معمار تفکر ایرانی و اسلامی + فیلم

به گزارش ایکنا از آذربایجان شرقی، محمد حسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار فرزند حاج میرآقا خشکنابی که خود از اهل ادب بود در تبریز چشم به جهان گشود. تولد شهریار متقارن با انقلاب مشروطیت بود و در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی در روستای خشکناب نزدیک بخش قره‌چمن متولد شد. کریم  الطبع و با ایمان بود وی در سال ۱۳۱۳ در قم بدرود حیات گفت. محمدحسین تحصیل را در مکتب‌خانه قریه زادگاهش با گلستان سعدی، نصاب قرآن و حافظ آغاز کرد و نخستین مربی او مادرش و سپس مرحوم امیر خیزی بود. ایام کودکی شهریار با جنبش آزادی‌خواهان مشروطه به رهبری ستارخان و باقرخان همراه بود. وی در کودکی با قرآن و دیوان حافظ آشنا شد و پس از تحصیلات مقدماتی حوزوی به تهران رفت و وارد مدرسه دارالفنون شد. شهریار جوان، سپس وارد مدرسه طب شد، ولی پس از ۵ سال تحصیل، در پی حادثه‌ عاشقانه‌ای بدون اخذ مدرک دکتری، تهران و دانشکده را ترک کرد و در خراسان وارد خدمت دولتی شد. این شاعر عارف پس از مدتی دوباره به تهران باز گشت و این بار در بانک کشاورزی مشغول به کار شد.

این شاعر ایرانی غزل‌‌های دلنشین بسیاری سروده است که اثر زیبایش در وصف مولای متقیان حضرت امیرالمؤنین علی(ع) است با مطلع «علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را.» از نمونه بارز این اشعار است. همچنین منظومه ترکی «حیدر بابا» که نام کوهی در زادگاهش است هم از زیباترین اشعار شهریار به زبان مادری او است. هنگامی که انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی(ره) در بهمن ۱۳۵۷ پیروز شد، او با همان روحیه دینی و ذهنیّت صاف و روشن خود، از انقلاب و به دنبال آن از دفاع مقدس دفاع کرد. استاد شهریار سرانجام به دنبال کسالتی، بیستم آذر ۱۳۶۶ در بیمارستان بستری شد و با وجود معالجه موقت در ۲۷ شهریور ۱۳۶۷، به ابدیت پیوست. وی در روز دوشنبه ۲۸ شهریورماه در مقبره الشعرای تبریز به خاک سپرده شد.

غلامعلی حدادعادل رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در نشست علمی «شهریار، شاعر مردم ایران» در تبریز اظهار کرد: بیشتر مردم، اشعار کهن شهریار را پسندیده و خوانده‌اند، اما شهریار شاعری نبود که درهای شعر خود را به روی شعر نو و نوآوری ببندد و آن را نفی کند.

وی افزود: شهریار نه تنها با شعر نو بیگانه نبود، بلکه درباره آن نظریه‌پردازی کرده و در مکتب‌های شعری بحث می‌کرد، با شاعران نوپرداز معاصر خود نیز ارتباط داشت و از جمله با هوشنگ ابتهاج رابطه نزدیکی داشت و درواقع همه او را قبول دارند.

حدادعادل با اشاره به پیوند شهریار با باورهای دینی و مذهبی مردم ایران، گفت: شهریار با عموم مردم ایران در اعتقادات مذهبی، دینی و معنوی هم‌نوا و هم‌داستان بود و در مقابل عامه ملت خود قرار نداشت؛ از این رو در اشعارش درباره پیامبر اسلام(ص)، امام حسین(ع) و امیرالمومنین(ع) سروده‌هایی دارد.

وی ادامه داد: شهریار در شعر خود ارادتش به اهل‌بیت(ع) را به روشنی بیان کرده و این پیوند عمیق با باورهای مردم، یکی از وجوه مهم شخصیت ادبی او به شمار می‌رود.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی بیان کرد: شهریار، شاعری ترک‌زبان بود و به زبان ترکی افتخار می‌کرد و بهترین اشعار خود را به این زبان سرود، اما در عین حال زبان فارسی را نیز عزیز می‌داشت.

وی افزود: شهریار توجه داشت که زبان فارسی در طول قرن‌ها مردم ایران را با وجود گویش‌ها و زبان‌های مختلف به یکدیگر پیوند داده است، از این رو، در وجود او دلبستگی به هر ۲ زبان ترکی و فارسی جمع شده بود. برای مردم ایران موضوع این نیست که شهریار فارس است یا ترک، بلکه او شاعری متعلق به همه مردم ایران است.

حدادعادل با اشاره به علاقه رهبر شهید انقلاب به اشعار شهریار، اظهار کرد: ایشان به شعر فارسی و ترکی شهریار علاقه زیادی داشتند و از شعرهای او لذت می‌بردند و به‌ ویژه روحیه و مردانگی شهریار پس از انقلاب و مواضع او در آن دوره مورد توجه ایشان بود. رهبر شهید انقلاب، منظومه حیدربابایه سلام را برای من می‌خواندند و درباره ظرافت‌های آن توضیح می‌دادند و سبک شهریار را تحلیل می‌کردند.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی ادامه داد: پس از درگذشت شهریار نیز مراسمی در تهران به یاد او از سوی رهبر شهید انقلاب برگزار شد و من به نمایندگی از ایشان در این مراسم سخنرانی و پیام ایشان را بیان کردم.

وی با اشاره به نامگذاری بنیاد پژوهشی شهریار، گفت: زمانی که در تبریز تصمیم گرفتیم فعالیت ادبی انجام دهیم، در فرهنگستان به این نتیجه رسیدیم که بنیاد خود را به نام شهریار مزین کنیم. اگر کسی بپرسد در تبریز چه می‌خواهید انجام دهید، پاسخ این است که می‌خواهیم راه شهریار را ادامه دهیم؛ همان‌گونه که زبان ترکی و ادبیات شعر و ادب ترکی و فارسی در وجود شهریار جمع شده بود و نوعی اعتدال و پیوند ایجاد کرده بود، ما نیز می‌خواهیم این رویکرد را در بنیاد شهریار ادامه دهیم.

حدادعادل تاکید کرد: در بنیاد شهریار به زبان ترکی توجه داریم و تحقیق و تحصیل به این زبان را جایز می‌دانیم و آن را یکی از ذخایر زبانی ایران بزرگ به شمار می‌آوریم. به میلیون‌ها انسانی که به زبان ترکی تکلم می‌کنند، احترام می‌گذاریم و معتقد هستیم که این زبان باید تقویت شود، درباره آن کتاب نوشته و شعر سروده شود و وظیفه ما نیز پاسداری از آن است.

نصیر پایگذار شاعر و ادیب، نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از آذربایجان‌شرقی، شهریار را یکی از چهره‌های ماندگار شعر ایران دانست و با اشاره به جایگاه شعر کلاسیک اظهار کرد: ادبیات ایران بدون نام‌هایی مانند فردوسی، سعدی، حافظ و شهریار، بخش مهمی از هویت و اعتبار خود را از دست می‌دهد.

وی با بیان اینکه شعر کلاسیک همچنان ظرفیت‌های گسترده‌ای برای ارتباط با مخاطب دارد، افزود: پس از ظهور شعر نو و جریان‌های جدید ادبی، شعر کلاسیک از بین نرفت و همچنان جایگاه خود را حفظ کرد؛ زیرا وزن، قافیه، موسیقی کلمات و ساختار ویژه شعر کلاسیک، ظرفیت‌هایی هستند که نمی‌توان به سادگی جایگزینی برای آنها پیدا کرد.

پایگذار ادامه داد: غزل و قصیده تنها قالب‌هایی برای کنار هم قرار گرفتن کلمات نیستند؛ در آنها نوعی موسیقی و هندسه وجود دارد که از پیوند وزن، قافیه، واژه و معنا شکل می‌گیرد و همین ویژگی باعث شده است آثار شاعران بزرگ در طول قرن‌ها همچنان خوانده و شنیده شوند.

وی با اشاره به جایگاه شهریار در این میان گفت: شهریار از آن جهت اهمیت دارد که توانست در عین بهره‌گیری از ظرفیت‌های شعر کلاسیک، زبان و تجربه شخصی خود را وارد شعر کند و ارتباطی عمیق با مخاطب برقرار سازد.