ابتکار مسجد اردنی برای حفظ فضای سبز با آب وضوخانه
در کشوری که با کمبود شدید آب روبه‌روست، مسجد ابوعبیده در دیرعلا، آب مصرف‌شده برای وضو را پیش از ورود به شبکه فاضلاب جمع‌آوری و برای آبیاری فضای سبز استفاده می‌کند.
به گزارش ایکنا به نقل از گاردین، «مسجد ابوعبیده» در منطقه دیرعلا در غرب امان، پایتخت اردن در یکی از گرم‌ترین و خشک‌ترین مناطق دره اردن قرار دارد.
با این حال، درختان و باغچه‌های گل، فضای اطراف این مسجد را به باغی سرسبز تبدیل کرده‌اند؛ منظره‌ای که در تضاد با تپه‌های خشک و اخرایی‌رنگ اطراف قرار دارد.
بیشتر بخوانید
آبیاری این فضای سبز از طریق لوله‌های آبیاری قطره‌ای انجام می‌شود که در امتداد زمین و میان ریشه درختان کشیده شده‌اند.
آب وضو به باغ می‌رود
اما آب مورد استفاده برای آبیاری از شبکه آب شهری تأمین نمی‌شود، بلکه از شیرهایی می‌آید که نمازگزاران پیش از اقامه نماز برای شستن دست‌ها، صورت و پاهای خود از آن‌ها استفاده می‌کنند.
در کشوری که سهم هر نفر از منابع آب شیرین تجدیدپذیر آن تنها ۶۱ مترمکعب در سال است، هر قطره آب اهمیت دارد.
«احمد الرواسان» بنیانگذار انجمن حفاظت از آب اردن که مدیریت سامانه بازچرخانی آب این مسجد را برعهده دارد، می‌گوید: «مردم اینجا کمبود آب را درک می‌کنند، چون هر روز با آن زندگی می‌کنند. چیزی که می‌خواستیم نشان دهیم این بود که مسجد، که از قبل حفظ منابع را به‌عنوان یک ارزش دینی آموزش می‌دهد، می‌تواند خودش نیز به آن عمل کند.»
اردن با جمعیتی بالغ بر ۱۱.۳ میلیون نفر که نزدیک به ۱۱ میلیون نفر از آن‌ها مسلمان هستند، بخش عمده مواد غذایی مورد نیاز خود را وارد می‌کند.
آب شهری در این کشور سهمیه‌بندی شده و در برخی مناطق، لوله‌کشی آب تنها ۱۲ ساعت در هفته انجام می‌شود. به همین دلیل، خانوارها برای جبران این کمبود به مخازن ذخیره آب روی پشت‌بام‌ها متکی هستند.
انجمن حفاظت از آب اردن می‌گوید در چنین شرایطی، آب مصرف‌شده برای وضو نیز اهمیت قابل‌توجهی دارد.
بر اساس یک پژوهش علمی داوری‌شده در سال ۲۰۲۵، حدود ۳.۶ میلیون مسجد در سراسر جهان سالانه نزدیک به ۲۲.۵ میلیون مترمکعب آب برای وضو مصرف می‌کنند. طبق آمار وزارت اوقاف اردن نیز بیش از ۷۶۰۰ مسجد در این کشور وجود دارد.
الرواسان توضیح می‌دهد: «در وضو از مواد شوینده استفاده نمی‌شود، بنابراین مواد شیمیایی‌ای وجود ندارد که فرایند تصفیه را پیچیده کند. آب را می‌توان تنها از طریق ته‌نشینی طبیعی تصفیه کرد. به این صورت که از پنج لایه شن و ماسه عبور داده شود و سپس برای آبیاری مورد استفاده قرار گیرد.»
لوله‌هایی که در زیر محل وضو در مسجد ابوعبیده نصب شده‌اند، آب مصرف‌شده را به یک واحد تصفیه منتقل می‌کنند. آب پس از پاک‌سازی و تصفیه، به باغچه‌های بیرونی مسجد هدایت می‌شود تا درختان و بوته‌هایی را آبیاری کند که در غیر این صورت، برای حفظ آن‌ها باید از منابع محدود آب شهری اردن استفاده می‌شد.
طرح موضوع صرفه‌جویی در خطبه‌های نماز
روی دیوار سنگی مسجد ابوعبیده، تابلوی سفیدی نصب شده که اهداف این طرح را حفظ منابع آب و بهبود محیط زیست مسجد اعلام می‌کند. نشان وزارت اوقاف اردن نیز روی این تابلو دیده می‌شود؛ نهادی که یکی از شرکای اصلی اجرای پروژه است.
آنچه با ایده‌ای ساده برای جمع‌آوری آب وضو پیش از ورود آن به شبکه فاضلاب آغاز شد، طی ۱۸ سال تنها به ۱۸ مسجد و مدرسه گسترش یافته است. الرواسان می‌گوید موانع مالی، فنی و اداری، روند توسعه این طرح را با مشکل مواجه کرده‌اند.
او می‌گوید: «در هر مسجد، یک سؤال مشابه مطرح می‌شد: پس از نصب سامانه، چه کسی مسئولیت نگهداری از آن را برعهده می‌گیرد؟ امام جماعت یا خادم مسجد؟ هر دو کارمند وزارتخانه هستند، اما وظایف متفاوتی دارند. وقتی مسئولیت به‌طور مشخص تعیین نشده باشد، سامانه‌ها بدون نگهداری لازم رها می‌شوند.»
انجمن حفاظت از آب اردن با همکاری وزارت اوقاف تلاش کرده است موضوع صرفه‌جویی در مصرف آب را در خطبه‌های نماز جمعه بگنجاند و نشست‌های آگاهی‌بخشی برای مبلغان دینی برگزار کرده است.
«محمد الطوالبه» سخنگوی وزارت اوقاف اردن، می‌گوید: «برنامه‌های آموزشی و آگاهی‌بخشی ما به یک‌هزار و ۲۰۰ مؤذن، ۷۵۰ مبلغ زن، ۱۱۰ امام جماعت و ۲۸ تکنسین در سراسر کشور رسیده است.»
او اضافه می‌کند: «وزارتخانه بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۴ طرح‌های جمع‌آوری آب باران را در بیش از ۵۰ مسجد اجرا کرده است. همچنین بیش از ۳۵ مسجد هم‌اکنون از آب وضو برای آبیاری و نظافت استفاده می‌کنند.»
کاهش فشار بر شبکه آب اردن
«معتصم سعیدان» وزیر پیشین آب و آبیاری اردن، می‌گوید این کشور هم‌اکنون در شمار کشورهای پیشرو جهان در زمینه بازچرخانی آب قرار دارد.
او می‌گوید: «سالانه حدود ۱۵۰ میلیون مترمکعب فاضلاب به‌طور کامل بازیافت و دوباره استفاده می‌شود که حدود ۹۰ درصد آن به آبیاری اختصاص دارد.»
استفاده از آب وضو در باغ مسجد، فشار بر شبکه آب شهری اردن را که با محدودیت‌های شدیدی روبه‌روست، کاهش می‌دهد.
با این حال، سعیدان درباره ظرفیت واقعی آب وضو برای کمک به حل بحران کم‌آبی تردید دارد. او می‌گوید: «میزان این آب آن‌قدرها هم که تصور می‌کنیم زیاد نیست.»
آگاهی‌بخشی نیز محدودیت‌های خود را دارد. «عبدالله خالد» یکی از نمازگزاران اردنی می‌گوید بارها سخنان امامان جماعت درباره کمبود شدید آب در اردن و مسئولیت مسلمانان برای مدیریت مصرف آب را شنیده اما به گفته او، این پیام همیشه در رفتار مردم منعکس نمی‌شود.
خالد می‌گوید: «ممکن است فردی روز جمعه به خطبه‌ای درباره ضرورت صرفه‌جویی در مصرف آب گوش دهد، اما وقتی به خانه برمی‌گردد، مخزن آبش را سرریز رها کند یا شیر آب را نبندد.»
مطالب مرتبط
