جهاددانشگاهی؛ از پیوند علم و جامعه تا پیشگامی در حل مسائل آینده کشور

غلامرضا اسکندریان، رئیس جهاددانشگاهی البرز به مناسب سالروز تشکیل جهاددانشگاهی در گفت‌وگو با ایکنا از البرز با اشاره به اینکه شانزدهم مردادماه فرصتی برای بازخوانی یک مسیر تاریخی و اندیشه‌ای است، اظهار کرد: وقتی از جهاددانشگاهی سخن می‌گوییم، درباره نهادی صحبت می‌کنیم که فلسفه وجودی آن بر یک پرسش بنیادین شکل گرفته است؛ اینکه چگونه می‌توان ظرفیت عظیم دانشگاه و سرمایه انسانی کشور را در خدمت حل مسائل واقعی جامعه قرار داد.

 

وی افزود: جهاددانشگاهی محصول یک نگاه آینده‌نگرانه به نقش علم در توسعه کشور است؛ نگاهی که دانشگاه را نه فقط محل آموزش و تولید نظریه، بلکه یک مرکز اثرگذار برای پاسخ به نیازهای جامعه می‌داند. این نگاه، طی بیش از چهار دهه گذشته، منشأ شکل‌گیری دستاوردهای ارزشمندی در حوزه‌های مختلف علمی، فناوری، فرهنگی و آموزشی شده است.

 

رئیس جهاددانشگاهی البرز ادامه داد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این نهاد آن است که تلاش کرده میان سه حوزه مهم دانش، نیاز و عمل ارتباط برقرار کند. در بسیاری از نظام‌های علمی، فاصله میان تولید علم و کاربرد اجتماعی علم یک چالش جدی است، اما جهاددانشگاهی از ابتدا مأموریت خود را بر کاهش این فاصله تعریف کرد.

 

اسکندریان با بیان اینکه امروز مفهوم توسعه بدون توجه به علم و فناوری امکان‌پذیر نیست، گفت: در جهان جدید، کشورهایی موفق خواهند بود که بتوانند دانش را به قدرت اقتصادی، فناوری را به مزیت رقابتی و نوآوری را به موتور رشد تبدیل کنند. بنابراین نقش نهادهایی که وظیفه آنها ایجاد پیوند میان علم و جامعه است، بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.

 

این مسئول تصریح کرد: اگر در گذشته منابع طبیعی، نیروی انسانی و سرمایه مالی مهم‌ترین عوامل قدرت کشورها محسوب می‌شدند، امروز مهم‌ترین سرمایه، توانایی تولید ایده، تبدیل ایده به فناوری و استفاده از فناوری برای حل مسائل است. جهاددانشگاهی در چنین شرایطی می‌تواند یکی از بازیگران اصلی عرصه پیشرفت علمی کشور باشد.

 

رئیس جهاددانشگاهی البرز با اشاره به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های نظام علمی کشور اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که باید همواره مورد توجه قرار گیرد، فاصله احتمالی میان ظرفیت‌های علمی موجود و نیازهای واقعی جامعه است. ما در کشور از سرمایه انسانی ارزشمند، دانشگاه‌های توانمند و پژوهشگران برجسته برخوردار هستیم، اما مسئله مهم این است که چگونه این ظرفیت‌ها را به سمت اولویت‌های واقعی کشور هدایت کنیم.

 

وی توضیح داد: امروز دیگر صرف تولید مقاله یا افزایش آمار پژوهش‌ها نمی‌تواند معیار اصلی موفقیت علمی باشد. علم زمانی ارزشمند است که بتواند مسئله‌ای را حل کند، کیفیت زندگی مردم را ارتقا دهد، به صنعت کمک کند، اشتغال ایجاد کند و در مسیر استقلال و پیشرفت کشور قرار گیرد.

 

اسکندریان تصریح کرد: یکی از مأموریت‌های مهم جهاددانشگاهی در دوره جدید باید این باشد که بیش از گذشته به سمت پژوهش‌های مسئله‌محور حرکت کند؛ پژوهش‌هایی که از دل نیازهای واقعی جامعه شکل می‌گیرند و خروجی آنها قابلیت تبدیل شدن به راهکار اجرایی دارد.

 

وی گفت: کشور امروز با مجموعه‌ای از مسائل پیچیده مواجه است؛ از چالش‌های اقتصادی و صنعتی گرفته تا موضوعات مرتبط با انرژی، محیط زیست، امنیت غذایی، تحول دیجیتال، هوش مصنوعی و تغییرات اجتماعی. پاسخ به این مسائل نیازمند نگاه‌های سنتی نیست، بلکه باید با تکیه بر دانش روز، همکاری‌های بین‌رشته‌ای و استفاده از ظرفیت نخبگان دنبال شود.

 

 

رئیس جهاددانشگاهی البرز با بیان اینکه مهم‌ترین دستاورد این نهاد را باید در حوزه اعتماد به توان ایرانی جست‌وجو کرد، گفت: یکی از پیام‌های مهم تجربه جهاددانشگاهی این است که اگر به نیروهای متخصص داخلی میدان داده شود، می‌توان در حوزه‌های پیچیده علمی و فناورانه نیز به موفقیت دست یافت.

 

وی ابراز کرد: بسیاری از دستاوردهای علمی کشور حاصل همین نگاه بوده است؛ نگاهی که به جای انتظار برای انتقال دانش، به دنبال خلق دانش، توسعه فناوری و تربیت نیروی انسانی توانمند بوده است.

 

اسکندریان تأکید کرد: روحیه جهادی به معنای کار بدون برنامه یا حرکت هیجانی نیست؛ بلکه به معنای داشتن هدف روشن، احساس مسئولیت، سرعت عمل، خلاقیت و عبور از موانعی است که ممکن است در مسیر توسعه علمی وجود داشته باشد. جهاددانشگاهی زمانی می‌تواند نقش تاریخی خود را به بهترین شکل ایفا کند که این روحیه را با مدیریت علمی، برنامه‌ریزی دقیق و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین تلفیق کند.

 

رئیس جهاددانشگاهی البرز در ادامه با اشاره به جایگاه ویژه این استان اظهار کرد: البرز یکی از استان‌های مهم کشور در حوزه علم، فناوری و صنعت است و مجموعه‌ای از ظرفیت‌های کم‌نظیر را در خود جای داده است.

 

این مسئول افزود: حضور مراکز علمی و تحقیقاتی، دانشگاه‌ها، صنایع مختلف و نیروی انسانی متخصص، فرصت بزرگی برای توسعه فعالیت‌های دانش‌بنیان در این استان ایجاد کرده است. نگاه جهاددانشگاهی البرز این است که باید از این ظرفیت‌ها برای ایجاد یک زیست‌بوم واقعی نوآوری استفاده شود؛ زیست‌بومی که در آن دانشگاه، صنعت، پژوهشگر، کارآفرین و دستگاه‌های اجرایی در یک مسیر مشترک حرکت کنند.

 

اسکندریان تصریح کرد: توسعه علمی زمانی اتفاق می‌افتد که حلقه‌های مختلف این زنجیره در کنار هم قرار گیرند. اگر دانشگاه از صنعت جدا باشد، اگر پژوهش به نیاز جامعه متصل نشود و اگر ایده‌های جوانان مسیر تبدیل شدن به محصول را پیدا نکنند، بخش مهمی از ظرفیت کشور بلااستفاده باقی خواهد ماند.

 

رئیس جهاددانشگاهی استان البرز، با تأکید بر اینکه آینده جهاددانشگاهی باید بر پایه مرجعیت علمی، حل مسئله و نقش‌آفرینی در فناوری‌های آینده‌ساز تعریف شود، گفت: جهاددانشگاهی برای استمرار اثرگذاری خود نیازمند آن است که همزمان با حفظ هویت و فلسفه شکل‌گیری، خود را با تحولات جدید علمی، فناورانه و اجتماعی هماهنگ کند.

 

اسکندریان با اشاره به ضرورت نگاه آینده‌پژوهانه در مسیر حرکت جهاددانشگاهی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که امروز باید مورد توجه قرار گیرد، این است که مسائل آینده کشور با روش‌های گذشته قابل حل نیستند. جهان با سرعت زیادی در حال تغییر است و فناوری‌های نوظهور، شیوه زندگی، اقتصاد، صنعت و حتی مناسبات اجتماعی را دگرگون کرده‌اند.

 

این مسئول بیان کرد: در چنین شرایطی، نهادهای علمی باید از نقش واکنشی عبور کنند و به سمت نقش‌آفرینی فعال حرکت کنند؛ یعنی نه فقط منتظر شکل‌گیری مسئله باشند، بلکه بتوانند روندهای آینده را شناسایی کنند و برای چالش‌های پیش‌رو راه‌حل طراحی کنند.

 

رئیس جهاددانشگاهی البرز تصریح کرد: جهاددانشگاهی باید خود را به عنوان یک نهاد پیشرو در حوزه آینده‌نگری علمی و فناوری تعریف کند؛ نهادی که بتواند با شناخت دقیق تحولات جهانی، ظرفیت‌های داخلی را سازمان‌دهی کرده و پاسخ‌های علمی متناسب با نیازهای کشور ارائه دهد.

 

وی ادامه داد: امروز حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، فناوری‌های پزشکی، انرژی‌های نو، علوم شناختی، فناوری‌های نرم و تحول دیجیتال، مسیر آینده جهان را تعیین می‌کنند. حضور فعال در این حوزه‌ها نیازمند برنامه‌ریزی، سرمایه‌گذاری هدفمند و ایجاد شبکه‌های علمی قدرتمند است.

 

 

رئیس جهاددانشگاهی البرز یکی از الزامات آینده این نهاد را تغییر نگاه به فعالیت‌های علمی و پژوهشی دانست و گفت: باید از نگاه صرفاً پروژه‌ای عبور کنیم و به سمت تعریف مأموریت‌های راهبردی حرکت کنیم.

 

این مسئول افزود: یک نهاد علمی زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که برای خود مسئله تعریف کند، اولویت‌های ملی را بشناسد و برای دستیابی به نتایج ماندگار برنامه داشته باشد. فعالیت علمی نباید صرفاً مجموعه‌ای از اقدامات پراکنده باشد، بلکه باید در یک منظومه مشخص و هدفمند قرار گیرد.

 

اسکندریان خاطرنشان کرد: جهاددانشگاهی ظرفیت آن را دارد که در برخی حوزه‌های مهم کشور به مرجع تخصصی تبدیل شود؛ اما تحقق این هدف نیازمند تمرکز، استمرار، حمایت از پژوهشگران و ایجاد پیوندهای قوی‌تر با بخش‌های مختلف کشور است.

 

وی بیان کرد: آینده متعلق به مجموعه‌هایی است که بتوانند میان دانش تخصصی، شناخت مسئله و توان اجرایی ارتباط برقرار کنند. جهاددانشگاهی باید این مزیت تاریخی خود را تقویت کند و به نهادی تبدیل شود که وقتی کشور با یک مسئله مهم مواجه می‌شود، یکی از نخستین گزینه‌ها برای ارائه راهکار علمی باشد.

 

رئیس جهاددانشگاهی البرز با اشاره به اهمیت نیروی انسانی در مسیر توسعه علمی اظهار کرد: هیچ تحول علمی و فناورانه‌ای بدون حضور انسان‌های توانمند، خلاق و دغدغه‌مند امکان‌پذیر نیست. مهم‌ترین سرمایه جهاددانشگاهی، ساختمان‌ها، تجهیزات یا ساختارهای اداری نیستند؛ بلکه انسان‌هایی هستند که با انگیزه، تخصص و احساس مسئولیت در این مجموعه فعالیت می‌کنند.

 

اسکندریان گفت: یکی از دغدغه‌های مهم امروز، ایجاد محیطی است که جوانان نخبه و پژوهشگران توانمند بتوانند در آن رشد کنند، ایده‌های خود را دنبال کنند و احساس کنند که می‌توانند در ساخت آینده کشور نقش‌آفرین باشند.

 

وی تأکید کرد: اگر جامعه علمی نتواند برای نسل جدید امید، فرصت و مسیر اثرگذاری ایجاد کند، بخشی از مهم‌ترین سرمایه‌های کشور از چرخه تولید علم و فناوری فاصله خواهند گرفت. بنابراین توجه به نخبگان، حمایت از پژوهشگران جوان و فراهم کردن بسترهای رشد آنان باید یکی از اولویت‌های اصلی نهادهای علمی باشد.

 

 

رئیس جهاددانشگاهی البرز با تشریح مسیر آینده این مجموعه گفت: رویکرد اصلی ما در جهاددانشگاهی البرز، حرکت به سمت فعالیت‌هایی است که بیشترین ارتباط را با نیازهای واقعی استان و کشور داشته باشند. این استان ظرفیت‌های ارزشمندی در حوزه صنعت، فناوری، سلامت، آموزش و پژوهش دارد و تلاش ما این است که جهاددانشگاهی بتواند در این زیست‌بوم نقش فعال‌تری ایفا کند.

 

این مسئول اظهار کرد: ما معتقدیم پژوهش باید در کنار صنعت، جامعه و مدیریت اجرایی قرار گیرد. دانشگاه و مراکز علمی زمانی می‌توانند نقش توسعه‌ای خود را ایفا کنند که مسائل واقعی را بشناسند و برای آنها راهکارهای مبتنی بر دانش ارائه دهند.

 

وی ادامه داد: یکی از اهداف مهم جهاددانشگاهی البرز، تقویت تعامل با مجموعه‌های علمی، صنعتی و فناورانه استان است تا بتوانیم از ظرفیت‌های موجود برای توسعه فناوری، حمایت از ایده‌های نوآورانه و ایجاد ارزش افزوده استفاده کنیم.

 

اسکندریان همچنین با اشاره به اهمیت حفظ روحیه جهادی در مسیر پیشرفت علمی کشور گفت: تجربه چهار دهه گذشته نشان داده است که هر زمان کشور به توانمندی‌های داخلی اعتماد کرده و فرصت بروز خلاقیت و تخصص را فراهم کرده است، موفقیت‌های بزرگی رقم خورده است. امروز بیش از هر زمان دیگری به این باور نیاز داریم که علم و فناوری تنها ابزار توسعه اقتصادی نیستند، بلکه بخشی از هویت و اقتدار ملی کشورها محسوب می‌شوند.

 

رئیس جهاددانشگاهی البرز تصریح کرد: جهاددانشگاهی باید همچنان حامل این پیام باشد که پیشرفت علمی با اتکا به نیروی انسانی متخصص، مدیریت صحیح و نگاه بلندمدت امکان‌پذیر است.

 

وی ادامه داد: شانزدهم مردادماه فرصتی است تا ضمن قدردانی از تلاش همه جهادگران علمی، پژوهشی و فرهنگی کشور، بار دیگر بر این نکته تأکید کنیم که مسیر آینده از دانشگاه، پژوهش، فناوری و نوآوری عبور می‌کند.

 

این مسئول در پایان اظهار کرد: جهاددانشگاهی البرز با تکیه بر ظرفیت‌های علمی استان و با حفظ روحیه جهادی، تلاش خواهد کرد سهم خود را در مسیر توسعه علمی و فناورانه کشور ایفا کند. باور ما این است که آینده متعلق به مجموعه‌هایی است که امروز برای آن برنامه‌ریزی می‌کنند و جهاددانشگاهی باید یکی از پیشگامان ساخت این آینده باشد.