فیلسوف مفسر + فیلم
علامه سید محمدحسین طباطبایی از برجسته‌ترین فیلسوفان، مفسران قرآن و عارفان شیعی در سده چهاردهم هجری است، او در تبریز متولد شد و برای تکمیل تحصیلات علوم دینی به نجف اشرف مهاجرت کرد و نزد اساتیدی چون عارف بزرگ الهی سید علی قاضی طباطبایی و فقیه دورانی محمدحسین غروی اصفهانی (کمپانی) و محمدحسین نائینی پرورش یافت.
به گزارش ایکنا از آذربایجان‌شرقی، علامه سیدمحمدحسین طباطبایی، از برجسته‌ترین عالمان و اندیشمندان شیعه در قرن چهاردهم هجری در سال ۱۲۸۱ شمسی در روستای شادباد مشایخ از توابع تبریز دیده به جهان گشود. در خانواده‌ای اهل علم و دانش پرورش یافت و پس از فراگیری مقدمات علوم دینی برای تکمیل تحصیلات حوزوی راهی نجف اشرف شد. طباطبایی در آنجا از محضر استادان برجسته‌ای در علوم فقه، اصول، فلسفه و عرفان بهره برد و پس از سال‌ها تحصیل و تحقیق، به ایران بازگشت و فعالیت علمی خود را ادامه داد.
علامه طباطبایی با حضور در حوزه علمیه قم، به تدریس و پژوهش در زمینه‌های گوناگون علوم اسلامی پرداخت و در کنار تربیت شاگردان برجسته، آثار ارزشمندی از خود به یادگار گذاشت. مهم‌ترین اثر تفسیری او، تفسیر المیزان است که از آثار ماندگار در حوزه مطالعات قرآنی به‌شمار می‌رود. کتاب‌های اصول فلسفه و روش رئالیسم، بدایة الحکمة و نهایة الحکمة نیز از جمله آثار برجسته فلسفی او هستند. علامه در سال ۱۳۶۰ شمسی در قم درگذشت و میراث علمی و معنوی او همچنان یکی از منابع مهم مطالعات فلسفی، تفسیری و عرفانی در جهان اسلام است.
در تاریخ معاصر جهان اسلام، کمتر شخصیتی توانسته است همزمان با گسترش تلاطم‌های فکری و فلسفی غرب، پاسخی استوار و مبتنی بر عقل و وحی ارائه دهد. علامه طباطبائی، در عصری که مرزهای میان دین و علم در حال فرسایش بود، با تکیه بر ریشه‌های عمیق فلسفی و تسلط بی‌نظیر بر علوم قرآنی، نه تنها از سنت‌های اصیل اسلامی دفاع کرد، بلکه مسیر جدیدی برای «فهم قرآنی» گشود، او نه یک مفسر صرف، بلکه یک فیلسوف مفسر بود که از دریچه هستی‌شناسی به متن وحی می‌نگریست.
علامه طباطبائی در دورانی رشد یافت که حوزه‌های علمیه در حال گذار از سنت‌های قدیمی به سمت مواجهه با چالش‌های جدید بودند و تحصیلات ایشان در قم، تنها به یادگیری قواعد فقه و اصول محدود نشد؛ بلکه ایشان با تسلط بر آثار بزرگ فلسفه مشاء و حکمت متعالیه، بنیانی استوار برای تحلیل‌های خود بنا نهاد.
او با رویکردی که جامعیت در عین دقت بود، از ترکیب علوم نقلی و عقلی پرهیز نکرد و برخلاف بسیاری از مفسران پیش از خود که بیشتر بر جنبه‌های فقهی یا لغوی تمرکز داشتند، علامه همواره به‌دنبال یافتن نظم هستی‌شناختی در آیات بود؛ این سیر تحولی، از یک طالب علم به یک حکیم، مسیر حرکت او را از سطوح مقدماتی به سوی تفسیرِ هستی‌شناسانه هدایت کرد.
او عاشق علم و دانش بود و بر این اساس در زمینه‌های مختلف علمی صاحب نظر بود تا جایی كه در توسعه و گسترش علومی مانند فقه، اصول، جبر، هندسه فضایی، حساب استدلالی، ادبیات عرب، معانی و بیان سهمی بسزا ایفا كرد. سرانجام روح پاک و الهی حکیم عارف و مفسر وارسته در ۱۸ محرم ۱۴۰۲ قمری (۲۴ آبان ۱۳۶۰ شمسی) به دیار ملکوت رهسپار شد. پیکر مطهر علامه محمدحسین طباطبایی در قم آرمیده است.
