از خودباوری علمی تا مدیریت جهادی؛ مأموریت جدید جهاددانشگاهی در مسیر پیشرفت کشور چیست
حجتالاسلام والمسلمین اسماعیل سیاوشی با اشاره به نقش دستاوردهای جهاددانشگاهی در تقویت روحیه «ما میتوانیم» تأکید کرد: جهاددانشگاهی با استفاده از تجارب طولانی در حوزه علم و فناوری و فرهنگ جهادی باید به سمت نقشآفرینی بیشتر در حکمرانی، تربیت مدیران کارآمد و تبدیل علم به راهحلهای عملی برای مسائل کشور در مسیر پیشرفت کشور حرکت کند.
جهاددانشگاهی بهعنوان یکی از نخستین رویشهای انقلاب اسلامی در عرصه علمی و فرهنگی، طی بیش از چهار دهه فعالیت خود تلاش کرده است میان ظرفیتهای دانشگاهی و نیازهای واقعی جامعه پیوند برقرار کند. این نهاد با فعالیت در حوزههای علمی، پژوهشی، فناوری، فرهنگی و آموزشی، دستاوردهای متعددی را به ثبت رسانده و همواره بر استفاده از توان جوانان و نخبگان داخلی تأکید داشته است.
در آستانه ۱۶ مرداد، سالروز تأسیس جهاددانشگاهی، بررسی نقش این نهاد در تقویت روحیه خودباوری، تحقق شعار سال، توسعه علمی کشور و جایگاه آن در نظام حکمرانی اهمیت ویژهای دارد. در همین راستا خبرنگار ایکنا با حجتالاسلام والمسلمین اسماعیل سیاوشی، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی گفتوگویی داشته است که مشروح آن را در ادامه میخوانیم.
ایکنا - جهاددانشگاهی از ابتدای تأسیس تاکنون چه نقشی در تقویت روحیه خودباوری، «ما میتوانیم» و رشد علمی کشور داشته است؟
جهاددانشگاهی یکی از نهادهای ارزشمند و انقلابی است که در بستر دانشگاه و در میان جوانان مؤمن، پرتلاش و باانگیزه کشور شکل گرفت. فلسفه شکلگیری این نهاد آن بود که دانشگاه تنها محلی برای آموزش نظری و انتقال محفوظات علمی نباشد، بلکه به محیطی برای حل مسائل کشور، تولید فکر، نوآوری و حرکت در مسیر پیشرفت تبدیل شود.
یکی از مهمترین آثار فعالیت جهاددانشگاهی این بود که روحیه اعتماد به نفس و خودباوری را در میان دانشجویان، پژوهشگران و نخبگان علمی کشور تقویت کرد. زمانی که این نهاد شکل گرفت، کشور با شرایط خاصی مواجه بود و بسیاری تصور میکردند بدون وابستگی به خارج نمیتوان در عرصههای علمی و فناوری پیشرفت کرد، اما جهاددانشگاهی نشان داد که جوان ایرانی اگر میدان داشته باشد، میتواند در عرصههای مختلف علمی و فناوری نقشآفرین باشد.
امروز اگر جمهوری اسلامی ایران در بسیاری از شاخصهای علمی جهان جایگاه قابل توجهی پیدا کرده و توانسته در برخی حوزهها جزو کشورهای پیشرو باشد، بخشی از این موفقیت مرهون همین نگاه جهادی در محیط دانشگاه است. جهاددانشگاهی توانست این باور را ایجاد کند که علم زمانی ارزشمند است که در خدمت جامعه قرار بگیرد و بتواند مشکلی از مشکلات مردم و کشور را حل کند.
البته نقش این نهاد فقط به تولید مقاله یا فعالیتهای علمی نظری محدود نمیشود؛ بلکه یکی از ویژگیهای مهم جهاددانشگاهی، توجه به علم کاربردی و تبدیل دانش به فناوری و محصول است. این نگاه باعث شد دانشگاه از فضای صرفاً تئوریک فاصله بگیرد و به سمت پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه حرکت کند.
اگر بخواهیم نمونهای از تأثیر روحیه جهادی در کشور را بیان کنیم، میتوان به حوزههایی مانند صنایع دفاعی و فناوریهای راهبردی اشاره کرد که امروز جمهوری اسلامی ایران در آنها به پیشرفتهای قابل توجهی رسیده است. در این حوزهها، ترکیب دانش، انگیزه، اعتماد به توان داخلی و مدیریت جهادی موجب شد کشور به جایگاهی برسد که قدرتهای بزرگ نیز توانمندی ایران را پذیرفتهاند.
جهاددانشگاهی نیز در محیط علمی کشور چنین نقشی را ایفا کرده است؛ یعنی ایجاد یک روحیه جدید در میان دانشگاهیان که باور داشته باشند میتوان با تکیه بر ظرفیتهای داخلی، مسائل کشور را حل کرد و برای آینده ایران اسلامی نقشآفرین بود.
ایکنا - با توجه به شعار سال و تأکید بر تولید و رشد اقتصادی، ظرفیتهای جهاددانشگاهی چگونه میتواند به کمک کشور و دولت بیاید؟
جهاددانشگاهی به دلیل ماهیت و ساختاری که دارد، میتواند نقش بسیار مهمی در تحقق شعار سال داشته باشد؛ چراکه اساس این نهاد بر حرکت جهادی، استفاده از ظرفیت علمی دانشگاهها و تبدیل دانش به راهکارهای عملی استوار شده است.
واقعیت این است که جمهوری اسلامی ایران از نظر ظرفیتهای طبیعی و انسانی کشور بسیار غنی است. ما منابع فراوان نفت و گاز، معادن گسترده، نیروی انسانی جوان و تحصیلکرده و ظرفیتهای علمی قابل توجهی داریم. بنابراین مشکل اصلی کشور کمبود منابع نیست، بلکه در بسیاری از موارد مشکل به نحوه مدیریت، استفاده از ظرفیتها و تبدیل علم به عمل بازمیگردد.
در برخی عرصهها مانند فناوریهای دفاعی و نظامی، شاهد آن هستیم که کشور توانسته با وجود همه محدودیتها و فشارها به پیشرفتهای بزرگی دست پیدا کند. دلیل این موفقیت آن است که در این حوزهها مدیریت جهادی، برنامهریزی، اعتماد به نیروهای داخلی و هدفگذاری مشخص وجود داشته است.
اما در برخی بخشهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هنوز نتوانستهایم به جایگاهی که شایسته ظرفیتهای کشور است برسیم. امروز مشکلاتی مانند تورم، برخی نابسامانیهای اقتصادی، ضعف در بهرهوری و فاصله میان ظرفیتهای موجود و عملکرد واقعی، بیش از آنکه ناشی از نبود امکانات باشد، ناشی از ضعف در مدیریت و اجراست.
یکی از انتظاراتی که از جهاددانشگاهی وجود دارد این است که علاوه بر تربیت نیروهای متخصص، در تربیت مدیران جهادی و توانمند نیز نقشآفرینی کند؛ مدیرانی که بتوانند دانش و یافتههای علمی را در میدان اجرا به کار بگیرند. ما امروز در کشور کمبود نظریه علمی و ایده نداریم، بلکه گاهی مشکل اصلی در مرحله اجرا و تبدیل این ایدهها به برنامههای عملیاتی است.
اگر جهاددانشگاهی بتواند نیروهایی تربیت کند که هم از دانش تخصصی برخوردار باشند و هم روحیه مسئولیتپذیری، تعهد و جهادی داشته باشند، میتواند بخش مهمی از مشکلات کشور را کاهش دهد. مدیری که با نگاه جهادی وارد عرصه اقتصاد شود، منابع را هدر نمیدهد، اجازه نمیدهد ظرفیتها معطل بمانند و تلاش میکند سرمایههای کشور در مسیر تولید و پیشرفت قرار بگیرند.
امروز یکی از مشکلات ما این است که گاهی منابع و ظرفیتهای کشور به جای حرکت به سمت تولید، وارد فعالیتهای غیرمولد و سوداگری میشوند. اگر علم، تعهد و مدیریت صحیح در کنار هم قرار بگیرد، میتوان این مسیر را اصلاح کرد و اقتصاد کشور را به سمت تولیدمحوری هدایت کرد.
بنابراین جهاددانشگاهی میتواند یکی از مجموعههایی باشد که در تحقق شعار سال نقشآفرینی کند؛ به شرط آنکه ظرفیتهای آن بهصورت واقعی مورد استفاده قرار گیرد و این نهاد از مرحله تولید علم صرف، به مرحله اثرگذاری بیشتر در مدیریت و حل مسائل کشور وارد شود.
ایکنا - رهبر شهید انقلاب همواره بر پیوند علم و ایمان تأکید داشتند. آیا میتوان جهاددانشگاهی را نماد پیوند ایمان و علم دانست و این پیوند چه تأثیری بر کارآمدی نظام حکمرانی کشور دارد؟
یکی از نکات مهمی که در موفقیت هر مجموعه مدیریتی و اجرایی باید مورد توجه قرار گیرد، جمع شدن دو عنصر اساسی یعنی تعهد و تخصص است. همانطور که اشاره کردید، این موضوع را میتوان در قالب پیوند علم و ایمان نیز مطرح کرد. اگر علم و تخصص در کنار تعهد و باور دینی قرار بگیرد، میتواند منشأ تحول و پیشرفت باشد، اما اگر یکی از این دو عنصر وجود نداشته باشد، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد.
اگر در یک مجموعه فقط ایمان و انگیزه وجود داشته باشد اما دانش و تخصص کافی وجود نداشته باشد، ممکن است تلاشها به نتیجه مطلوب نرسد؛ چراکه بسیاری از مسائل امروز جامعه نیازمند دانش، تجربه و توان کارشناسی است. از سوی دیگر، اگر تخصص و دانش وجود داشته باشد اما تعهد و مسئولیتپذیری نباشد، ممکن است همین دانش در مسیری قرار گیرد که به جای حل مشکلات، موجب هدررفت سرمایهها و آسیب به منافع عمومی شود.
جهاددانشگاهی از ابتدا با همین نگاه شکل گرفت که علم را در خدمت اهداف انقلاب اسلامی و حل مسائل کشور قرار دهد. یعنی دانشگاه و دانشمند صرفاً به تولید علم برای خود علم نپردازند، بلکه دانش باید بتواند مشکلات مردم را برطرف کند و به پیشرفت جامعه کمک کند.
امروز یکی از چالشهای کشور همین فاصله میان علم و عمل است. ما در بسیاری از حوزهها از ظرفیت علمی خوبی برخوردار هستیم، دانشگاههای ما پژوهشگران توانمندی دارند و تولیدات علمی کشور نیز در سطح قابل قبولی قرار گرفته است، اما گاهی این دانش به مرحله اجرا و کاربرد نمیرسد.
برای نمونه، در حوزه اقتصادی، کشور از ظرفیتهای فراوانی برخوردار است، اما گاهی شاهد هستیم که سرمایهها به سمت فعالیتهای غیرمولد مانند سوداگری در بازار ارز، طلا یا سایر حوزههای غیرتولیدی حرکت میکند. این مسئله نشان میدهد که صرف داشتن دانش اقتصادی کافی نیست، بلکه نیازمند مدیرانی هستیم که علاوه بر تخصص، دغدغه حل مشکلات مردم و تعهد نسبت به منافع ملی داشته باشند.
یکی از مشکلات اساسی ما در برخی حوزهها، نبود مدیرانی است که بتوانند میان دانش، تخصص و تعهد پیوند برقرار کنند. ممکن است فردی دانش و تخصص داشته باشد، اما اگر دغدغه خدمت و مسئولیت اجتماعی نداشته باشد، نتواند از ظرفیتهای موجود برای حل مشکلات کشور استفاده کند.
جهاددانشگاهی میتواند در این زمینه نقش مهمی ایفا کند؛ یعنی نیروهایی تربیت کند که هم از نظر علمی توانمند باشند و هم از نظر روحیه جهادی و تعهد اجتماعی در سطح بالایی قرار داشته باشند. چنین نیروهایی میتوانند در آینده مدیریت کشور را برعهده بگیرند و فاصله میان دانشگاه و میدان اجرا را کاهش دهند.
البته برای تحقق این هدف، باید به جهاددانشگاهی میدان بیشتری داده شود. این نهاد نباید صرفاً در یک فضای محدود دانشگاهی باقی بماند و فعالیتهای ارزشمند خود را ارائه دهد، بلکه باید در عرصه تصمیمسازی و مدیریت کشور نیز حضور مؤثر داشته باشد تا بتواند از ظرفیت علمی خود برای حل مسائل واقعی جامعه استفاده کند.
ایکنا - با وجود دستاوردهای متعدد جهاددانشگاهی در حوزههای علمی و فناوری، هنوز این نهاد برای بخشهایی از جامعه و حتی برخی دستگاههای اجرایی بهخوبی شناخته نشده است. دلیل این مسئله را چه میدانید؟
بخشی از این موضوع به مجموعههای حاکمیتی و اجرایی بازمیگردد. مجلس شورای اسلامی، دولت و سایر دستگاههای مسئول باید ظرفیتهای جهاددانشگاهی را بیشتر بشناسند و از توانمندیهای این نهاد در برنامهریزیها و تصمیمگیریهای کشور استفاده کنند.
وقتی مجموعهای مانند جهاددانشگاهی دارای نیروهای متخصص، تجربه علمی و ظرفیت پژوهشی است، طبیعی است که باید در فرآیند حل مسائل کشور مورد توجه قرار گیرد. اگر در مجلس برای طرحهای کاربردی این نهاد حمایتهای لازم پیشبینی شود و دولت نیز در برنامههای اجرایی خود از ظرفیت آن استفاده کند، زمینه اثرگذاری بیشتر جهاددانشگاهی فراهم خواهد شد.
برای مثال، اگر مجلس اعتبارات مشخصی را برای فعالیتهای کاربردی جهاددانشگاهی در نظر بگیرد، این مجموعه میتواند طرحهای علمی و پژوهشی خود را در مسیر حل مشکلات کشور هدایت کند. همچنین دولت نیز باید نگاه استفاده از ظرفیتهای علمی را در انتخاب مدیران و اجرای برنامهها تقویت کند.
گاهی مشکل کشور این است که به جای استفاده از افراد توانمند و متخصص، نگاههای دیگری در انتخاب مدیران دخالت پیدا میکند و معیار اصلی، توانایی حل مسئله و تخصص لازم برای اداره امور نیست. در حالی که مدیریت کشور نیازمند افرادی است که هم دانش کافی داشته باشند و هم بتوانند مطالبات مردم را بهدرستی درک و پیگیری کنند.
البته در کنار نقش دولت و مجلس، خود جهاددانشگاهی نیز باید برای معرفی ظرفیتهای خود تلاش بیشتری داشته باشد. این نهاد باید دستاوردهای خود را به جامعه، مسئولان و تصمیمگیران معرفی کند، طرحهای خود را ارائه دهد و نشان دهد که چگونه میتواند در حل مسائل کشور نقشآفرینی کند.
مدیران جهاددانشگاهی باید ارتباط فعالتری با مجلس، دولت و سایر دستگاهها داشته باشند و از ظرفیتهای قانونی موجود برای توسعه فعالیتهای این مجموعه استفاده کنند. اگر این تعامل شکل بگیرد، قطعاً زمینه برای حضور بیشتر جهاددانشگاهی در عرصههای مختلف فراهم خواهد شد.
بنابراین، شناخته شدن بیشتر جهاددانشگاهی یک مسئولیت مشترک است؛ هم دستگاههای حاکمیتی باید زمینه استفاده از ظرفیتهای این نهاد را فراهم کنند و هم خود جهاددانشگاهی باید با حضور فعالتر، جایگاه واقعی خود را در نظام تصمیمسازی کشور تثبیت کند.
ایکنا - با توجه به تجربه چند دهه فعالیت جهاددانشگاهی، مهمترین انتظار شما از این نهاد و دانشگاههای کشور برای آینده چیست؟
مهمترین انتظار این است که دانشگاههای ما بیش از گذشته به سمت کاربردی شدن حرکت کنند و خروجی فعالیتهای علمی آنها در زندگی مردم و حل مشکلات جامعه دیده شود. دانشگاه زمانی میتواند مأموریت واقعی خود را انجام دهد که دانش تولیدشده در آن به خدمت جامعه بیاید.
ما در کشور سرمایههای بزرگی داریم؛ از منابع طبیعی گرفته تا نیروی انسانی جوان و متخصص. اما استفاده درست از این سرمایهها نیازمند برنامهریزی، مدیریت صحیح و تربیت نیروهایی است که بتوانند این ظرفیتها را به فرصت تبدیل کنند.
گاهی مشاهده میشود فردی سالها در دانشگاه تحصیل میکند، اما پس از پایان تحصیل نهتنها توان حل مسئلهای از جامعه را ندارد، بلکه خود با مشکل اشتغال مواجه میشود. این مسئله نشان میدهد که باید میان آموزش دانشگاهی و نیازهای واقعی کشور ارتباط بیشتری برقرار شود.
دانشگاه باید دانشجویی تربیت کند که پس از پایان تحصیل بتواند در جامعه اثرگذار باشد، ایده ارائه دهد، تولید ایجاد کند و برای مشکلات راهحل پیدا کند. این همان نقطهای است که جهاددانشگاهی میتواند نقش ویژهای در آن داشته باشد؛ زیرا اساساً فلسفه وجودی این نهاد، پیوند دادن دانشگاه با نیازهای جامعه است.
همچنین باید نگاه ما به سرمایهگذاری در دانشگاه تغییر کند. هر میزان که برای علم، پژوهش، فناوری و تربیت نیروی انسانی هزینه میکنیم، در حقیقت سرمایهگذاری برای آینده کشور است، نه هزینه اضافی.
اگر دانشگاههای ما بتوانند در مسیر تعهد، تخصص و حل مسئله حرکت کنند، بسیاری از مشکلات کشور در حوزههای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی قابل حل خواهد بود. جهاددانشگاهی نیز میتواند با تقویت این رویکرد، نقش خود را بهعنوان یک نهاد علمی و انقلابی بیش از گذشته ایفا کند.
در نهایت باید همه مسئولان احساس مسئولیت کنند که تقویت دانشگاه و استفاده از ظرفیت نخبگان و پژوهشگران، یکی از مهمترین مسیرهای پیشرفت کشور است. آینده کشور به میزان زیادی به این بستگی دارد که چقدر بتوانیم علم را با ایمان، تخصص را با تعهد و دانشگاه را با نیازهای واقعی جامعه پیوند دهیم.
انتهای پیام
