وحدت؛ مصلحت الزامی امت اسلامی در حج

حج ابراهیمی، فراتر از یک مناسک عبادی، تجلیگاه شکوهمند وحدت، بیداری و بازگشت به خویشتن جمعی امت اسلامی است. در طول سالیان متمادی، رهبر فرزانه شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، با نگاه ژرف و راهگشای خود، همواره این فریضه الهی را کانون توجه و رهنمودهای حکیمانه قرار داده‌اند. ایشان هر سال دو سخنرانی مهم با محور حج انجام می‌دادند؛ سخنرانی اول در دیدار با کارگزاران حج و سخنرانی دوم در قالب پیامی به کنگره عظیم حج که در مراسم برائت از مشکرین قرائت می‌شد.

در این صحبت‌ها ایشان نه تنها به بیان احکام فردی و وجوب حج می‌پرداختند، بلکه ابعاد سیاسی، اجتماعی و تمدنی این مناسک بزرگ را نیز تبیین می‌فرمودند. این رهنمودها، نقشه راهی است برای تبدیل حج از یک عمل شخصی به یک قیام بزرگ برای عزت و بیداری مسلمانان در برابر استکبار و چالش‌های دنیای معاصر.

ایکنا در راستای ترویج معارف ناب اسلامی و منویات مقام معظم رهبری، بر آن شده است تا سلسله گفتارهای موضوعی از بیانات ایشان درباره «حج» و مسائل پیرامون آن را منتشر کند. در این مجموعه، هر قسمت به یکی از محورهای اساسی رهنمودهای معظم‌له اختصاص خواهد یافت تا زائران و عموم علاقه‌مندان به معارف حج با درکی عمیق‌تر از فلسفه حج و مسئولیت‌های سنگین خود در این سفر الهی، به استقبال این فریضه روند.

در بخش سوم به موضوع «حج؛ عامل وحدت» پرداخته شده است که در ادامه با هم می‌خوانیم.

رهبر شهید ایران در دیدار با کارگزاران حج 1403 فرمودند: «... اما آنچه مربوط به محیط اجتماعی است، مسئله‌ «وحدت» است، مسئله‌ یکپارچگی است، مسئله‌ یکی دیدن است، مسئله‌ ارتباط با آحاد مسلمان است؛ این مسئله‌ خیلی مهمی است در حج. مکرر ما عرض کرده‌ایم که خدای متعال به وسیله‌ حضرت ابراهیم (علیه السّلام) نه‌‌فقط یک عده‌ی خاصی را، آحاد مردم را [به حج دعوت کرد]: «وَ اَذِّن فِی النّاسِ بِالحَجّ؛ ناس را، همه‌ مردم را، همه‌ آحاد بشر را دعوت کن برای حج».

«دعوت الهیِ همه‌ آحاد مردم در یک چند روز معین، در یک جای مشخص، هر سال، معنایش چیست؟ معنایش این است که اراده‌ الهی ــ اراده‌ تشریعی الهی ــ بر این قرار گرفته است که آحاد مسلمان‌ها به هم نزدیک بشوند، همدیگر را بشناسند، با هم همفکری کنند، با هم تصمیم بگیرند؛ خلأ بزرگِ امروزِ ما این است: «با هم تصمیم بگیرند».

یک جا جمع بشوند که این جمع شدن یک خروجیِ مطلوبی برای عالم اسلام داشته باشد، ‌بلکه برای بشریت داشته باشد؛ ما دنبال این هستیم. البته مقدمه‌اش تفاهم است، از ملیت‌ها عبور کردن، از تفرق‌های مذهبی و فرقه‌ای عبور کردن. مذاهب مختلفی در اسلام هستند که اینها در کنار هم، همه یک جور، همه با یک لباس، همه با یک حرکت، همه در یک نقطه ]در حج گرد می‌آیند]؛ این اجتماع الهی است، این اجتماع اسلامی است، این، آن جنبه‌ بارز و روشن سیاسی حج است. این دو نکته در حج وجود دارد:‌ هم نکته‌ «ذکر»، هم نکته‌ی «اتحاد و وحدت اسلامی». حالا البته در قرآن، در کلمات رسول مکرم اسلام و بزرگان اسلام مسئله‌ عدم تفرق، مخصوص حج نیست؛ «وَ اعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ جَمیعاً وَ لا تَفَرَّقوا» و آیات متعدد قرآن، از تفرق و دشمنی با یکدیگر و مانند این‌ها نهی می‌کند مسلمان‌ها را».

مظهر معنویت، وحدت و برائت

ایشان در دیدار کارگزاران حج در سال 78 نیز بر مسئله وحدت تأکید دارند و همین مسئله نشان دهنده جایگاه مهم وحدت در حج در اندیشه معظم‌له است که می‌فرمایند: «حج از یک طرف مظهر معنویت است، ارتباط با خدا، آشنا شدن دل با آیات الهی و نزدیک شدن هرچه بیشتر انسان به خدا و از یک طرف، مظهر وحدت است، یکپارچگی امت اسلام، برداشتن دیوارها و حجاب‌ها و پُر کردن دره‌ها و شکاف‌هایی که یا به دست دشمن، یا به وسیله تعصبات و اوهام به وجود آمده است، و نیز ایجاد قدمی به سوی امت واحده اسلامی است - و از طرف دیگر مظهر برائت از دشمنان خدا، برائت از مشرکین و ایادی شرک و کفر است. اگر ان شاءاللَّه این سه جهت در حج متجسد و مجسم شود، حج فایده خود را بخشیده است. اول، شما حاجی هستید که از حج بهره می‌برید. در مرتبه دوم، دنیای اسلام و جامعه اسلامی و امت اسلامی است که این بهره را می‌برد». 

رهبر شهید ایران در دیدار با دست‌اندرکاران حج‌‌ در سال گذشته (1404) نیز فرمودند: حج مظهر وحدت اسلامی است، رنگ‌های مختلف، پوست‌های مختلف، ملیتهای مختلف، شناسنامه‌های مختلف، مذاهب مختلف، سلیقه‌های مختلف همه در کنار هم و مثل هم. همه باهم طواف می‌کنند، باهم سعی می‌کنند، باهم در عرفات و مشعر وقوف می‌کنند؛ این وحدت خیلی چیز مهمی است ...[مسئله اتحاد] یکی از جنبه‌های اجتماعی حج است.

وحدت، مصلحتِ الزامی امت اسلامی

معظم‌له به مناسبت فرارسیدن ایام حج 1399 نیز فرمودند: «امروز مانند همیشه و بیش از همیشه، مصلحتِ الزامی امت اسلامی، در وحدت است؛ وحدتی که ید واحده در برابر تهدیدها و دشمنی‌ها پدید ‌آوَرَد و بر سر شیطان مجسم، آمریکای متجاوز و غدار و سگ زنجیری‌اش رژیم صهیونیستی، رعدآسا فریاد کشد و در برابر زورگویی‌ها، شجاعانه سینه سپر کند. این معنی فرمان الهی است که فرمود: وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللهِ جَمیعًا وَلا تَفَرَّقوا».

ایشان در سال 1401 در دیدار با کارگزاران حج فرمودند: «یکی از چیزهایی که می‌تواند [در حج] مورد اتحاد باشد، استفاده‌ از...  قرّاءِ محترم است... این قراءِ محترم بروند، بخوانند، شنوندگان تلاوت کلام‌الله لذت ببرند، کمااینکه بنده هر وقت می‌شنوم، واقعاً لذت بسیار می‌برم از خواندن و تلاوت اینها. یکی از کارها که وحدت ایجاد می‌کند، همین است. قرآن مایه‌ وحدت بین مسلمین است».

بیانات شهید آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در دیدار کارگزاران حج در سال 1398 نیز بر وحدت تأکید دارد؛ ایشان می‌فرمایند: «در روایات صادره‌ از ائمه‌ هدی (علیهم‌ السّلام) تأ‌کید شده است، تحریض شده است که در مسجدالحرام، یا مسجدالنبی با کسانی که شیعه نیستند نماز بخوانید، در نماز آنها شرکت کنید، به آنها اقتدا کنید؛ [اینها] روایات ما است؛ این الفت است، این ایجاد الفت بین برادران مسلمان است. اینکه من شنیده‌ام حالا بعضی اصرار دارند که در محل کاروان‌ها و هتل‌ها و غیره نماز جماعت برگزار کنند، سیاست درستی نیست، روش درستی نیست؛ بروند داخل مردم، با بقیه‌ مسلمان‌ها در مسجدالحرام، در صفوف منظم نماز در مسجدالنبی شرکت کنند. تشکیل امت اسلامی در اجتماعات بزرگ مسلمین، جزو آن چیزهایی است که در حج وجود دارد».