حجتالاسلام والمسلمین محسن حسینزاده، پژوهشگر دینی در گفتوگو با ایکنا از خراسانرضوی در خصوص مقام عصمت اهل بیت(ع) اظهار کرد: عصمت و کمال
اهلبیت(ع) امری انتخابی و الهی است که پیش از حضور ایشان در عالم دنیا مشخص شده است، اما حفظ و استمرار آن با اختیار و اراده ایشان رقم خواهد خورد، اگرچه اهل بیت(ع) به سبب پاکی ذاتی باطن گناه را میبینند و حتی درباره آن تفکر نیز نمیکنند.
وی افزود: عصمت اهل بیت(ع) در درجه نخست به
اراده الهی و عنایت خداوند متعال بازمیگردد، نه صرفاً به تلاش و تمرین شخصی. درباره انبیا و ائمه(ع)، انتخاب الهی و عنایت ویژه پروردگار نقش اساسی دارد، زیرا آنان قرار است نمایندگان خداوند در زمین و حجتهای الهی بر مردم باشند، از اینرو کسی که بهعنوان نماینده خداوند فرستاده میشود باید در گفتار و رفتار از خطا و لغزش مصون باشد تا بتواند الگوی مردم قرار گیرد و سخن خداوند را بدون کم و کاست به آنها منتقل کند.
این پژوهشگر دینی تصریح کرد: در این میان ممکن است این پرسش مطرح شود که آیا چنین انتخابی نوعی تبعیض است؟ در پاسخ باید گفت که این مسئله تبعیض نیست، بلکه
انتخاب الهی است، زیرا خداوند متعال برای هر مأموریتی، فردی متناسب با آن مسئولیت را برمیگزیند، همانگونه که در برخی امور تکوینی، اراده و اختیار را به انسانها واگذار کرده است، در مسئله هدایت عمومی نیز افرادی را برای رساندن پیام الهی و برعهده گرفتن مسئولیت هدایت مردم انتخاب میکند، بنابراین انتخاب ائمه(ع) برای این مقام از روی حکمت و مصلحت الهی است نه تبعیض.
حسینزاده ادامه داد: البته عصمت به معنای نداشتن اختیار یا بیاثر بودن اراده نیست و حضرات معصومین(ع) اختیار دارند، اما برای حفظ این مقام، مسئولیت بسیار سنگینتری نیز بر دوش آنان قرار گرفته است، چراکه هیچکس در عالم به اندازه پیامبر اکرم(ص) مسئولیت نداشته است، زیرا سنگینترین مسئولیت هدایت بشر برعهده ایشان گذاشته شده بود و طبیعی است انتظاری که خداوند از پیامبر و اهل بیت(ع) دارد با انتظاری که از دیگر انسانها دارد، یکسان نباشد.
وی بیان کرد: از همین جهت در روایات آمده است که ائمه(ع) باید از شیعیان صبورتر باشند، زیرا تکالیف و مسئولیتهای آنها با مردم عادی تفاوت دارد و بر این اساس میتوان گفت انتخاب اولیه برای رسیدن به این مقام به اراده و گزینش الهی مربوط است، اما حفظ و استمرار این مقام با اختیار و اراده خود آنها ارتباط دارد و البته مقامات معنوی نیز محدود و تمامشدنی نیستند و انسان میتواند در مسیر کمال مراتب بالاتری را به دست آورد، بنابراین اگرچه اصل انتخاب ائمه(ع) از جانب خداوند است، اما آنها در مسیر حفظ و ارتقای این مقامات با اختیار کامل حرکت میکنند.
این کارشناس دینی گفت: عصمت بدان معنا نیست که فرد هیچ تلاشی انجام ندهد، بلکه به این معناست که خداوند متعال بهسبب علم، شایستگی و جایگاه ویژهای که برای اهل بیت(ع) در نظر گرفته است، آنان را از خطا و گناه حفظ میکند و در نتیجه ما اطمینان داریم که سخن آنان سخن مورد تأیید خداوند، رفتارشان رفتار مورد رضایت الهی و مسیرشان مسیر حق است، پس عصمت الهی یعنی انسان در گفتار و رفتار معصومین(ع) تردید نداشته باشد و آنان را بهعنوان حجتهای مطمئن خداوند بپذیرد.
حسینزاده ادامه داد: در برخی روایات مربوط به عالم ذر نیز چنین بیان شده است که کمالات ائمه(ع) ریشهای الهی و ذاتی دارد و پیش از حضور آنها در عالم دنیا، جایگاه و مقامشان مشخص بوده است که این مسئله با اختیار آنان منافاتی ندارد، زیرا انتخاب شدن برای یک مقام با نحوه عمل کردن و حفظ آن مقام تفاوت دارد، همانطور که ممکن است فردی برای مسئولیتی انتخاب شود، اما حفظ شایستگی آن مسئولیت به عملکرد و انتخابهای خودش وابسته باشد که ائمه(ع) نیز با اختیار خود، ارادهشان را در مسیر اراده الهی قرار دادهاند.
وی تأکید کرد: علما نیز بر همین نکته تأکید کردهاند که انسان اختیار دارد، اما میتواند با اختیار خود این اختیار را به خداوند واگذار کند یعنی انسان به مرحلهای برسد که ذهن، قلب، زبان و رفتار خود را در اختیار اراده الهی قرار دهد، بنابراین واگذار کردن اختیار به خداوند به معنای از بین رفتن آن نیست، بلکه عالیترین مرتبه استفاده از اختیار است.
این پژوهشگر دینی با اشاره به اینکه این حقیقت در سیره اهل بیت(ع) به کاملترین شکل وجود دارد، افزود: آنها با اختیار خود همه وجودشان را در مسیر اراده الهی قرار داده بودند، بهگونهای که خواسته آنها با خواست خداوند تعارضی نداشت، بنابراین عصمت آنها هم ریشه در عنایت و انتخاب الهی دارد و هم با اراده، معرفت و تسلیم آگاهانه خودشان تحقق پیدا کرده است. در برخی روایات مربوط به عالم ذر نیز آمده است که ولایت اهل بیت(ع) محور امتحان الهی بوده است و حتی مقامات انبیا نیز با میزان ولایتپذیری آنها نسبت به اهل بیت(ع) ارتباط داشته است، یعنی هرچه میزان پذیرش ولایت و تسلیم آنها در برابر حجتهای الهی بیشتر بوده، مقامشان نیز بالاتر رفته است، بر این اساس ولایت اهل بیت(ع) نه امری جدا از توحید، بلکه در امتداد توحید و بندگی خداوند معنا پیدا میکند.
مقامات معنوی حضرات معصومین(ع) متوقفنشدنی است
حسینزاده در بخش دیگری از صحبتهایش مقامات معنوی حضرات معصومین(ع) را متوقفنشدنی دانست و بیان کرد: درباره اهل بیت(ع) نمیتوان تصور کرد که آنها به مقام مشخصی رسیدهاند و دیگر امکان افزایش و رشد برایشان وجود ندارد، هرچند برخی مقامات آنها ثابت و بنیادی است، اما همین موارد نیز از جهت عمق، ظهور و قرب الهی قابلیت افزایش دارند، بنابراین رشد معنوی در مورد معصومین(ع) متوقف نمیشود و آنها همواره در مسیر قرب و کمال بیشتر قرار دارند.
وی ادامه داد: البته هر انسانی که بخواهد در عالم به رشد و کمال برسد باید از مسیر هدایت حضرات معصومین(ع) حرکت کند، چراکه ائمه(ع) قلههای کمالاند و راه رسیدن به مراتب بالاتر پیروی از هدایت و سیره آنها است، بنابراین رشد دیگر انسانها در طول مسیر اهل بیت(ع) معنا پیدا میکند، نه در عرض یا مستقل از آن.
این کارشناس دینی با بیان اینکه اگر ائمه(ع) اختیار خود را به اراده الهی واگذار کردهاند چنین تسلیمی، نتیجه معرفت، فطرت پاک و انتخاب آگاهانه آنان است و نه اجبار بیرونی، گفت: برای نمونه انسان سالم و برخوردار از فطرت طبیعی بهصورت عادی به امور پلید و نفرتانگیز گرایش پیدا نمیکند و این حالت، اجبار به معنای سلب اختیار نیست، بلکه نشانه سلامت فطرت و درک روشن زشتی آن عمل است و البته اگر انسان فطرت خود را آلوده کند و در اثر گناه و انحراف، حقیقت وجودی خود را تغییر دهد، ممکن است نسبت به اموری که در ابتدا از آنها نفرت داشته است، بیتفاوت یا حتی متمایل شود که در روایات نیز در این باره آمده است که انسان میتواند بر اثر انحراف از فرشتگان برتر یا از حیوانات پستتر شود.
حسینزاده ادامه داد: بنابراین تفاوت انسانها در این است که برخی فطرت خود را حفظ و تقویت میکنند و برخی دیگر آن را با گناه و انحراف تضعیف یا نابود میسازند. عصمت اهل بیت(ع) نیز تنها به این معنا نیست که آنان مرتکب گناه نمیشوند، بلکه حتی اندیشه و میل به گناه نیز در وجود آنان راه پیدا نمیکند، آنها حقیقت گناه و زشتی آن را بهصورت کامل میشناسند، همانگونه که انسان سالم بدون نیاز به استدلال طولانی، برخی امور نفرتانگیز را ذاتاً ناپسند میداند، برای معصومین(ع) حقیقت گناه و آثار ویرانگر آن کاملاً آشکار است و از همین رو گناه اساساً در حریم اراده و اندیشه آنان جای نمیگیرد.
وی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به درجهای از عصمت در میان انسانهای عادی اظهار کرد: در مورد عصمت در مراتب پایینتر نیز باید گفت که اصل و کاملترین مرتبه عصمت، مخصوص حضرات معصومین(ع) است و عصمتی که در مورد افراد عادی مطرح میشود در معنای عصمت مطلق و همسطح با عصمت ائمه(ع) نیست، بلکه اشاره به مراتب محدودتری از مصونیت در برابر گناه، خطا یا لغزش دارد، چرا که ممکن است انسانی در حوزهای خاص به چنان معرفت و تقوایی برسد که در برابر برخی گناهان مصون بماند و البته این مصونیت، مطلق نیست و با عصمت اهل بیت(ع) تفاوت اساسی دارد، زیرا عصمت ائمه(ع) همه ابعاد وجودی، علمی، اخلاقی، رفتاری و تبلیغی آنان را دربرمیگیرد.
این کارشناس دینی تمایز اساسی میان عصمت حضرات معصومین(ع) و سایر افراد دارای این ویژگی را افزون بر ترک گناه مصونیت از خطا، اشتباه، فراموشی و نسیان دانست و گفت: اهل بیت(ع) نهتنها در مقام عمل مرتکب گناه نمیشوند، بلکه اندیشه و میل گناه نیز در وجودشان راه پیدا نمیکند، اما درباره برخی اولیای الهی ممکن است اندیشه یا خطوری در ذهن پدید آید، اما در مقام عمل از آن پیروی نمیکنند، در حالی که عصمت ائمه(ع) مرتبهای فراتر دارد و حتی فکر گناه نیز در حریم وجودی آنان وارد نمیشود و شامل مصونیت از هرگونه خطا و اشتباه در هدایت، گفتار، رفتار و دریافت و انتقال پیام الهی میشود، چرا که آنان دچار نسیان و فراموشی نمیشوند.
وی در پایان گفت: در عین حال باید میان دو جنبه از زندگی معصومین(ع) تفاوت گذاشت؛ اولین جنبه، مقام ملکوتی و باطنی آنان است که انسان عادی توان درک کامل آن را ندارد و نمیتواند با آنها در این مرتبه مقایسه شود و جنبه دیگر زندگی ظاهری و انسانی آنها مانند خوردن، خوابیدن، زندگی در میان مردم، تشکیل خانواده، تحمل مشکلات و رویارویی با حوادث اجتماعی است که این بخش از زندگی برای الگوپذیری مردم قرار گرفته است.
انتهای پیام