بازنمایی نقش تفکر رهبری در پویایی انسجام جمعی و مدیریت امید
به قلم بابک ارسیا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاددانشگاهی
نهم اسفند سال ۱۴۰۴ برای تمامی مردم شریف ایران روزی پر از تالم بود.اتفاق تلخی که در دهم رمضان سال گذشته در کشور افتاد تحیر همگان را از اینکه دشمن آمریکایی ـ صهیونی پس از سالها خصومت مکتوم، بالاخره نقاب از چهره کریه خود برکشید و ماهیت خبیث خود را بر همگان آشکار ساخت و با حمله ناشی از ذلت و خواری به بیت شریف رهبری و به شهادت رساندن ایشان در دفتر کارشان و به شهادت رساندن خانوادهشان و همزمان با حمله وحشیانه به مدرسه شجره طیبه میناب و به شهادت رساندن کودکان پاک میهنمان که گناهی جز طلب علم و تحصیل در مدرسه نداشتند از ذات لئیم خود پردهبرداری کرد.آنچه مسلم است به مدد عنایت الهی استحکام نهادی و پایداری نظاممندی که برخاسته از ساختارگرایی رهبر عظیمالشان انقلاب در طول سالیان متمادی زعامت و مدیریت عالی ایشان بود موجب شد تا در غیاب ایشان و با داشتن داغی سوزان و سنگین در دلها، خللی در ارکان گوناگون کشور رخ نداد و تمامی ساختارها به شکلی مقتدرانه و نظاممند عمل کردند و انسجام ساختاری کشور به نحو احسن حفظ شد.
نیروی نظامی کشور با نهایت اقتدار و برنامهریزی شده به وظیفه خود عمل کرد، دولت محترم بدون سستی و از هم پاشیدگی به ادامه وظائف خود پرداخت، قوه قضائیه تعطیل نشد و تمام ارگانها بدون کوچکترین نقصی به کار خود ادامه دادند، مجلس خبرگان نیز با وجود شرایط امنیتی موجود با گذشت زمان اندک و ایجاد شرایط مناسب برای تشکیل جلسات به نیکی به وظیفه خود عمل کرد و کشف رهبر جدید با رعایت شرایط و ظوابط مقتضی انجام شد.
انتشار اولین بیانیه از آیتالله سیدمجتبی خامنهای (حفظهالله) دریچهای از نوع نگاه ایشان به مسائلی چون رهبری، منزلت ملت ایران، راهبردهای لازم برای پیروزی در جنگ، تبدیل بحران به آزمون الهی که در علم روانشناسی از آن به عنوان رشد پس از سانحه و بزرگترشدن و قویتر شدن در دل بحران یاد میشود و القای استمرار مسیر پر پیچ و خم دستیابی به قلههای فتح و سعادت کشور و لزوم تلاش و سخت کوشی آحاد جامعه برای نیل به این مهم را به روی ما میگشاید.
نظر به این بیانیه و بیانیههای دیگر ایشان ما را به این دیدگاهی از خط مشی فکری ایشان میرساند.
توسل و عرض ارادت ایشان به حضرت صاحب الامر (عج) در آغاز نخستین پیام خویش و توجه دادن به یاد خداوند تبارک و تعالی و توکل بر او و توسل بر ائمه طیبه معصومین (ع) و کبریت احمر و اکسیر اعظم دانستن آن بزرگواران یاد آور مشی رهبر شهید در توسل به ائمه هدی (ع) و طلب استمداد از ایشان است و جز این نیست که رهبران عظیمالشان ملت ایران با تمسک به آیه شریفه «یا ایها الذین امنوا اتقوا الله و ابتغوا الیه الوسیله و جاهدوا فی سبیله لعلکم تفلحون» تنها را رستگاری و رسیدن به قله سعادت را استمداد از اهل بیت (ع) و توسل به آن ارواح مقدسه میدانند.
رهبر رشید ایران بارها از بصیرت و هوشمندی ملت بزرگ ایران تمجید کرده و متذکر به ارتقا تراز مردم ایران شدند و از برانگیختگی معجزه گون و رسیدن مردم مبعوث شده ایران به نصابی تازه سخن گفتند و تاکید بر این امر که اگر قدرت مردم در صحنه ظاهر نشود نه رهبری و نه هیچ یک از دستگاههای مختلف کارایی لازم را نخواهند داشت و به فرموده رهبر شهید امت رحمت الله علیه این مردم مبعوث شده ایران هستند که کار را تمام خواهند کرد.
قطعا این سخنان محدود به شعارهای کاریزماتیک رهبران در سراسر دنیا نیست بلکه برگرفته از حقیقت عظیم ملت ایران و الگو گرفته از سیره امیر المومنین حضرت علی (ع) است که نقش اساسی در زمامداری را برای مردم و تعیین سرنوشت خود قائل بودند و همواره توصیه به نرم خویی و وفاداری و اجرای عدالت برای همه مسلمین داشتند.
تفکر و باور رهبر رشید درباره امتسازی و مردمسالاری دینی به طرز چشمگیری مشهود است و به تبعیت از مولایشان حضرت علی (ع) که در صفین به ایراد خطبه پرداختند و در آن حقوق متقابل مردم و حاکم اسلامی را شرح دادند فرمودند: بزرگ ترین حقی که خداوند تبارک و تعالی واجب کرده است حق رهبر برمردم و حق مردم بر رهبر است، حقوقی که خداوند بر هریک از این دو نسبت به هم واجب کرده و آن را سبب دوستی و الفت آنان و ارجمندی دینشان قرار داده است. مردم جز به صلاح حاکمان، اصلاح نپذیرند و حاکمان جز به پایداری مردم نیکو نگردند پس هنگامی که مردم وظیفه خود را نسبت به حاکم نیز حق آنان را ادا کرد، حق در بین آنها ارزشمند میشود.
ایشان حق ملت پرورشیافته در دامان امام عظیمالشأن شهید و اینک مبعوث شده را به نحو احسن ادا کردند و با ارائه تعاریف واقعی از ملت ایران و جایگاه آنان و همچنین ابراز امیدواری نسبت به منزلت مردم ایران و اذعان به این نکته که تا این لحظه ایران پیروز قطعی جنگ است و به قدرت بزرگ منطقه تبدیل شده و استکبار در سراشیبی سقوط است از کارکرد جمعی امید و انگیزش اجتماعی بر خاسته از حقیقت بهره گرفتند و با مسئولیت پذیری در نقش رهبری و با ایجاد وظیفه و نقش به اقشار مختلف مردم به عنوان بازیگر اصلی ، رشد روانی و اجتماعی جامعه را تسهیل کردند.
مقام معظم رهبری با پیوند زدن امید و انگیزه به مسئولیتپذیری که یک ضرورت روانشناختی و اجتماعی برای دستیابی به رشد پایدار است، امید جمعی را به موتور محرکهای تبدیل کردند که مردم را به سوی تحقق اهداف و نیل به پیروزی و هم زمان ارتقای شخصیت سوق میدهد.
راهبردهای روانشناختی در بیانات ایشان یادآور نظریههای خود کارآمدی جمعی «بندورا» میباشد که ناظر بر این است که مردم نه تنها به توانایی کشور و مسئولین ایمان دارند بلکه هرکس خود را مسئول اجرای وظائف محول شده به خودش میداند و سعی در ادای تکلیف خویش به نحو احسن دارد و همچنین نظریه خود تعیین گری «دسی و رایان» که پلی میان امید و مسئولیت پذیری ایجاد میکند و مردم احساس میکنند نقششان در رسیدن به قله معنادار است و نتیجه عمل هر کدامشان بر کل مردم تاثیر گذار است، انگیزش درونی آنها افزایش یافته و بر خلاف انگیزه بیرونی وادار میشوند تا نه تنها نقش خود را در پیروزی قطعی انجام دهند بلکه خود به دنبال راهحلهای جدید باشند.
تفکر جامعه شناختی «امیل دورکیم» نیز نشان میدهد که همبستگی اجتماعی زمانی به خوبی حفظ میشود که مردم نقشهای متفاوت اما وابسته به هم را بپذیرند و مسئولیتهای خود را قبول کنند؛ این وابستگی متقابل انگیزش اجتماعی را از سطح فردی به سطح جمعی ارتقا میدهد و امید را به یک منبع انرژی پایدار تبدیل میکند.
«لوین» در نظریه پویایی اجتماع تاکید دارد که تغییر و پیشرفت ملت نیازمند ساختارهای روشن نقش و مسئولیت است، رهبر مدیر و مدبر نه تنها چشماندار مشترکی ارائه میدهد بلکه با تخصیص وظائف و الگوسازی مسئولیتپذیری، فضایی ایجاد میکند که در آن امیدواری مسئولین و مردم به رفتارهای عملی و اثرگذار تبدیل میشود.
تدابیر راهبردی و ملاحظات رهبر رشید در جایگاه مقتضی و ارائه تدابیر مناسب به مردم همچون قصد شوم دشمن در عملیات رسانهای، توصیه به وحدت و حفظ انسجام و پرهیز از موضوعات تفرقهآمیز، تقویت تابآوری، دستورات جامع و تسلط تام معظم له بر ابعاد مساله را آشکار میسازد.
بدیهی است مراقبت از تیغ دوسر ابزار رسانه امری ضروری در حفظ سلامت اذهان و ماندگاری در جبهه حق است و مراقبت از عملیاتهای متعدد و بی شمار در مرتبه نخست وظیفه فعالان این حوزه و در مرتبه بعد وظیفه تمامی مردم است.
رهبر معظم انقلاب فرمودند یک مسیر دشمن، عملیات رسانهای اوست که در این ایام به طور خاص با نشانهگیری ذهن و روان آحادی از مردم قصد خدشه در وحدت ملی و به تبع آن در امنیت ملی را دارد. آنچه مسلم است برهم خوردن وحدت ملی موجب برهم خوردن نظم عمومی جامعه و به خطر افتادن امنیت ملی است و این نکته را پیشوای امت مسلمان، حضرت رسول اکرم (ص) با این عبارات گوشزد کرده بودند: اختلاف نکنید، آنان که قبل از شما بودند اختلاف کردند و هلاک شدند.
آری طبق فرموده رسول اکرم (ص) مومنان با هم برادرند و خونشان برابر است و در برابر دشمن متحد و یکپارچه هستند.
رهبر رشید امت اسلامی نیز وحدت ملی را از مهمترین عوامل پیوزی در برابر شیطان بزرگ و حفظ وحدت و انسجام را اصلیترین وظیفه جان فدایان دانستند و از تبدیل کردن اختلافات غیر موجه و حتی موجه به تنازع و تفرقه بر حذر داشتند چرا که «الجماعه رحمته و الفرقه عذاب» یعنی جماعت (وحدت) مایه رحمت و تفرقه موجب عذاب است.
به تشخیص ایشان یکی از نقاطی که دشمن کید خود را بر آن متمرکز ساخته است موضوع تابآوری مردم است؛ موضوعی که امیر المومنین علی (ع) در نهجالبلاغه تاکید دارند که سختیها میتوانند زمینه رشد شخصیت را فراهم کنند. بهرهمندی از مولفههای اصلی تابآوری شامل پذیرش تعهد مذهبی، دیدگاه تکلیف مدارانه، اراده قوی، پایداری در برابر رنج و سختیها، ظرفیت بالای سازگاری و کنترل هیجانی میتواند مسیر نیل به اهداف مقدس جمهوری اسلامی را میسر کند و این گونه است که نعمت عظما ی ولایت برسر ملت وفادار ایران سایه انداخته و تمامی رهنمونها و تدابیر لازم در مسیر رسیدن به ایران قوی و ایستادن بر قله فتح و پیروزی را دریافت میکنند.
صداقت و شفافیت آیتالله سید مجتبی خامنهای (حفظه الله) با مردم در پیامی که خطاب به ملت ایران درباره تفاهمنامه فرمودند که «بنده علیالاصول نظر دیگری داشتم» گویای صراحت لهجه و قاطعیت ایشان در تخاطب با مردم و آزاد اندیشی و عدم تحمیل رای خود به منتخب مردم میباشد یقینا در نظام اسلامی حاکم، حق تحمیل امور به مردم را ندارد چنانکه امیرالمومنین علی (ع) میفرمایند: «ولیس لی ان احملکم علی ما تکرهون»، هیچ گاه امری را که نسبت به آن اکراه دارید به شما تحمیل نمیکنم.
وجه دیگر از مواضع ایشان قاطعیت شدید اللحنی است که در برابر دشمن دارند و حتی قدمی در برابرشان عقب نمینشینند و مصداق آیه شریفه «محمد رسول الله والذین معه الاشداء علی الکفاررحماء بینهم» هستند، تاکید بر این امر که عقربه زمان دیگر به عقب باز نمیگردد و ملتهای منطقه، دیگر سپر پایگاههای آمریکایی نخواهند بود؛ موضع قاطع وهمراه با تدبیر ایشان را آشکار میکند.
درخواست و پیگیری غرامت جنگ از دشمن و توصیه به پیگیری امور قضایی در صحنه بینالملل نشان دهنده مصمم بودن ایشان در نشاندن دشمن بر سر جای خود و احقاق حقوق حقه ملت ایران را دارد.
رهبر جامعالشرایطی که برخوردار از چنین اقتدار استراتژیک است، واجد این شرایط است که امید را دردل مردم مبعوث شده برانگیزد و اراده ملی را برای اجرای مقتدرانه تدابیر خود به سوی رسیدن به قله فتح وسربلندی ایران وایرانی سوق دهد و به فضل الهی ملت شریف ایران در ادامه مسیر با تمسک به آیه شریفه «اطیعوا الله واطیعوا الرسول و اولی الامر منکم» با اطاعت از فرامین ولایتفقیه به اوج اقتدار دست پیدا کند.
انتهای پیام
