از مدیریت بازار تا حفظ معیشت؛ نسخه اداره اقتصاد در شرایط جنگی
یک عضو اسبق کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس، با تأکید بر اینکه مدیریت اقتصاد در شرایط جنگی و شبهجنگی نباید صرفاً به کنترل قیمت کالاهای اساسی محدود شود، گفت: دولت باید با بهرهگیری از تجربیات دفاع مقدس، برنامهای جامع برای حفظ معیشت مردم، حمایت از تولید، صیانت از اشتغال و کاهش نگرانی فعالان اقتصادی تدوین و اجرا کند.
عزتالله یوسفیان، عضو اسبق کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با ایکنا، با اشاره به ضرورت اتخاذ تدابیر ویژه برای مدیریت اقتصاد کشور در شرایط جنگی و شبهجنگی، اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران تجربه ارزشمند هشت سال دفاع مقدس را در اختیار دارد و همین تجربه باید امروز به سرمایهای برای مدیریت شرایط خاص کشور تبدیل شود. کشوری که یکی از طولانیترین جنگهای قرن اخیر را پشت سر گذاشته، نباید در مواجهه با شرایط مشابه، بدون برنامه و نقشه راه عمل کند.
وی گفت: جنگ تحمیلی تنها یک درگیری نظامی نبود، بلکه همه بخشهای اقتصادی، اجتماعی، صنعتی و معیشتی کشور را تحت تأثیر قرار داده بود. در آن دوران، دولت و دستگاههای اجرایی ناچار بودند همزمان با مدیریت میدان جنگ، زندگی روزمره مردم و فعالیت واحدهای تولیدی را نیز اداره کنند. بنابراین امروز نیز باید از همان تجربیات برای مدیریت شرایط جدید استفاده شود.
یوسفیان با بیان اینکه وضعیت «نه جنگ و نه صلح» در برخی موارد حتی پیچیدهتر از شرایط جنگی است، افزود: زمانی که کشور وارد چنین فضایی میشود، فعالان اقتصادی، سرمایهگذاران، صاحبان کسبوکار و حتی خانوارها با نوعی بلاتکلیفی مواجه میشوند و اگر دولت نتواند این بلاتکلیفی را با برنامهریزی دقیق کاهش دهد، آثار آن در همه بخشهای اقتصاد نمایان خواهد شد.
ضرورت تدوین برنامه ویژه برای اقتصاد جنگی
عضو اسبق کمیسیون برنامه و بودجه مجلس ادامه داد: نخستین انتظار از دولت آن است که از همان روزهای ابتدایی بروز بحران، تمامی وزارتخانهها و دستگاههای اجرایی را موظف به تدوین برنامههای مشخص برای شرایط جنگی و شبهجنگی کند. هر دستگاه باید بداند در صورت بروز آسیب به بخش تحت مدیریت خود، چه اقداماتی باید انجام دهد و چگونه باید از مردم و فعالان اقتصادی حمایت کند.
وی افزود: متأسفانه آنچه امروز مشاهده میشود، بیشتر به اطلاعرسانیهای پراکنده درباره ذخایر کالاهای اساسی یا کنترل قیمت برخی اقلام محدود شده است؛ در حالی که این اقدامات، تنها بخش کوچکی از مدیریت بحران را تشکیل میدهد و پاسخگوی دغدغههای اصلی مردم نیست.
یوسفیان تصریح کرد: مردم انتظار دارند بدانند اگر واحد تولیدی محل اشتغال آنها دچار آسیب شد، اگر کارخانهای تعطیل شد یا اگر یک مجموعه خدماتی به دلیل شرایط جنگی امکان ادامه فعالیت نداشت، دولت چه برنامهای برای حفظ اشتغال، جبران درآمد و حمایت از نیروی کار در نظر گرفته است.
وی با تأکید بر اینکه مهمترین وظیفه دولت در چنین شرایطی حفظ امنیت معیشتی جامعه است، گفت: طبیعی است که در شرایط جنگی، قیمت برخی کالاها یا روند تأمین برخی اقلام تحت تأثیر قرار گیرد، اما همه مسائل کشور به قیمت گوشت، مرغ، سیبزمینی یا بنزین خلاصه نمیشود.
عضو اسبق کمیسیون برنامه و بودجه مجلس افزود: متأسفانه بخش قابل توجهی از اظهارنظرهای مسئولان به موضوع کنترل قیمت چند قلم کالا محدود شده است؛ در حالی که پرسش اصلی مردم این است که تکلیف کارگری که شغل خود را از دست داده چیست؟ صاحبان واحدهای اقتصادی که فعالیتشان متوقف شده چگونه باید هزینههای جاری خود را تأمین کنند؟ تولیدکنندگانی که به دلیل آسیبهای ناشی از جنگ با کاهش تولید مواجه شدهاند چه نوع حمایتی دریافت خواهند کرد؟
وی ادامه داد: اگر قرار است مدیریت اقتصادی کشور در شرایط جنگی موفق باشد، باید نگاه دولت از مدیریت بازار کالا فراتر برود و همه ابعاد معیشت مردم را در بر گیرد.
حمایت از کسبوکارها باید عملیاتی باشد
یوسفیان با اشاره به وضعیت فعالان اقتصادی در شرایط بحرانی اظهار کرد: امروز بسیاری از صاحبان کسبوکارها بیش از هر چیز نگران آینده فعالیت اقتصادی خود هستند. آنها نمیدانند اگر شرایط ادامه پیدا کند، چگونه باید اقساط بانکی، بدهیهای مالیاتی، حقوق کارکنان و سایر هزینههای جاری خود را پرداخت کنند.
وی افزود: حمایت از کسبوکارها نباید در حد بیان چند جمله کلی باقی بماند، بلکه دولت باید بستههای حمایتی دقیق و زمانبندیشده ارائه کند تا فعالان اقتصادی بدانند چه حمایتهایی در اختیار آنها قرار خواهد گرفت.
عضو اسبق کمیسیون برنامه و بودجه مجلس تصریح کرد: برای نمونه، اگر واحدهای تولیدی یا خدماتی در مناطق آسیبدیده فعالیت میکنند، باید بهصورت رسمی اعلام شود که اقساط بانکی آنها برای چند ماه به تعویق میافتد، مالیات آنها چگونه محاسبه خواهد شد، قبوض خدماتی با چه شرایطی دریافت میشود و چه تسهیلاتی برای ادامه فعالیت در اختیارشان قرار خواهد گرفت.
وی گفت: این اقدامات باید بهصورت شفاف، مستمر و از طریق رسانههای رسمی اطلاعرسانی شود تا فعالان اقتصادی بتوانند برای آینده خود برنامهریزی کنند و از بلاتکلیفی خارج شوند.
دولت باید به جای شعار، گزارش عملکرد ارائه کند
یوسفیان با بیان اینکه مدیریت بحران نیازمند اطلاعرسانی مستمر است، اظهار کرد: مردم انتظار ندارند همه مشکلات در کوتاهترین زمان ممکن برطرف شود، اما انتظار دارند مسئولان برای حل مشکلات برنامه داشته باشند و این برنامهها را به اطلاع افکار عمومی برسانند.
وی افزود: اگر در نقطهای از کشور یک واحد صنعتی یا تولیدی آسیب میبیند، صرف اعلام خبر وقوع حادثه کافی نیست، بلکه همزمان باید اعلام شود که چه تعداد کارگر تحت تأثیر قرار گرفتهاند، چه میزان خسارت وارد شده و دولت برای جبران این خسارتها چه تصمیماتی اتخاذ کرده است.
عضو اسبق کمیسیون برنامه و بودجه مجلس ادامه داد: همچنین اگر گروهی از کارگران بیکار شدهاند، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی باید بلافاصله نحوه پرداخت بیمه بیکاری، حمایتهای معیشتی و سایر اقدامات خود را به مردم اعلام کند تا خانوادهها نسبت به آینده خود دچار نگرانی مضاعف نشوند.
وی تأکید کرد: مدیریت بحران تنها به معنای کنترل بازار نیست، بلکه مهمتر از آن، ایجاد احساس اطمینان و آرامش در جامعه از طریق برنامهریزی، اطلاعرسانی و تصمیمگیری مستمر است.
یوسفیان با انتقاد از آنچه «فقدان تصمیمسازی متناسب با شرایط جنگی» خواند، اظهار کرد: در چنین شرایطی انتظار میرود مجلس و دولت به صورت مستمر در حال بررسی مسائل روز کشور باشند و برای هر اتفاقی که رخ میدهد، راهکار و برنامه ارائه کنند، اما آنچه امروز مشاهده میشود فاصله محسوسی با این انتظار دارد.
وی گفت: اگر نهادی مانند مجلس به طور مستمر قوانین و تصمیمات مؤثر برای حل مشکلات مردم تصویب کند، طبیعی است که حتی یک روز تعطیلی آن نیز برای جامعه محسوس خواهد بود، اما وقتی خروجی مشخص و اثرگذاری وجود نداشته باشد، افکار عمومی تفاوت چندانی میان زمان فعالیت و تعطیلی احساس نمیکند.
عضو اسبق کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس افزود: این موضوع به معنای نادیده گرفتن تلاشهای انجام شده نیست، بلکه بیانگر این واقعیت است که شرایط ویژه کشور، تصمیمات ویژه و حضور فعالتر نهادهای تصمیمگیر را میطلبد. امروز مردم بیش از هر زمان دیگری منتظر تصمیماتی هستند که بتواند بخشی از نگرانیهای معیشتی و اقتصادی آنها را کاهش دهد.
حمایت از کارگران و تولیدکنندگان باید در اولویت قرار گیرد
یوسفیان با اشاره به آثار اقتصادی جنگ بر واحدهای تولیدی و خدماتی گفت: هرگاه یک کارخانه، کارگاه یا مرکز اقتصادی به دلیل شرایط جنگی آسیب میبیند، نباید تنها به اعلام خبر خسارت اکتفا شود، بلکه لازم است بلافاصله برنامه جبران خسارت و حمایت از نیروی انسانی آن مجموعه نیز اعلام شود.
وی افزود: دولت باید مشخص کند چه تعداد از کارگران مشمول بیمه بیکاری خواهند شد، چه تسهیلاتی برای کارفرمایان در نظر گرفته شده و چگونه میتوان از تعطیلی کامل واحدهای اقتصادی جلوگیری کرد.
عضو اسبق کمیسیون برنامه و بودجه مجلس ادامه داد: در مواردی که امکان ادامه فعالیت یک واحد اقتصادی وجود ندارد، باید از ظرفیت سایر واحدهای تولیدی استفاده شود تا نیروهای متخصص، مهندسان و کارگران به صورت موقت در آن واحدها مشغول به کار شوند و چرخه تولید کشور دچار وقفه نشود.
وی تصریح کرد: این اقدامات باید از قبل طراحی شده باشد، نه اینکه پس از وقوع بحران تازه به دنبال یافتن راهکار باشیم. مدیریت بحران زمانی موفق خواهد بود که برای همه سناریوهای احتمالی برنامه از پیش آماده وجود داشته باشد.
یوسفیان با اشاره به شرایط استانهای مرزی کشور اظهار کرد: برخی مناطق به دلیل موقعیت جغرافیایی خود بیش از سایر نقاط در معرض آسیبهای ناشی از جنگ قرار دارند و طبیعی است که مشاغل این مناطق نیز با مشکلات بیشتری روبهرو شوند.
وی گفت: برای مثال، صیادان، فعالان حملونقل، کشاورزان، تولیدکنندگان و بسیاری از صاحبان مشاغل در استانهای جنوبی و غربی ممکن است به دلیل شرایط امنیتی امکان ادامه فعالیت گذشته را نداشته باشند. در چنین وضعیتی دولت باید بستههای حمایتی ویژه برای این مناطق طراحی و اجرا کند.
وی افزود: حمایت از این اقشار تنها به پرداخت کمکهای نقدی محدود نمیشود، بلکه باید مجموعهای از سیاستهای حمایتی شامل تسهیلات بانکی، معافیتهای مالیاتی، تعویق بازپرداخت بدهیها و ایجاد فرصتهای شغلی جایگزین در دستور کار قرار گیرد.
اطلاعرسانی مستمر، شرط حفظ اعتماد عمومی
عضو اسبق کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با تأکید بر اهمیت اطلاعرسانی در شرایط جنگی اظهار کرد: امروز کشور از ظرفیت گسترده رسانههای رسمی، خبرگزاریها، صداوسیما و شبکههای اطلاعرسانی برخوردار است و این ظرفیت باید برای انتقال مستمر تصمیمات دولت و دستگاههای اجرایی به مردم مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: مردم باید بدانند پس از هر حادثه چه تصمیمی اتخاذ شده، کدام وزارتخانه مسئول پیگیری موضوع است و چه اقداماتی برای جبران خسارتها انجام خواهد شد. سکوت یا اطلاعرسانی ناقص، تنها موجب افزایش نگرانی و شکلگیری احساس بیبرنامگی در جامعه میشود.
یوسفیان ادامه داد: اگر وزارت صنعت، معدن و تجارت برای یک واحد تولیدی آسیبدیده تصمیمی گرفته، اگر وزارت جهاد کشاورزی برای حمایت از تولیدکنندگان برنامهای تدوین کرده یا اگر وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره وضعیت کارگران تصمیم جدیدی اتخاذ کرده است، این اقدامات باید بدون تأخیر به اطلاع مردم برسد.
وی با اشاره به ضرورت بهرهگیری از تجربیات مدیران دوران دفاع مقدس گفت: یکی از مهمترین ظرفیتهای کشور، مدیرانی هستند که سالهای جنگ تحمیلی را از نزدیک تجربه کردهاند و در همان شرایط مسئولیتهای اجرایی و اقتصادی بر عهده داشتهاند.
یوسفیان افزود: بسیاری از مدیران امروز کشور، به دلیل فاصله زمانی با دوران دفاع مقدس، تجربه مستقیمی از مدیریت شرایط جنگی ندارند و این مسئله کاملاً طبیعی است، اما همین موضوع ضرورت استفاده از مدیران باتجربه به عنوان مشاور را دوچندان میکند.
وی تصریح کرد: افرادی که در سالهای جنگ مسئولیت اداره بخشهای اقتصادی، صنعتی، اجتماعی و خدماتی را برعهده داشتند، با پیچیدگیهای مدیریت بحران آشنا هستند و میتوانند تجربیات خود را در اختیار مدیران فعلی قرار دهند.
عضو اسبق کمیسیون برنامه و بودجه مجلس تأکید کرد: استفاده از این ظرفیت به معنای بازگشت به گذشته نیست، بلکه بهرهگیری از تجربهای ارزشمند برای تصمیمگیری بهتر در شرایط امروز است.
اقتصاد جنگی با تصمیمات روزآمد اداره میشود
یوسفیان در ادامه گفت: مهمترین ویژگی مدیریت اقتصادی در شرایط جنگی، تصمیمگیری مستمر و متناسب با تحولات روز است. شرایط ممکن است هر روز تغییر کند و به همین دلیل دستگاههای اجرایی نیز باید متناسب با این تغییرات، سیاستهای خود را بهروزرسانی کنند.
وی افزود: اگر در منطقهای فعالیت اقتصادی متوقف شده است، اگر زنجیره تأمین یک صنعت دچار اختلال شده یا اگر گروهی از فعالان اقتصادی با مشکل مواجه شدهاند، دولت باید در کوتاهترین زمان ممکن برای رفع این مشکلات تصمیمگیری کند و نتایج آن را نیز به اطلاع مردم برساند.
عضو اسبق کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با اشاره به اهمیت حفظ امید در میان فعالان اقتصادی اظهار کرد: یکی از مهمترین وظایف دولت در شرایط فعلی، بازگرداندن آرامش و اطمینان به فضای کسبوکار است. سرمایهگذار، تولیدکننده و کارآفرین باید احساس کند که در صورت بروز مشکل، دولت او را تنها نخواهد گذاشت.
وی افزود: اگر فعال اقتصادی بداند در صورت آسیبدیدگی از حمایتهای مشخص برخوردار خواهد شد، با اطمینان بیشتری به فعالیت خود ادامه میدهد، اما بلاتکلیفی و نبود برنامه روشن، انگیزه سرمایهگذاری و تولید را کاهش خواهد داد.
برنامهمحوری، مهمترین نیاز اقتصاد کشور
یوسفیان در پایان با تأکید بر اینکه اداره اقتصاد در شرایط جنگی با اقدامات مقطعی و واکنشی امکانپذیر نیست، گفت: مهمترین نیاز امروز کشور، برنامهمحوری، هماهنگی میان دستگاههای اجرایی و حضور فعال دولت و مجلس در صحنه تصمیمگیری است.
وی اظهار کرد: دولت باید به صورت مستمر از وزارتخانهها گزارش بخواهد، دستگاههای اجرایی نیز موظف باشند برای هر مسئله راهکار ارائه کنند و نتایج اقدامات خود را به اطلاع مردم برسانند. همچنین استفاده از تجربه مدیران دوران دفاع مقدس، حمایت عملی از کسبوکارها، حفظ اشتغال، تأمین امنیت معیشتی مردم و اطلاعرسانی شفاف، مهمترین الزامات اداره اقتصاد در شرایط جنگی و شبهجنگی است.
عضو اسبق کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس تأکید کرد: هرچه تصمیمات اقتصادی منسجمتر، سریعتر و مبتنی بر برنامه باشد، آسیبهای ناشی از شرایط جنگی کاهش خواهد یافت و اعتماد عمومی نسبت به توان نظام حکمرانی در مدیریت بحران نیز تقویت میشود.
انتهای پیام
