژوهش است، در بیش از ۱۱۰ جلد آماده انتشار شده است.
این پژوهشگر با بیان اینکه در ایران بیش از هشت هزار زیارتگاه وجود دارد، گفت: بسیاری از این اماکن متعلق به فرزندان و نوادگان ائمه اطهار(ع) هستند و بررسی هویت تاریخی و نسبشناختی آنها باید بر پایه منابع معتبر و روشهای علمی انجام شود.
وی با اشاره به تعدد بقاع منسوب به حضرت بیبی حکیمه(س) در نقاط مختلف کشور اظهار کرد: در ایران بقاع متعددی با نام «حکیمه» یا «حلیمه» وجود دارد، اما آنچه در منابع معتبر روایی و تاریخی شیعه آمده، بیانگر آن است که نام صحیح این بانوی بزرگوار «حکیمه» است و عنوان «حلیمه» در برخی منابع متأخر، ناشی از تصحیف و اشتباه نسخهبرداران بوده است. از حدود قرن هفتم هجری به بعد، در برخی آثار تاریخی نام «حلیمه» به جای «حکیمه» ثبت شده، در حالی که بررسی منابع کهن نشان میدهد این تغییر، مستند تاریخی قابل اتکایی ندارد و باید بر اساس متون اصیل شیعی اصلاح شود.
این استاد تاریخ تصریح کرد: برگزاری کنگرههای علمی درباره شخصیتهایی همچون حضرت بیبی حکیمه(س) زمانی ارزشمند خواهد بود که بر پایه اسناد معتبر، منابع روایی و پژوهشهای مستند شکل گیرد و از طرح ادعاهای فاقد پشتوانه تاریخی پرهیز شود.
وی با اشاره به اهمیت علم انساب گفت: در طول تاریخ، انتساب بقاع به فرزندان ائمه اطهار(ع) همواره نیازمند تأیید نسبشناسان و علمای انساب بوده است و صرف شهرت محلی یا نقلهای شفاهی، برای اثبات انتساب یک مزار به شخصیتهای اهلبیت(ع) کفایت نمیکند. بسیاری از کتابهای انساب، در دورههای مختلف بازنگری و تکمیل شدهاند و همین موضوع نشان میدهد که مطالعات نسبشناسی، دانشی پویا و مبتنی بر اسناد تاریخی است.
گسترش تشیع در ایران
وی در ادامه با اشاره به روند گسترش تشیع در ایران اظهار کرد: از قرن چهارم و پنجم هجری، همزمان با مهاجرت سادات به مناطق مختلف ایران، گرایش شهرهای مختلف به مذهب تشیع افزایش یافت و حضور فرزندان و نوادگان اهلبیت(ع) نقش مهمی در توسعه فرهنگ شیعی در ایران ایفا کرد. مهاجرت سادات، علاوه بر حفظ جان آنان در برابر فشار حکومتهای وقت، موجب شکلگیری مراکز علمی، فرهنگی و مذهبی در شهرهای مختلف ایران شد و بسیاری از بقاع متبرکه کنونی، یادگار همان دوره تاریخی هستند.
این پژوهشگر در پایان تأکید کرد: مطالعه تاریخ بقاع متبرکه و شخصیتهایی همچون حضرت بیبی حکیمه(س)، باید بر پایه روشهای علمی، منابع معتبر و پژوهشهای مستند انجام شود تا ضمن حفظ اعتبار تاریخی این اماکن، زمینه شناخت دقیقتر میراث فرهنگی و مذهبی ایران اسلامی نیز فراهم شود.
این پژوهشگر تاریخ و نسبشناسی با اشاره به جایگاه بقاع متبرکه در تاریخ اسلام، اظهار کرد: انتساب برخی مزارات به فرزندان ائمه اطهار(ع) در طول تاریخ، همواره با ابعاد فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی همراه بوده است و از همین رو، بررسی این موضوع نیازمند نگاه علمی و مستند است.
وی با بیان اینکه حکومتهای مختلف در دورههای تاریخی از جایگاه اماکن مقدس برای اهداف سیاسی و اجتماعی بهرهبرداری میکردند، افزود: به دلیل اهمیت اقتصادی و اجتماعی مراکز زیارتی، گاه تلاشهایی برای ایجاد یا تقویت برخی کانونهای زیارتی صورت میگرفت تا مسیرهای زیارت و توجه مردم به سمت مناطق خاصی هدایت شود. رقابتهای سیاسی میان حکومتهای وقت و تأثیر آن بر شکلگیری یا توسعه برخی زیارتگاهها، بخشی از واقعیتهای تاریخی است که باید با تکیه بر اسناد معتبر مورد مطالعه قرار گیرد.
وی همچنین به برخی روایات تاریخی درباره تلاش برای انتقال یا انتساب قبور شخصیتهای بزرگ اسلامی به مناطق مختلف اشاره کرد و افزود: در اینگونه موضوعات، همواره علمای شیعه بر حفظ حرمت قبور بزرگان دین و پرهیز از هرگونه تعرض یا انتساب فاقد پشتوانه تاریخی تأکید داشتهاند.
نقش بقاع متبرکه در تاریخ ایران و جهان
این پژوهشگر با اشاره به دیدگاه فقهای شیعه تصریح کرد: احترام به قبور اولیای الهی و شخصیتهای بزرگ دینی، از اصول مورد تأکید عالمان شیعه است و هرگونه اظهار نظر درباره اصالت تاریخی بقاع متبرکه باید بر اساس منابع معتبر، مطالعات تاریخی و تحقیقات نسبشناسان انجام شود.
وی در ادامه با اشاره به نقش بقاع متبرکه در تاریخ ایران و جهان اسلام اظهار کرد: بسیاری از این اماکن، علاوه بر جایگاه مذهبی، در شکلگیری هویت فرهنگی، گسترش تشیع و ایجاد همزیستی میان پیروان مذاهب مختلف نیز نقشآفرین بودهاند. حضور سادات، عالمان و شخصیتهای دینی در مناطق مختلف ایران، در کنار شکلگیری بقاع متبرکه، به تقویت فرهنگ دینی، توسعه مراکز علمی و ایجاد تعامل میان جوامع محلی کمک کرده است.
وی در پایان تأکید کرد: مطالعه تاریخ مزارات و بقاع متبرکه باید با رویکردی علمی، مستند و فارغ از تعصبات انجام شود تا ضمن صیانت از میراث تاریخی و مذهبی، زمینه شناخت دقیقتر جایگاه این اماکن در تمدن اسلامی فراهم شود.
انتهای پیام
