خادمان مساجد مراقب باشند مصداق كدام بخش از آيه 19 سوره توبه هستند

گروه اجتماعی: پژوهشگر و مفسر قرآن كريم كشورمان با اشاره به آيه 19 سوره توبه كه به مقايسه مشركان خادم مسجد‌الحرام و مومنان پرداخته است، تصريح كرد: خادمان مساجد با توجه به اين آيه بايد حواسشان جمع باشد كه مصداق كدام بخش آيه قرار می‌گيرند.

آيت‌الله يعقوب جعفری، مفسر قرآن كريم

آيت‌الله يعقوب جعفری، مفسر قرآن كريم، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) در بخش اول سخنان خود با اشاره به آياتی كه در آن‌ها از مساجد سخن به ميان آمده است، مسجد قبا را به عنوان مسجد طراز اسلامی معرفی كرد و گفت: اولين ويژگی مسجد طراز اسلامی بايد اين باشد كه بر اساس تقوا بنا نهاده شود.
بخش اول مصاحبه را اينجا بخوانيد!

وی با اشاره به آيه 19 سوره توبه كه در آن از دو گروه خادمان مشرك مسجد‌الحرام و مومنان ياد شده و آمده است «أَجَعَلْتُمْ سِقَایَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ وَجَاهَدَ فِی سَبِيلِ اللّهِ لاَ یَسْتَوُونَ عِندَ اللّهِ وَاللّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ؛ آيا سيراب ساختن حاجيان و آباد كردن مسجد الحرام را همانند [كار] كسى پنداشته‌‏ايد كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده و در راه خدا جهاد مى‏‌كند [نه اين دو] نزد خدا يكسان نيستند و خدا بيدادگران را هدايت نخواهد‌ كرد»، گفت: اين آيه ناظر بر عمل و رفتار مشركان در عصر پيامبر(ص) است، كه منصب‌هايی موروثی برای اداره مسجدالحرام داشته‌اند از جمله سقايه‌الحاج، يعنی آب دادن به حجاج، كليد داری كعبه و ....

صاحب كتاب «مسلمانان در بستر تاريخ» ادامه داد: مشركانی كه منصب‌هايی در مسجدالحرام داشتند به خاطر اين مناسب به خود افتخار می‌كردند؛ خداوند در آيه 19 سوره توبه خطاب به اين افراد می‌فرمايد كه تعمير مسجد‌الاحرام و آب‌دادن(خدمت كردن) به حجاج با تفركات شرك‌آلود ارزشی ندارد بلكه آنچه ارزشمند است ايمان به خدا و روز قيامت و جهاد در راه خداست و آب دادن و خدمت‌رسانی به حجاج بر اساس ايمان.(اگر چه در صريح آيه اين معنی ذكر نشده اما می‌توان از متن آيه چنين مفهومی را درك كرد)

وی در پاسخ به اين سؤال كه اگر بخواهيم اين آيه را در عصر حاضر بر اساس شرايط زمانی و مكانی تفسير كنيم اين دو گروه چه كسانی هستند؟ اظهار كرد: در مساجد خودمان هم عده‌ای از متصديان امور مسجد خادمی مسجد را برای خود افتخار دانسته و برای خدا و از روی ايمان كار نمی‌كنند بلكه برای شهرت‌طلبی كار می‌كنند و عده‌‌ای هم هستند كه مخلصانه و از روی ايمان و عقيده به مسجد كمك می‌كنند، اين دو نوع كمك به مسجد قابل مقايسه است با مفهوم آيه 19 سوره توبه.

صاحب مجلدات تفسير كوثر تصريح كرد: پس خادمان مساجد با توجه به اين آيه بايد حواسشان جمع باشد كه مصداق كدام بخش آيه قرار می‌گيرند.

وی در تشريح اين مسئله كه مساجد ما برای نزديك شدن به مسجد طراز اسلامی چه ويژگی‌هايی بايد داشته باشند، گفت: ويژگی‌های مسجدی كه مورد رضايت و پسند خداست همانی است كه برای مسجد قبا در آيه 108 سوره توبه بيان شده است كه می‌فرمايد «لاَ تَقُمْ فِيهِ أَبَدًا لَّمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ یَوْمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ یُحِبُّونَ أَن یَتَطَهَّرُواْ وَاللّهُ یُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ؛ هرگز در آن جا مايست چرا كه مسجدى كه از روز نخستين بر پايه تقوا بنا شده سزاوارتر است كه در آن [به نماز] ايستى [و] در آن مردانى‌‏اند كه دوست دارند خود را پاك سازند و خدا كسانى را كه خواهان پاكى‏‌ا‌ند دوست مى‏‌دارد».

مولف كتاب «سيری در علوم قرآن» تصريح كرد: در اين آيه حتی نامی از مسجد قبا هم برده نشده بلكه بر روی ويژگی‌ها تمركز شده است. مسجد قبا را خدا با بيان صفات معرفی كرده است و اين بدان معنی است كه اين صفات بايد الگو باشد و اين صفات در هر مسجدی باشد آن مسجد، مسجد قبا خواهد شد كه شايسته است حضرت رسول(ص) و مومنان در آن نماز بخواند.

وی افزود: بنابراين معيار مسجد طراز اسلامی ساخته شدن بر اساس تقوا است. مساجد ما هم ان‌شاء الله بر اساس تقوا ساخته شده‌اند، منتهی فقط ساختن مسجد مهم نيست بلكه بايد شيوه اداره كردن مسجد و كارهايی كه در آنجا صورت می‌گيرد نيز بر اساس تقوا باشد. يعنی هم اصل ساختن مسجد بر اساس تقوا باشد و هم استفاده از مسجد كه اين استفاده ممكن است ده‌ها قرن صورت گيرد.

آيت‌الله جعفری با تأكيد بر اينكه مساجد ما در صورتی می‌توانند به مسجد مورد نظر خدا كه نمونه آن مسجد قبا است نزديك شوند كه در آنها كارها برای خدا و احيای دين خدا باشد نه برای شهرت طلبی، تحقير و تعريف از ديگران و ... .

وی از سخنان خود اينگونه نتيجه‌گيری كرد: يك ملاك مطلق برای مسجد طراز اسلامی اين است كه هر كاری می‌توان در مسجد انجام داد به شرطی كه بر اساس تقوا باشد، منتهی در تعريف تقوا هم بايد متوجه بود كه تقوا چيست و كار بر اساس تقوا كدام است. اگر بخواهيم تعريف درستی از تقوا داشته باشيم بايد گفت: هر كاری كه انجام می‌شود فقط برای خدا باشد نه در خدمت منافع خصوصی افراد.

وی در پاسخ به پرسشی با اين مضمون كه اكنون در مسجد ما مراسم ترحيم برگزار می‌شود و در اين مدت مساجد در اختيار افراد به صورت شخصی قرار داده می‌شود، آيا اين اقدام بر اساس تقوا است، اظهار كرد: اين مسئله را به چند نحو می‌توان تحليل كرد، زمانی كه مسلمان و مومنی از دنيا رفته است تسليت گفتن به بازماندگان از نظر اسلام مستحب است، همينطور قرآن خواندن و فاتحه خواندن برای مومن، اگر اساس اين باشد عيبی ندارد و می توان گفت كاری است بر اساس تقوا، منتهی هر كسی واقعاً خودش می‌تواند درك كند كه اگر حتی اين اقدام هم به مسيرهای تشريفاتی و شهرت طلبی سوق يابد از تقوا دور می‌شود.